Lesson 10: Wóɖóùn-hwìèɔ̀

Nyuɛ ɓɛ́ ɖɛ-cɛ̃́-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ké bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃-cɛ̃ ɓáà mɛɛ-ɖɛ̀ tòà sãà-kpùǔ jììɛɛ jè cɛ̃.

Pɔ́ɔ̀ poɛ ma gbɔ ɓɛ́ ɔ ké ɖé Wóɖóùn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ mú mu. Ɔ mɔ́ ɓɛ́ ɔ ké ma ɖé bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃ (Wóɖómà 1:15), ɓɛ́ ɔ ké ma jǎà-po-nyɔ̀ ɓě nì ɖéɛɛ kpéí po (Wóɖómà 1:11-12), kè ɓɛ́ ɔ ké ma gbo-kpá-kpá dyé sɔ̀ìn ɖé Wóɖóùn-cɔ̀cìɔ̀ gbo ɓó kũ̀à ɓɛ́ ɔ ké ma kà ɖé Sépéìn-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ nyuɛɛ jè (Wóɖómà 15:24).

Xwíníín kɔ̃̀ jè Pɔ́ɔ̀ céè ma kà céè-ɖɛ̀ɔ̀ Wóɖóùn-nyɔ̀ ɓěɔ̀ gboɛɛ mɔ̀ ɓɛ́ ɔ ké ma ɔ mìɔùn kè Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù ɓá pó-pó dyíɛɛ jǎà-po-nyɔ̀ ɓě nì ma ɖé Wóɖóùn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ múɛɛ da zàìn. Kà céè-ɖɛ̀ɔ̀ nyuà pó-pó jè kɔ̃in zaìn nyɛɛ tɛ̀mɛ̀ìn nyɔǔn dyí kà ɓɛ́ ɔ mɔ̀ céè-ɖɛ̀ kpa ɖɛ ɖò ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù-ɓóɖó-bĩ̀ìn-nyɔ̀ séín ké kũ̀à mú nyùìn nyɛ.

Pɔ́ɔ̀ poɛ ma gbɔ ɓɛ́ ɔ ké ɖé cɔ́cì nì ma kà ɖé Wóɖóùn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ múɛɛ gbo gbɔ pòìn hwɛ̀ ɓɛ́ ɔ ké ma Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖùɔ̀ ɖé Sépéìn-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ kpa. Sépèìn-ɓòɖòɔ̀ mɔ̀ gbɛ̌ kĩ́ín-kĩ́ín kɔ̃̀ mú ɓɛ́ Wóɖóùn-nyɔ̀ ɓě cĩ́ ma hwɔ ɖé xwía-wàkáɔ̀ kɔ̃ dyí, dɛ̀ ɓɛ́ Wóɖóùn-nyɔ̀ ɓěɔ̀ nììn xwí jè dèìn ma gbɔ kɛ.

