Lesson 5: Bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃-cɛ̃ kè ɔ jè nyɔ hwòɖǒ-kpɔ̃-kpɔ̃

► Ɖɛ-cɛ̃́-nyɔ̀ ɖò mɛ zà Ìfísĩ̀ɔ̀ 1:4-9 wuɖuún ɓɛ́ nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓěɔ̀ ké ɔ gbo ɖùǔ tò. Ɖɛ́ mɔ̀ ɖɛ tĩ́ín-kĩ́ín ɓɛ́ Pɔ́ɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn ma nyɔ ɓěɔ̀ ɖé vɔ́sì ɓěɛ̀ mú kɛ́?

Cɔ́cì ɓɛ́ ɔ mɔ̀ Bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-cɔ̀cìɛɛ tɛ̀mɛ̀ìn bɔ̃̌ nɔ̀mɔ dyíin ɓá pó-pó dyíɛ ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ jĩ́ájèɔ̀ mú, dyììn ɖé hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa mú ɖòùn. Nyɔǔn-dyù ɖòɛ̀ kũ̀à se sáa-zà-zà ɓɛ́ Kɛ́ɖɛ́ì nyu ma kà kɛɛ gbo kpáa ɓɛ́ìn ɓɛ́ ɔ ké nyɔ ɖò póìn.

Ɖɛ mɔ̀ ɖɛ kpa ɖɛ ɓɛ́ Bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-cɔ̀cìɔ̀ ɓɛ́ìn nyuɛ nyɛ̀nɛ̀ɛ̀ kɛɛ mɔ̀ ɓɛ́ wa ké jǎà bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃, sepóɛɖé nyɔ ɓě ɓɛ́ wa taɓa bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ hwìɖǐǐɛɛ dyuòɛ̀ kà ɓɛ́ ɔ kpa ɖɛ mìɔ ké ɔ zi ɖɛ séín dyí kɛ.

Bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ mɔ̀ dyi-dè-ɖɛ̀ kpa ɖɛ ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ sè cɔ́cì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ gbo ɓɛ́ wa kéɛ ɓóɖó-kpàà dà séín kpa kɛ.

Cɔ́cì pàɖǎ ɓě ɓɛ́ wa mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù-kpa-cɔ̀cìɛɛ ɓéɖé ɖɛ tĩ́ín-tĩ́ín ɓě ɓɛ́ wa kùìn wa dyi kɛ. Ɔ hwɔìn kà:

1. Bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-cɔ̀cì ɓě taɓa ɖɛ ɓɛ́ Báɓòɔ̀ cɛ̃ɛ hwìɖǐǐ mìɔ. Ɔ jǔ ké nyɔ ɖò se ɖɛ ɓɛ́ Báɓòɔ̀ cɛ̃ɛ nyu ní, nìí, ɖɛ nìà kɛ mɔ̀ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyií-dyi-po-po.

2. Bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-cɔ̀cì ɓě taɓa kpáá-ɖɛ̀ sùà ɓě kè hìɖì-kpà ɓá Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɛ̀ tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ jè dyíɛɛ hwìɖǐǐ. Nyɔ ɓɛ́ ɔ doìn tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓě nìà ɓóɛ jè múɛɛ zàìn ɖɛ ɓɛ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃ɛ hwìǐ. Ɔ hwɔìn kà, cɔ́cì ɓě ɓɛ́ wa seà jǎà po kà ɓɛ́ Jízɛ̀ mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀ kɛɛ, wa doɛ̀n mú ɖekè kà ɓɛ́ kũ̀à ɓɛ́ Kɛ́ɖɛ́ì nyuà ɓá pó-pó dyíɛɛ ɖòùn seɛ nyuɛ ɓɛ́ìn ɓɛ́ nyɔ ɖò ké póɛ, ké wa tɛ̀mɛ̀ìn nyɔǔn kà ɓɛ́ kũ̀à ɓě ɓɛ́ nyɔ ɖò nyuɛɛ ɓɛ́ìn ɔ póɛ̀n ɖekèɛ.

3. Bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-cɔ̀cì ɓě kɔ̃̀ ɖé ɖɛ ɓɛ́ ɔ kpá nyɔ ɓě gbo ɖé zùǔn wɛ̃ɛ jè gbo mìɔ. Wa nyu ɖɛ nìà kɛ, sepóɛɖé wa ɖɛ̀ɓɛ̀ ɓɛ́ wa ké nyɔ ɓěɔ̀ dɔ́ɔ́ gbo dè ɖò-ɖò, ɓɛ́ wa ké ɖɛ kpɔ̃ nyɔɔ̀ hwòɖǒɛɛ wɔ̃́. Ɓó hwìɖǐǐ-taɓa-ɖɛ̀ nìà kɛ jèɛɛ, m̀ ɓéɖé ɓɛ́ m̀ ké nyɔ ɓě seà Kɛ́ɖɛ́ì dyí dyuò kɛɛ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ gbo kpa, ké nyɔ ɓɛ́ ɔ mɔ̀ jǎà-po-nyɔ̀ɛɛ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké Bounɓoɔ̀ ɓiè ɖé zùǔn.

► Xwɛ̌ nì cɔ́cìɔ̀ nyu ɖɛ ɓě nìà kɛ xwai nyuɛ kɛ́? Hwìè ɖíɛ́ ɓě ɓɛ́ wa tɛ̀mɛ̀ìn nyɔǔn dyí ɖe kà ɓɛ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ zi ɖɛ kpauń mìɔ kɛɛ nì ɓó ɖeè?

Bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ mɔ̀ nyɔ nyí cɔ́cìɔ̀ kũ̀à ɓɛ́ wa ɓéɖé wa ké nyuɛ. Cɔ́cì ɓɛ́ ɔ se bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ gãún-sɔ̀ɔ̌-kpò mú nyuùn wɛ̃ɛ, nìí, kũ̀à ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyíà wa kɛɛ jè ɖǎ wa hwìɖǐi sɔ̀.

À ɖǎ Kũ̀à Vɛ̀nɛ̀ ɓɛ́ Jízɛ̀ nyíà ɔ ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ɖé Máfíò 28:18-20 múɛɛ jè cɛ̃́. Kà ɔ nìà náa, nìí, ɖɛ́ mɔ̀ kũ̀à tĩ́ín-tĩ́ín cɔ́cìɔ̀ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké nyuɛ́?

[1]Dɛ̀ kã̀ìn séín ɓɛ́ wa cɛ̃ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ kɛɛ, bɔ̃̌ɔ̀ nyuɛ ké wa dè ɖé cɔ́cìɔ̀ dyi. Sɔ̀ìn ti gbo mu to gboɛɛ, à dyé jǎà-cɔ̀cìɔ̀ dɛ̀ kã̀ìn séín ɓɛ́ wa cɛ̃ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ kɛ. Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyí-sɔ́-ɖɛ̀ ɓá cɔ́cìɔ̀ jè dyí sɔ̀ìn ɖé àpɔ́sò ɓěɔ̀ nììn tiín nyɛɛ se ɖɛ ɓɛ́ ɔ ké dyúá mu ɖé kpoo ɓě múɛ, kɛɛ ɔ mɔ̀ ɖɛ ké dyúa mu dyììn ɖé bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃-cɛ̃ mú ɓó dyí sɛ́ɖɛ́ìn-kà kɛ.

Kpoo séín ɓɛ́ wa dè dyi dyììn ɖé cɔ́cìɔ̀ múɛɛ mɛ nyu ɖɛ ɓɛ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ mɔ́ ɓɛ́ wa ké nyuɛ. Ɔ hwɔìn kà, wa dyi nyɔ ɓě ɖò jìì tò ɓɛ́ wa ké pásɔ̀ɖɔ̀ ɓě ɖɛ tɛ̀mɛ̀ìn ní, nìí, wa mɛ tɛ̀mɛ̀ìn wa ɖɛ ɓɛ́ wa ké cɔ́cìɔ̀ nàìn ɓɛ́ìn kè ɓɛ́ wa ké kpé ɓɛ́ìn ɓɛ́ wa ké cɔ́cìɔ̀ kũ̀à mɔ̀à bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-kpa kè nyɔ ɓě Ɖeín-nà-nyɔ̀ dyi-mɔ́-mɔ́ kɛ.

Cɔ́cì ɖíɛ́ ɓě nàìn wa mìɔùn kà wa hwòɖǒ nyuɛ mɔ́ɔ kɛ, ké wa pòìn kũ̀à Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ́ ɓɛ́ wa kéà nyuɛɛ kɔ̃ín. Bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíin kà kò ɖò kíɖíí-sí-sí nyuɛ ké cɔ́cì pàɖǎ ɓě ɓɛ́ wa ní nyu dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ kɛɛ wóɖó ɓóɖóún.

Cɔ́cì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ poìn wa mìɔùn nììn tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓě kè kpeɖe ɓě dè wa hwìɖǐiɛɛ páún, ké wa nyùɛ̀n kũ̀à mú ɖé cɔ́cìɔ̀ mú. Ɔ hwɔìn kà, wa jǎà-po-ɖɛ̀ kè kà wa nyu ɓièɛ̀ kɛ kè waà Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-sí-fɛ̀ɛ̀ɔ̀ cĩ́-cĩ́ ɔ kè gma ɓě ké waà cɔ́cìɔ̀ nàìn nyɛ. Kɛɛ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíin kɔ̃̀ jè à mɔ̀ùn poà zio kɛɛ kpa ɖɛ vɛ̃in ké ɔ zi kpeɖe kà kò ɖò ɓě dyí.

Dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ 1

Kà ɓɛ́ cɔ́cìɔ̀ nì vɔ̃uń ɓɛ́ wa ké bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-kũ̀àɔ̀ nyu ɖé ɓóɖó-kpàà dà séín nyɛɛ, ɔ mu nyíin nɔ̀mɔ̀ùn ɓɛ́ wa ké ɖɛ páún po, ɓɛ́ wa ké nyɔ ɓě gã, ɓɛ́ wa ké hwɔ ɓě páún po, nìí, ɓɛ́ wa ké gbo-kpá-kpá dyi mɔ́. Cɔ́cìɔ̀ mɛ tɛ̀mɛ̀ìn nyɔ ɓě ɖɛ ɓɛ́ wa ké kũ̀à ɓě ɓɛ́ìn gbo-kpá-kpá dyàà kɛɛ nyu-nyɔ̀ ɓě jǔ. Cɔ́cìɔ̀ mɛ gã nyɔ ɓě nià kɛ ti wa nì ɓaà-ɓaà-hwɔ̀ ɖò dyúa kpauń, ké wa dyéɛ kà ɓɛ́ nyɔ séín kpá múàǔn, ké kpé kpá wa dyí ɓɛ́ wa ké cɔ́cì-kũ̀àɔ̀ dyúa kpa kɛ.

Ɔ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓɛ́ cɔ́cì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ké kpoo kò-kò ɓě dyi dè ɖé cɔ́cìɔ̀ mú, ɓɛ́ nyɔǔn ɓě ké wa nàǐn nì. Kpoo mɔ̀ ɖɛ ɓɛ́ nyɔǔn ɓě dè dyi, ké wa nyu ɖé wíɖí jè xwai kɛ. Ɔ seɔ́ kpoo ɓě dèà dyi ɖé cɔ́cìɔ̀ múɛɛ jè ní, nìí, wa seɔ́ má cɔ́cì-gbò ɓě poɛ ɓɛ́ǐn mu, ké gbo-kpá-kpá ɖò seɔ́ má ɓóɖó tɔ̀ɔ̀ ɓě kɔ̃ sɔ̀ɔ̌ mu mɔɔ ké wa seɔ́ má Báɓò ɓě kè Gèɖèpɔ́ɔ̀-cèè-ɖɛ̀ tɔ̀ɔ̀ ɓě nyuɛ́ mu, ké Báɓò sùkúù ɓě seɔ́ má nìɛ̌ mu mɔɔ ké bɔ̃̌ ɓě ɓɛ́ wa tɛ̀mɛ̀ìn nyɔǔn ɖɛɛ ɖò seɔ́ má nìɛ̌ mu, hwɛ̀ ḿ po níiń, wíɖí ɖò seɔ́ má nìɛ̌ mu ɓó Gèɖèpɔ́ɔ̀ kũ̀àɔ̀ nyu jè. Ké ɖeɛɛ, cɔ́cì ɖò-ɖò séín mɔ̀ kpoo ɓɛ́ ɔ se nìɛ̀ ɓɛ́ìn pū, ɔ sèìn ké nyɔǔn ɓě taɓaa ɓá ɓo ɖeín hwɛ̀ kɛ.

Ɔ jǔ ké kpoo ɖo dyi mú zaìn ní, nìí, ɔ ɓéɖé nyɔ pàɖǎ, ké ɔ ɓéɖé wíɖí vò-vò. Hwɛ̀ ɓɛ́ kpooɔ̀ ké dúi kuɛɛ, ɔ mɔ́ dúún-ku-ku, kè wíɖí peɖe mìɔ. Ti ɖíɛ́ ɓě ní, nyɔ ɓě nyuà ɖé kpooɔ̀ mú kũ̀à kɛɛ poɛ̀n hwìɖǐi kà ɓɛ́ ɖɛ mɔ̀ ɖɛ kpa ɖɛ mìɔ̀ ɓɛ́ kpooɔ̀ mɔ́ɛɛ mɔ̀ ɓɛ́ wa kéɛ po, ɓɛ́ ɔ ké kpoo vɛ̀nɛ̀ jǔ kɛ. Wa poɛ̀n hwìɖǐi kà ɓɛ́ waà kũ̀àɔ̀ mɔ̀ ɓɛ́ wa ké kpooɔ̀ dyúa kpaá nì kánáá pū, ké ɔ zi ɓɛ́ wa ké kũ̀à kɔ̃̀ jè kpooɔ̀ dèà dyiɛɛ nyuɛɛ dyí.

Ɔ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓɛ́ cɔ́cì-nàìn-kpòò ɓěɛ̀ ké dyi dè ɖé cɔ́cìɔ̀ mú dyɛo, kɛɛ cɔ́cì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ mɛ dyéɛ jè gbo ɓɛ́ nyɔ ɓěɔ̀ ké kpoo ɓě nìà kɛ nàìn nɔ̀mɔ̀ dyíin, nìí ɓɛ́ wa ní kɔ̃̀ ɖà bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyí zàìn.

Dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ 2

Cɔ́cìɔ̀ ɓɛ́ìn kpé ɓɛ́ wa ké wíɖí dyé. Ɖɛ nìà kɛ ɖéɛ̀ nyɔ ɖíɛ́ ɓě kpàìn hwòɖǒ jè wa dyi cɔ́cìɔ̀ dyi dèìn, wa nyuɛ ké ɔ mɔ̀ waà wíɖíín mɔ́ìn-ɖɛ̀ gàná cá. Ɔ jǔ ké cɔ́cì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ dyi ɖɛ ɓě peɖe ɓɛ́ wa ké cɔ́cì-kũ̀àɔ̀ gbo kpá ní, nìí, wa se ɖɛ gbà nyu. Ɔ se ɖɛ gbà ɓɛ́ cɔ́cì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ké gbo-kpá-kpá dyi mɔ́ ɓó wíɖí jè kɛ. Kɛɛ wɛ̃́ɛ́ kɛɛ, ɔ jǔ ké wíɖíɔ̀ jè dyi nyɔ ɖò hwòɖǒ kpɔ̃ mìɔ ké ɔ dyi bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyí ziín, nìí, ɔ poìn ɖɛ gbà hwìɖǐi, ké ɔ Gèɖèpɔ́ɔ̀-kũ̀àɔ̀ se Gèɖèpɔ́ɔ̀ hwòɖǒ dyi dèɛ̀ ɓɛ́ìn. (1 Píɖɛ̀ 5:1-2, 2 Píɖɛ̀ 2:3).

Sã́ɓò mɔ̀ gàa ɖò ɓɛ́ ɔ mɔ́ ma zùǔn-kpè ɓɛ́ ɔ kéɛ wíɖí mú dyéìn nyɛ, kɛɛ àpɔ́sòɔ̀ cɛ̃ɛ ma ɔ gbo kà ɓɛ́ ɔ hwìɖǐi-poìn-ɖɛ̀ɔ̀ mɔ̀ ma ɖɛ gbà kɛ (Àpɔ́sò 8:18-23).