Kà Pɔ́ɔ̀ nyuɛ ma gbɔ poɛ ɓɛ́ ɔ ké ma ɖé Wóɖóùn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ mú muɛɛ, ɔ se ma ná ɖé mu. Wa kpɔ̃ ma ɔ ɖé Jùɖúsɛ̀ɖɛ̀ìn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ mú. Ti ɔ ɖǎa ma dyé kà ɓɛ́ wa se ma ɔ zaaɔ̀ wɔ̃ poɛ mɔ́ dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-kà kɛɛ, ɔ kpa ma zaaɔ̀ Síízɛ̀ gbo. Pɔ́ɔ̀ kè nyɔ ɓě nì ma ɖé méèɔ̀ múɛɛ kpɔ̃ ma fũ̀à-fṹá mìɔ ɓó mu jè, ké méèɔ̀ wáɖáìn ma wa, kɛɛ ɔ nyini ma ɖé Wóɖóùn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ mú ɓó zɔ̃ mɔ̀à A.D. 60 kɛɛ xwíníín. Ɔ mɔ̀ ma kpɔɖɔ-ɖeín-nì-nyɔ̀. Wa po ma Pɔ́ɔ̀ ɖòùn gbǒ ɖò mú dyɛo, kɛɛ wa wɔ̃́ ɓɛ́ nyɔ ɓě ké ma ɔ gboi té. Ké Pɔ́ɔ̀ ɖú ma Kɛ́ɖɛ́ì bìì kũ̀à nyu kpàǐ, ké ɔ bɔ̃̌ ɓeìn ma ɖé Wóɖóùn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ mú dyi dà séín (Àpɔ́sò 28:30-31). Pɔ́ɔ̀ ɖá ɖɛ ɓě kpá ma kà ɔ gbo ɖé Wóɖóùn-hwɔ̀ɖɔ̀ɔ̀ múɛɛ kpá ma ɓɛ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ ké dyúa mu jè (Fèɖópĩ̀ɔ̀ 1:12). Nyɔ ɓě taɓa ma Gèɖèpɔ́ɔ̀ hwìɖǐǐ, jɛ́ɛ́ kɛɛ, nyɔ ɓě nì ma kà ɖé Síízɛ̀ ɓíɖí-gbǒ xwíníín nyɛ. Ti zɔ̃ sɔ̃́ ɖǎ ma ziɛɛ, wa buɛ̀ ma Pɔ́ɔ̀, kɛɛ à se dyuò kɛbì ɔ nyini ma ɖé Sépéìn-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ ní.

Kɛɛ ɖɛ ɖò ɓɛ́ à se múin wɔ̃́ ɖeɛɛ mɔ̀, kɛbì ti ɓɛ́ Pɔ́ɔ̀ zɔ̀ìn kà wa ɓɛ́ wa kéà ɔ gbo kpá ɓɛ́ ɔ kéà ɔ Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù-ɓóɖó-bĩ̀ìn-kũ̀àɔ̀ dyúa kpa kɛɛ, wa kpá ma ɔ gbo ní. Nyɔ ɖò ɓɛ́ìn ɖɛi dièɛ̀, ɓɛ́ ɔ ké níiń, “Xwíníínɔ̀ nyɛ́ kɔ̃̀ jè mɔ̀ mɔ̀ nyɔ ɓéɖé ɓɛ́ m̀ kéà mu kɛ́?” Ɖɛa jèɛɛ, Pɔ́ɔ̀ dè ma Wóɖóùn-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ gbɔ dyììn ɖé ɔ bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-kũ̀àɔ̀ da-zà-zà mú (Wóɖómà 1:1). Sɔ̀ìn ɓóɛ gboɛɛ, ɔ zaìn kɔ̃in kà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyu ma ɔ ɖáa kɛ kè kà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyu ma ɓó ɔ gbo nìɛ̀ ɓɛ́ ɔ ké àpɔ́sò jǔ ɓó ɓóɖó-dù kà kò ɖò ɓěɛ̀ nyɔ ɓěɔ̀ bìì kɛ (Wóɖómà 15:15-20).

Dyi-diè-ɖɛ̀ɔ̀ ɖò mɔ̀, “Ɖɛ́ kɔ̃̀ jè nyɔ séín ɓéɖé ɓɛ́ wa kéà bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ wɔ̃́ kɛ́? Ti ɖíɛ́ ɓě ní wa se dyɛ̀ bɔ̃̌ nìà kɛ wɔ̃́ɔ mɔ́ dà séín.” Ɓóɖó séín ɓɛ́ Pɔ́ɔ̀ mu ma kɔ̃ɛɛ, ɔ cɛ̃ ma ɖé bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ jè, kà ɓɛ́ bɔ̃̌ɔ̀ mɔ̀ ɓó nyɔ séín bììɛ (Wóɖómà 1:14-16, Wóɖómà 10:12), ɔ kè kà ɔ kpa ɖɛ ɓɛ́ nyɔ séín ké Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖùɔ̀ wɔ̃́ kɛ (Wóɖómà 10:14-15). Pɔ́ɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn nyɔǔn dyí kà ɓɛ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ mɔ̀ ɓó nyɔ séín nì ɓóɖó-kpàà kɔ̃ɛɛ bìì, ké nyɔ séín ɓéɖé ɓɛ́ wa kéɛ ɖùǔ gbo tò kɛ.

Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ nì kũ̀à kpa ɖɛ kɔ̃̀ jè Pɔ́ɔ̀ céè kà ɔ kɛɛ nyuɛń ke. Ɔ nì kà Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù-dyi-ɓeìn-kũ̀àɔ̀ nyu ɖɛ kpaa kɛɛ jè cɛ̃ín ke. Céè-ɖɛ̀ɔ̀ nì kũ̀à pàɖǎ nyuɛń mìɔ. Pɔ́ɔ̀ zaìn kɔ̃in xwíníín kɔ̃̀ jè nyɔ séín ɓéɖé ɓɛ́ wa kéà bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ ɖùǔ gbo tò kɛ. Kà dyúáɖòɔ̀, kǎà ɔ zaìn ɖɛ ɓɛ́ bɔ̃̌ɔ̀ jǔɛ kè ɖɛ nyuɛ ɓɛ́ nyɔǔn ɓɛ́àìn póɛ dyììn ɖéɛ ɖùǔ-gbo-tò-tò ɖùùn múɛɛ jè kɔ̃in. Pɔ́ɔ̀ jǔ ma nyɔ ɓě ɓɛ́ wa se ma ɔ cuò-wùɖùɔ̀ dyi kpɔ̃ɛɛ wuɖu ɓěɔ̀ gɔ̃̌. Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù ɓɛ́ Pɔ́ɔ̀ wáɖá ma ɖé ɖɛ ɓě nìà kɛ kɔ̃in-zaìn-zàìn múɛ kè kà ɔ nyu bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ ɓá ɓo ɖeín taɓaa kɛɛ jè céè ɖé céè-ɖɛ̀ɔ̀ dà pàɖǎ.

Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ zaìn tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓá pó-pó dyíɛɛ jè kɔ̃in. Pɔ́ɔ̀ɛ̀ tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓá pó-pó dyíɛɛ nyuɛ ké ɔ vɔ̃ ma Júù-nyɔ̀ ɓěɔ̀ nyɔ ɓě nɛ́ìn kà sàà mɛ́ jè jìì kɔ̃ɛɛ kè wa nììn tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓě ɓá pó-pó dyíɛɛ gbo.

Gàa ɖò mɔ̀ Wenyɔ́ Téɖèò kɛɛ ɖá Pɔ́ɔ̀ɛ̀ hwòɖǒ-kpàìn-ɖɛ̀ kɔ̃̀ jè ɔ céè kà Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ kɛɛ mɔ̀ ɓɛ́ ɔ ké hìɖì-kpà ɓá Kɛ́ɖɛ́ì bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn jè dyíɛɛ dè kè ɓɛ́ ɔ ké Dèè-wùɖù Sùà gànáɔ̀ da za.[1]

Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyùìn Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ kũ̀à mú ɓɛ́ ɔ ké jǎà-ɖɛ̀ zi ɖɛ kpauń ɓě kɔ̃̀ jè ɖǎ ma nyɔǔn hwìɖǐi sɔ̀ kɛɛ wa hwìɖǐi dyà ɖe.

Zɔ̃ mɔ̀à 386 kɛ múɛɛ, gàa ɖò mɔ̀ Àgɔ́sìnììn nyɛɛ poɛ ma gbɔ ɓɛ́ ɔ ké nàmàǔn gbo sɔ̀, ti ɔ zà ma Wóɖómà 13:13-14 wuɖuún wɛ̃.