► Ɔ jǔ ké Pásɔ̀ɖɔ̀ ɖò dyiɛ hwìɖǐi poìn ɓɛ́ ɔ ké ɔ cɔ́cìɔ̀ peɖe ní, nìí, ɔ se ɖɛ gbà nyuù? Xwɛ̌ ɔ nyu ɖɛ ɓɛ́ cɔ́cìɔ̀ jǔɛɛ jè múin wɔ̃́ɔ kɛ́?

Dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ 3

Nyɔ ɖíɛ́ ɓě nì ɓó ké wa ɓéɖé hwìɖǐǐ-taɓa-ɖɛ̀ kè xwai-nyuu-ɖɛ̀ tɔ̀ɔ̀ ɓě ɓó Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nàɔ̀ wáún. Hwìɖǐǐ-taɓa-ɖɛ̀ ɓě nìà kɛ dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɖò nì ɖé Dèè-wùɖù Ɖìèɔ̀ múɛɛ mɔ̀ Sɛ̀mɛ́ɖìà-nyɔ̀ ɓěɔ̀ hwìɖǐǐ-taɓa-ɖɛ̀ɔ̀. Ɖíà ɓě ɓɛ́ wa ɓiè ma kũùn-kpòɛɛ mu ma ɖé Éézùɖùɛ̀-ɓòɖò kɔ̃, ké waà kũùn-kpò-ɓiè-ɓièɔ̀ kè Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ nììn hwìɖǐǐ-taɓa-ɖɛ̀ɔ̀ cáìn ma xwai. Ké Jízɛ̀ cɛ̃ɛ ma kà ɓɛ́ wa se ɖɛ wa nì ma kà ɓièɛ̌n nyɛɛ dyí dyuò kɛ (Jɔ̃́ɔ́ 4:22).

Ɓiè-ɓiè gbà nìà kɛɛ dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ɔ̀ ɖò mɔ̀ nyɔ ɓě nìà ɖé Hítì-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ kɛ. Ti ɓɛ́ Hítì-ɓòɖòɔ̀ nì ma Fánásà-ɓòɖòɔ̀ xwíɖíiɛɛ, gǐi ɓě ɓɛ́ wa zà ma ɖé Nyɔ-kpìǐ-ɓíɖí-ɓòɖò ɓěɔ̀ kɔ̃ɛɛ, wa cɛ̃ɛ ma wa gbo ɓɛ́ wa ké Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín sí. Ɔ jèɛɛ, wa pã́ìn ma wa nììn jǎà-po-ɖɛ̀ɔ̀ kè Kíáɖè-cɔ̀cìɔ̀ nììn jǎà-po-ɖɛ̀ɔ̀. Hítì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ pàɖǎ nì zùù gbà ɓě ɓièɛ̌n ke dyɛo, kɛɛ wa dè Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɛ̀ dyí-dyuòìn-ɖɛ̀ ɓě bũ̌, ké wa jǔìn wa mìɔùn Gèɖèpɔ́ɔ̀-nyɔ̀ vɛ̀nɛ̀-vɛ̀nɛ̀ ɓěɛ̀ nyɛ́nɛ́ ɓě.

Ti ɖíɛ́ ɓě ní wa nyu ɓiè-ɖɛ̀ kò-kò ɓě ɓiè-kpèɖè nìà kɛ xwai sepóɛɖé Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-ɓòɖòɔ̀ ɓáìn ma ɓóɖó tɔ̀ɔ̀ ɖò mɔ̀ùn kɔ̃in jè. Nyɔ ɓěɔ̀ ɓéɖé ɓɛ́ wa ké ma ɓóɖó kɔ̃̀ mú ɓɛ́ Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nà bã ma kà mìɔ kɛɛ hwòɖǒ dyi dè. Ɔ jèɛɛ, wa kpɔ̃ ma waà jǎà-po-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ jè dyi, kɛɛ wa se ma wa mìɔùn nììn jǎà-po-ɖɛ̀ mɔɔ wa ɓíɖí-kpèɖè ɓěɔ̀ kɔ̃ín pòìn.

► Ɖɛ́ m̀ ɓɛ́ìn cɛ̃ɛ ɓá Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nà kè jǎà-po-ɖɛ̀ tɔ̀ɔ̀ ɓě ɓɛ́ wa pã́ìn, ké m̀ ɖǎ dyéɛɛ jè dyí kɛ́?

Ɓóɖó-kpàà ɖɛ ɓěɔ̀ tó ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ nyɔ ké ɓiè-ɖɛ̀ kò-kò ɓě ɓiè. Ɔ jǔ ké nyɔǔn ɓě dyiɛ hwìɖǐi poìn kà ɓɛ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyi-kpɔ̃-kpɔ̃ muɛ nyuùn ɓɛ́ wa ké wíɖí dyé kè ɓɛ́ wa ké gɔ̌mànà-kũ̀à dyé mɔɔ ɓɛ́ nyɔ vɛ̀nɛ̀-vɛ̀nɛ̀ ɓě ké wa dyí dyuòɛɛ ní, nìí, wa ɓaɖa Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-nà jèɔ̀ dyéɖé dyai pū, ké wa se gbo zĩàìn jɛ́ɛ́ cá. Nyɔ ɓě nì náa sí waà jǎà-po-ɖɛ̀ kè xwai-nyu-ɖɛ̀ sùà ɓěɔ̀ kíɖíí kɛ, kɛɛ wa ɖáìn wa mìɔùn Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓě. Ɔ mu dyíin nɔ̀mɔ̀ùn mìɔ ɔ jǔ ké cɔ́cìɔ̀ dyi bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ nyɔ ɓěɔ̀ gbo kpa, ké wa se wa nyíí-ɖɛ̀ ɓě ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ wa ké Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖùɔ̀ ɖɛ kà kò ɖò ɖáìn nyɛɛ nyí níɛ.

Nyɔǔn ɓě ɓɛ́ìn bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyéɛ ɓɛ́ ɔ ké ɖɛ kĩà dyí ɖò hwɔìn ɖé wa gbo, ɔ jǔ ké nyɔ ɓě sɔ̀ ɓóɖó-dù kà kò ɖò ɓě kɔ̃ɛɛ dyiɛ wa gbo dyà ní. Ɖɛ nìà kɛ kɔ̃̀ jè ɔ nɔ̀mɔ̀à dyíin ɓɛ́ nyɔ kéà Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín nà-nàɔ̀ ɓá kà nyɔ ɓáà ɓáá-ɖɛ̀ kɛ ɖé nyɔ-dù ɖò-ɖò séín hwìɛ̀, ɓɛ́ ɔ ké nì kà wa mìɔùn nììn kɔ̃̀ɔ̀-ɖɛ̀ nìà kɛɛ ɖé wa hwìɛ̀ kɛ̀. Jǎà-po-ɖɛ̀ɔ̀ mɛ ɓɔ́ nìɛ̀ tee kà ɖɛɔ̀ mɔ̀ɔ̌ kà ɓóɖó-du kà kò ɖòɛ̀ kɔ̃̀ɔ̀-ɖɛ̀ kɛ. Kɛɛ wɛ̃́ɛ́ kɛɛ, ɔ mu dyíin nɔ̀mɔ̀ùn ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ-wùɖù-ɓóɖó-bĩ̀ìn-nyɔ̀ ɓě kè bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-nyɔ̀ ɓě ké kpeɖeɔ̀ nyɔ kè Kɛ́ɖɛ́ìn-ɖeín-nà-nà se dyí wɛ̃ìn nyɛɛ jè múin ɖe nɔ̀mɔ̀ dyíin. Jǎà-po-nyɔ̀ ɓě ɓéɖé ɓɛ́ wa ké nyɔ ɓě nìà kɛ gbo kpá ɖé wa mìɔùn nììn gbɛ̌ɛ̀ ɓěɔ̀ mú, ɓɛ́ wa ké ɖɛ nìà kɛ múin ɖe, ké ɔ se peɖeɛ-mú-kpàìn-ɖ ɖɛ̀.

Dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ 4

Ti ɖíɛ́ ɓě ní, nyɔ ɓěɔ̀ ɖú jǎa-po-ɖɛ ɖo dyí ɓɛ́ ɔ ké waà ɓóɖóɔ̀ niìn jǎà-po-ɖɛ̀ jǔ gàná cá. Ɔ hwɔìn kà, ɓóɖó ɖíɛ́ ɓě kɔ̃ɛɛ, nyɔ ɓě nì ɖéɛɛ pàɖǎ mɔ̀ Mɛ̀ǐn. Ké ɖé ɓóɖó tɔ̀ɔ̀ ɓě kɔ̃ɛɛ, nyɔ ɓě ni ɖéɛɛ pàɖǎ ɖáìn wa mìɔùn Kíáɖè-cɔ̀cìɔ̀ nyɔ ɓě. Nyɔ ɓěɔ̀ pàɖǎ ní kpɔ̃ gma ɓě ɓá waà jǎà-po-ɖɛ̀ɔ̀ dyíɛɛ dyi gàná cá, ké ti ɖò-ɖò ɓě ɓaɖa ɖéɛ̀ wa nyu jǎà-po-ɖɛ̀ɔ̀ kpeɖe ɓě xwai, kɛɛ wa ɖá wa mɔ̀ jǎà-po-ɖɛ̀ nìà ɓóɛ kíɖíí-sí-nyɔ̀ ɓě.

Nyɔ pàɖǎ ɖáìn wa mìɔùn Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓě sepóɛɖé dɛ̀ wa nìà kɛɛ wa ɖú nyɔ kpa ɖɛ ɓě nì ɖéɛɛ dyí ɓɛ́ wa ké Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓě jǔ jè. Kɛɛ wa séè nàmàǔn dyi táà ke gàná cá. Wa sí wa mìɔùn nììn mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ɓě kíɖíí.

Bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ mɔ̀ Kɛ́ɖɛ́i ɖá m̀ ɓɛ́ m̀ ké nì nàmàǔn ɓěɔ̀ kɔ̃ín pòìn, ɓɛ́ m̀ ké m̀ mìɔùn ɓíɖíi dyà ɓó ɔ dyúa. Jízɛ̀ ɖá nyɔ ɖo dyi mɔ́ ɓɛ́ ɔ ké ɔ ɖeín-nà-nyɔ̀ jǔ ní, nìí, ɔ mɛ wɔ̃́ ɓɛ́ ɔ ké ɔ hwòɖǒɛ̀ mɔ́ɔ́-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ tó ɖáɓá, ɓɛ́ ɔ ké ɖeín-nà-nyɔ̀ nɔ̀mɔ̀ dyíin jǔ (Ɖúù 9:23).

Kɛ́ɖɛ́i-ɖeín-nà-nà se ɖɛ ɓɛ́ nàmàǔn-ɓòɖò ɖò ké zɔ̀, ɓɛ́ wa kéɛ nyu ɓɛ́ ɔ ké dyi ɓeìn mìɔ ɖé waà ɓóɖóɔ̀ mú kɛ. Ɖɛ-gbà-nyu-nyu ɓɛ́ ɔ nì ɓóɖó ɖò kɔ̃ɛɛ zà póɖó ɓó se-dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ ɓě ɓɛ́ Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓě nyuɛɛ gbo, ké ɔ nyuɛ ké zaìn gbo ɖò se ɓó ɓóɖó-kpàà nyɔ ɓěɔ̀ kè Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀ pṹa nì ɖe.