Zɔ̃ mɔ̀à 1515 kɛ múɛɛ, Mátĩ̀ìn Ɖútɔ̀ hwɔ̀ìn ma ɖɛ mɔ̀ Wóɖómà 1:17 xwíníín nyɛɛ dyéɖéi. Ɔ dyéɛ kà ɓɛ́ nyɔ mɔ̀ nyɔ ɓéɖé hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa póìn kà nyɔɛɛ mɔ̀ nyɔ mu Gèɖèpɔ́ɔ̀ zaa-wɔ̃-po-poɔ̀ xwaún póùn wɛ̃. Ɖɛ nìà kɛ nyuɛ ké ɔ dè ma pó-pó ɓɛ́ ɔ mɔ́à dyi ɓó ti pàɖǎ xwíníín nyɛɛ hwòɖǒ kɔ̃ gàná cá. Púɛɛ hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa mɔ̀ǎ ma ɔ cuò-wùɖùɔ̀ hìɖì-kpà, kà ɓɛ́ hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa ɖòùn ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ nyɔ ké pó kɛ.

Zɔ̃ mɔ̀à 1738 kɛ múɛɛ, Jɔ̃́ɔ́ Wɛ́sèɖè ɖú ma pó-pó ɓɛ́ ɔ ɖǎ ma kà dyi mɔ́ ɓó zɔ̃ ɓáún-ɓáún xwíníín nyɛɛ hwòɖǒ kɔ̃ dè kpàǐ. Ɖɛ nìà kɛ kpá ma ná ɔ bìì ti ɓɛ́ ɔ kè gàa-dyù gmɔ̀ ɖíɛ́ ɓě nì ma dyí-poìn-poìn ɖò mú kɛ. Ti séín xwíníníín nyɛɛ, gàa-dyù gmɔ̀ ɓě nìà kɛ poìn ma dyí ɓɛ́ wa kéɛ cɛ̃́ kà Kɛ́ɖɛ́ì-ɖeín-nà-nyɔ̀ ké Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖùɔ̀ kíɖíí síɛ nyuɛ. Ti ɓɛ́ nyɔ ɖò nì ma Ɖútɔ̀ɛ̀ céè-ɖɛ̀ ɖòɛ̀ dà ɖò wuɖuún zàǔn ɓá Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ dyíɛɛ, Ɖútɔ̀ɛ̀ hwòɖǒ-dyùàɔ̀ sùmù ma cá ɖé ɔ xwíníín. Ɔ mɔ̀ ma ɖɛ kĩà dyí ɖò cá ɓó ɔ bìì. Ɔ cɛ̃ɛ ma, ké ɔ ɖá, “Ní hwòɖǒ tóɛ dyi kà ɓɛ́ ḿ ɖǎ Kɛ́ɖɛ́ì hwòɖǒ kɔ̃ dè kɛ. Ḿ dè Kɛ́ɖɛ́ì ɖòùn hwòɖǒ kɔ̃ ɓó ní pó-póɔ̀ jè: ké ɔ tɛ̀mɛ̀ìn ḿ dyí kà ɓɛ́ ɔ ɖǎ ní nàmàǔn ɓěɔ̀ dyi gbaà, ké ɔ ɖǎ ḿ nàmàǔn kè gĩɔ xwaún buɛ̀ kɛ.”[2]

Gàa-dyù gmɔ̀ tã ɓěɛ̀ dèɛ̀ ma hwòɖǒ kɔ̃ kà ɓɛ́ Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ múin-wɔ̃́-wɔ̃́ po nyɔ ɓɛ́ ɔ mɔ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyi ɓeɛ̀n dyi xwééɛɛ vã kɔ̃ kɛ.

Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ gànáɔ̀ mɔ̀ wuɖu céè kà ɖé Wóɖómà 1:16-18 múɛɛ jè kɔ̃in-zaìn-zaìn.