► Xwɛ̌ Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓě ɓɛ́ wa nì nàmàǔn gbo keɛɛ nyu dyí vòɛ̀ ɖé nì gbɛ̌ɛ̀ɔ̀ mú kɛ́?

Dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ 5

À dyuòɛ̀ kà ɓɛ́ jǎà-po-nyɔ̀ séín se tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ séín dyi kpɔ̃ɔ ɓɛ́ìn pūɛ. Jǎà-po-nyɔ̀ ɓěɔ̀ kpɔ̃ tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ sɔ̀à ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ dyi dyɛo, kɛɛ wa ɓéɖé zaìn gbo ɖíɛ́ ɓě ɓó wa pṹa.

Ti ɖíɛ́ ɓě ní cɔ́cì ɖíɛ́ ɓě kpɔ̃ ɓó tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓě nyuɛ ɓɛ́ wa dyià kò ɓó cɔ́cì tɔ̀ɔ̀ ɓě gboɛɛ gboi mìɔ dyɛo, kɛɛ Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓěɔ̀ nììn tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ sɔ̀à ɖé Báɓòɔ̀ múɛɛ sɛ́ɖɛ́ìn dyí ké ɔ zi wa nììnɔ̀ dyí kánáá pū. Cɔ́cì ɖò mɛ ɓɔ́ɔ cɛ̃ɛ kà ɓɛ́ cɔ́cì tɔ̀ɔ̀ ɓě se Kɛ́ɖɛ́ì ɓièɛ̌ nì jɛ́ɛ́ cá kɛ, ɔ jǔ ké cɔ́cì ɓě nìà ɓóɛɛ dyi bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíin jɛ́ɛ́ɔ̀ tɛ̀mɛ̀ǐn nì ní.

Cɔ́cì ɖò mɛ ɓɔ́ɔ nyuɛ ɓɛ́ nyɔǔn séín ké wa dyí dyuò kà ɓɛ́ wa mɔ̀ cɔ́cì tɔ̀ɔ̀ ɓě gbo-vɔ̃-nyɔ̀ kɛ. Cɔ́cìɔ̀ mɛ po ɔ mìɔùn páún dyììn ɖé bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ mú kĩ́ín, ké ɔ ɖǎ ná nìǐn, wa mɛ kùìn nyɔ ɓě ku dúún wɛ̃ɛ hwòɖǒǔn ɓɛ́ wa ké cɔ́cì dyi tee.

► Xwíníín ɓěɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jè cɔ́cì ɖò mɛ ɓɔ́à hwìɖǐi poɛ̀n kà ɓɛ́ wa mǔè-cɔ̀cì ɖò mɔ̀ùn se Kɛ́ɖɛ́ì ɓièɛ̌n nì jɛ́ɛ́ cáá?

Dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ 6

Nyɔ ɖíɛ́ ɓě poɛ jǎà kà ɓɛ́ jǎà tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ɔ̀ zàìn wa nììn jǎà-po-ɖɛ̀ ɖíɛ́ ɓě hwìǐ kɛ. Dyììn ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ jĩ́ájèɔ̀ jè jìì-kɔ̃-nɛ́ìn-nɛ́ìn múɛɛ, cɔ́cì ɖíɛ́ ɓě ɓɛ́ìn Gèɖèpɔ́ɔ̀ wuɖu-nyu-nyu dyéɖé kɔ̃in wã̀ìn. Dyììn ɖé gbo-zĩàìn-zĩàìn jè jìì-kɔ̃-nɛ́ìn-nɛ́ìn múɛɛ, cɔ́cì ɖíɛ́ ɓě ɓɛ́ìn nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě Kɛ́ɖɛ́ì gbo dyà jè dyéɖé kɔ̃in wã̀ìn. Ɔ jǔ ké cɔ́cìɔ̀ dyi hwìɖǐǐ taɓa jè jìì kɔ̃ nɛ́ǐn nì ɖé nyɔ ɓɛ́ ɔ pòìn kà cɔ́cìɔ̀ kɔ̃ín nyɛɛ gbo ní, nìí, cɔ́cìɔ̀ se dyɛ̀ kpé ɓɛ́ǐn mu ɓɛ́ wa ké cɔ́cì-nyɔ̀ ɓěɔ̀ náún po kà ɓɛ́ ɔ se dyíin nɔ̀mɔ̀ ɓɛ́ nyɔ ké hwìɖǐǐ-taɓa-ɖɛ̀ɔ̀ dyi táà kɛ. Ɔ jǔ ké cɔ́cìɔ̀ dyi zùǔn-nyìǐ-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ kũ̀à mú nyùɛ̌n nì ɖé hwìè sɛ́ɖɛ́ìn dyíɔ̀ mú ní, nìí, nyɔ ɖíɛ́ ɓě nì ɓó ké wa nyɛ́ zùǔn-nyìǐ-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ kè fɛ̀ɛ̀ dè Kɛ́ɖɛ́ì hwìɖǐiɛɛ cĩ́-cĩ́ mú.

Tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ gbà mɔ̀ ɖɛ ɓɛ́ ɔ nì tee, ké ɔ nyuɛ ké nyɔǔn dyé gǎ-ɖɛ̀ ɓé dyí ɖé ti tɔ̀mɔ̀ǔn-tɔ̀mɔ̀ǔn ɓě xwíníín nyɛ. Tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ séín ɓɛ́ ɔ (1) nyuɛ ké nyɔ wã̀ìn nàmàǔn dyéɖé kɔ̃in, (2) ké ɔ nyuɛ ké nyɔ se pó-pó jè hwòɖǒ kɔ̃ dè, (3) ké ɔ mɔ̀ dyí-gbǒ-ɖɛ̀ ɓó nyɔ ɓɛ́ ɔ mɔ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyi kpɔ̃ɔ dyiɛɛ bìì, mɔɔ (4) ɓɛ́ ɔ vǐè bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ nyɔǔn dyíɛɛ, ɔ mɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓɛ́ ɔ se dyí sɛ́ɖɛ́ìn nyɛ.

À dyi kpáá-ɖɛ̀ sùà ɓě ɓá cɔ́cìɔ̀ dyíɛɛ dya gmɔ̀ ní, nìí, ɔ nì kà cɔ́cìɔ̀ jè sɔ̀ ma kà cɔ́cì-nyɔ̀ vɛ̀nɛ̀-vɛ̀nɛ̀ ɓě hwìɖǐi kĩ́ín nyɛ. Ɖɛ-xwa-bĩ-bĩ ɓě hwɔìn kà hwìɖǐǐ-taɓa-ɖɛ̀ kò-kò ɓě kè tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ se dyí sɛ́ɖɛ́ìn ɓě ɖéɛ̀ nyɔ ɓěɔ̀ kɔ̃̀ ma jè gbo mìɔ ké ɔ zi bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyí. Nàìn-nyɔ̀ ɓě kéɔ́ kà dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓě jǔ ɖé zùǔn-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ múɛɛ mɔ̀ nyɔ sí ma fɔ̀nɔ̀-hwòɖǒ gbà ɓě kè kpeɖe gbà ɓě kíɖíí, hwɛ̀ ké wa hwòɖǒ dèìn ma ɓóɖó-kpàà ɖɛ ɓěɔ̀ múin mìɔ.

Ti ɖíɛ́ ɓě ní Gèɖèpɔ́ɔ̀ tò ma buɛ̀-buɛ̀ ɖé cɔ́cìɔ̀ mú. Buɛ̀-buɛ̀ ɖé zùǔn ɓɛ́ ɔ mu dyúa ɓó ti tɔ̀mɔ̀ǔn-tɔ̀mɔ̀ǔn xwíníín ké ɔ nì kpáná múɛɛ ɓéɖé ɓo-bɛ̃̀ tã.

1. Báɓòɔ̀ cɛ̃ɛ kà ɓɛ́ ɔ dyà mú-zaìn-zaìn, ɔ jǔ ké jǎà-ɖɛ̀ ɖò dyi dyí sɛ́ɖɛ́ìn ɖe ɖé zùǔn níɛ.

2. Ɔ nyí nyɔ zùǔn-kpè ɖìè ɖò dyììn ɖé ɓaà-ɓaà kè ɓiè-ɓiè ɖé kpé mú, ké ɔ nyuɛ ké nyɔ ɓáún-ɓáún dyi Kɛ́ɖɛ́ì gbo ɖekè.

3. Ɔ zà Gèɖèpɔ́ɔ̀ kũ̀àɔ̀ nyu-hwìè ɖìè ɖò da, sepóɛɖé ɔ nyuɛ ké cɔ́cìɔ̀ dyé hwìè ɖìè ɖò kɔ̃̀ mú wa ké bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyi ɓeìn kè ɓɛ́ wa ké ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓe dyi mɔ́ɛɛ da.

Pòtɛ́sɛ̀nɛ̀-cɔ̀cì zĩàìn kà ɖɛ ɓě gbo, ɓɛ́ wa dèà dyi (ɖé Dyúwòɖò-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃, zɔ̃ mɔ̀à 1500 kɛ). Wa dyà ma bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíin cɛ̃à kà ɓɛ́ nyɔ pó dyììn ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ jĩ́ájèɔ̀ ɖòùn mú, ɔ jǔ ké m̀ dyi hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa ɓéɖé níɛɛ ɖe. Ké nyɔ táázĩ̀ìn ɓě kpɔ̃ ma Kɛ́ɖɛ́ì dyi. Wa po ma Báɓòɔ̀ wuɖu-dù kò-kò ɓě mú, ké wa nyí ma wa nyɔǔn ɓě.

Ánàbáfèɖè-cɔ̀cì (ɓɛ́ ɔ hwɔ ma kà ɖé Dyúwòɖò-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ dyi dà séín ɖé zɔ̃ mɔ̀à 1500 kɛ múɛɛ, wa poɛ ma jǎà) kà ɓɛ́ tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ sɛ́ɖɛ́ìn dyíɔ̀ dyi-kpɔ̃-kpɔ̃ ɖòùn ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ nyɔ ké pó kɛ. Nyɔ pàɖǎ ɓě vɔ̃ ɓɛ́ wa ké ma jǎà-ɖɛ̀ ɓá bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyiɛɛ kíɖíi sí, kɛɛ wa séè ma gbo zĩàìn ke. Many people professed to accept the truth of the gospel but had not experienced conversion. Ánàbáfèɖè-cɔ̀cìɔ̀ nɛ́ìn ma jìì kɔ̃ kà ɓɛ́ nyɔ séín mɛ zĩàìn ma gbo kɛ.

Píɛ́tè-cɔ̀cì, ɓɛ́ wa dèà dyi (ɖé Jámà-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃, zɔ̃ mɔ̀à 1600 kɛɛ ɖé mánáín nyɛɛ), wa mɔ̀ nyɔ ɓě ɓɛ́ wa hwɔ̀ìn ma dyéɖéi kà ɓɛ́ ɔ kpa ɖɛ mìɔ ɓɛ́ nyɔ ké ɖeín-nà-nyɔ̀ ɓě dyi mɔ́ ɓó Kɛ́ɖɛ́ì bìì kɛ. Wa dè ma kpoo-dyù ɓě kè hwìè ɓě kɔ̃̀ mú wa ké jǎà-po-nyɔ̀ ɓě ɖɛ tɛ̀mɛ̀ìn, ɓɛ́ wa ké ɖɛ hwɛ̀ ɖé Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nà múɛɛ dyi.

Mɛ́fèɖè-cɔ̀cìɔ̀, ɓɛ́ wa dèà dyi (ɖé zɔ̃ mɔ̀à 1700 kɛɛ mú ɖé Ɖépò-xwì-ɓíɖíɛɛ), Jɔ̃́ɔ́ Wɛ́sèɖè mɔ̀ nyɔ dèɛ̀ zɔ̃̌ɔ̀ dyi. Sáa-zà-nyɔ̀ ɓě nì ma cɔ́cìɔ̀ mú ɖé Ɖépò-xwì-ɓíɖíɛɛ seɛ ma jǎà po kà ɓɛ́ nyɔ ɓɛ́ìn pó-póɔ̀ hwòɖǒ kɔ̃ dèɛ̀ kɛ. Kɛɛ Jɔ̃́ɔ́ Wɛ́sèɖè mɔ̀ùn nìɛ̀ ma cɛ̃iń kà ɓɛ́ nyɔ séín ɓɛ́ìn dyí dyuòɛ̀ kà ɓɛ́ ɔ ɓéɖé hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa nì cĩ́ɛń ɖé Kɛ́ɖɛ́ì múɛ, hwɛ̀ ké ɔ ɓɛ́ìn pó-póɔ̀ hwòɖǒ kɔ̃ dèɛ̀ dyììn ɖé Zùù Hwɛ̀ǐn-hwɛ̀ǐnɔ̀ mú kɛ.

► Ɖɛ́ mɔ̀ jǎà-ɖɛ̀ vɛ̀nɛ̀ ɖò kɔ̃̀ jè m̀ ɓɛ́ìn jìì kɔ̃ nɛ́ìn ɖé nì ɓíɖí-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ kɛ́?

Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-kpòò mɛ́nɛ́-mɛ́nɛ́ kèɛ̀ vɛ̀nɛ̀-vɛ̀nɛ̀ ɓě, (hwɛ̀ ḿ po níiń, cɔ́cì ɓěɔ̀), wa dè ma gbɔ dyììn ɖé wuɖu-ɖi-ɖi mú kà ɓɛ́ wa mu bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyúa kpaùn kánáá pū kɛ. Kɛɛ kàǔn wɛ̃ɛ wa ɓáún-ɓáún ɖǎ waà wuɖuɔ̀ kɔ̃ wã ti pàɖǎ xwíníín, ké wa se bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ jè jìì kɔ̃ nɛ́ìn ɓɛ́ìn ɖe.

Ɓɛ́ à kéɛ nyu ɓɛ́ cɔ́cìɔ̀ ké dyi ku ɖeɛɛ, à se tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ kĩà dyí ɖìè ɓě mɔɔ wuɖu ɓá kpáá-ɖɛ̀ ɓě jè dyíɛɛ ɖò mɔ́. Ɖɛ à mɔ́ nyɛ̀nɛ̀ɛ̀ kɛɛ mɔ̀ ɓɛ́ à ké jǎà-ɖɛ̀ ɓě ɓá bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyi ɓeìn jè dyíɛɛ ɖe dyà.

Ɓé mu ɖɛ-cɛ̃́-tìɔ̀ nyɔ kɔ ɓó dyíɛɛ gbɔ dèìn dyììn ɖé sɔ̃-kɔ̃ún-dyi-po-po sɔ̀ìn cɛ̃ɛ́-ɖɛ̀ 5 múɛɛ mú. Ɔ jèɛɛ, ɓě mɛ po ɓě mìɔùn páún nɔ̀mɔ̀ dyíin dyììn ɖé dyi-diè-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ cɛ̃́-cɛ̃́ mú nɔ̀mɔ̀ dyíin.

(1) Hwìè tã ɓěɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ mú bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-cɔ̀cì ɓě mɛ kpa ɖɛ kɛ́?

(2) Hwìè mɛ̀nɛ̌ìn-ɖò ɓěɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ mú nyɔ ɓɛ́ìn bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ ɖɛ-kpa-kpa xwáɖáún sèɛ̀ kɛ́?

(3) Ɖɛ́ mɔ̀ dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ tã ɓě tòɛ̀ jìì ɔ jǔ ké tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɖò se dyí sɛ́ɖɛ́ìn níɛ́?

(4) Buɛ̀-buɛ̀ ɖé zùǔn ɓɛ́ ɔ mu dyúa ɓó ti tɔ̀mɔ̀ǔn-tɔ̀mɔ̀ǔn xwíníín, ɓo-bɛ̃̀ tã ɓěɔ̀ nyɛ́ ɔ ɓéɖé kɛ́?

(5) Céè jǎà-ɖɛ̀ ɖò ɓá ɖɛ ɓě nìà dà ɓíɖíiɛɛ ɖò-ɖò jè dyí:

• Pòtɛ́sɛ̀nɛ̀-cɔ̀cì zĩàìn kà ɖɛ ɓě gboɛ

• Ánàbáfèɖè-cɔ̀cìɔ̀

• Píɛ́tè-cɔ̀cìɔ̀

• Mɛ́fèɖè-cɔ̀cìɔ̀