Ɖɛ séín céèà ɖé vɔ́sì 1-14 múɛɛ tò ɖɛ ɓɛ́ Pɔ́ɔ̀ cɛ̃à ɖé vɔ́sì 15 múɛɛ jìì. Ɔ cɛ̃ɛ ɖéɛ, ké ɔ ɖá, “Ní hwòɖǒ mɔ́ɔ xwéé ɓɛ́ ḿ ké bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃.” Vɔ́sì 16-18 zaìn ɖɛ ɓɛ́ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ jǔ kɛ kè xwíníín kɔ̃̀ jè nyɔ séín kɔ̃̀ ɓɛ́ wa kéàà ɖùǔ gbo tòɛɛ jè kɔ̃in. Bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ mɔ̀ cuò-wùɖù ɓá kà nàmàǔn-nyɔ̀ ɓě ɓɛ́ìn dyí sɛ́ɖɛ́ìn dyììn ɖé hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa múɛɛ jè dyí. Xwíníín kɔ̃̀ jè nyɔǔn séín mɔ́à cuò-wùɖù nìà kɛɛ mɔ̀ sepóɛɖé nyɔ séín nì Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyoɖoɔ̀ xwíɖíi jè.

Ɖɛ ɖò à ɓɛ́ìn cɛ̃ɛ ɖe ɓó xwíníín jɛ́ɛ́ kɔ̃̀ jè Pɔ́ɔ̀ céèà Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ kɛɛ mɔ̀, céè-ɖɛ̀ɔ̀ mɔ̀ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ kɔ̃in-zaìn-zaìn, dyììn ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ gmaɔ̀ mú, kà nyɔ séín ɓɛ́ wa taɓa Kɛ́ɖɛ́ì hwìɖǐǐɛɛ, wa mu póùn, ké nyɔ séín ɓɛ́ wa se ɔ hwìɖǐǐ taɓaa, zaa mu wa kpɔ̃ùn wɛ̃.

Dɛ̀ ɓɛ́ Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ jɛ̀ɖɛ̀ìn dyúíɛɛ mɔ̀ ɖéɛ 10:13-15 mú, dɛ̀ ɓɛ́ Pɔ́ɔ̀ zaìn kɔ̃in xwíníín kɔ̃̀ jè bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-kpa-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ɓéɖé ɓɛ́ wa kéà bɔ̃̌ɔ̀ kpa wɛ̃́ɛ́ kɛ. Nyɔǔn pó dyììn ɖé hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa mú, kɛɛ wa se bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ hwìɖǐǐ taɓaa ɓɛ́ìn, ɔ sèìn ké wa wɔ̃́ɔ dyɛ hwɛ̀.

À ɓɛ́ìn bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ jè kɔ̃in zaìn dyììn ɖé vɔ́sì ɓě sɔ̀ ɖé Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ múɛɛ mú ɖòùn. Bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃-cɛ̃ nìà kɛɛ, ti ɖíɛ́ ɓě ní à ɖáìn “Wóɖóùn-hwìèɔ̀.”

Ɖé bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ jè kɔ̃in-zaìn-zaìn múɛɛ, wuɖu-dɔ̃̀ǐn kĩ́ín-kĩ́ín nì vɔ́sì séín múɛɛ mɔ̀ nyɔ zi ɖɛ kpauń mìɔ.

Wóɖómà 3:23

“Nyɔǔn séín ɖǎ nàmàǔn nyu, ké wa se Gèɖèpɔ́ɔ̀ dĩ́ín-dĩ̀ìnɔ̀ ɓéɖé.”

Nyɔǔn séín ɖǎ nàmàǔn nyu dyììn ɖé ɖɛ ɓě ɓɛ́ wa dyuòɛ̀ kà wa mɔ̀ ɖɛ gbà kɛɛ nyu-nyu mú.

Vɔ́sì nìà kɛ tɛ̀mɛ̀ìn à fũ̀à-fṹá-ɖɛ̀ séín ɓɛ́ nyɔǔn ɓě ɓéɖéɛɛ jè dyí. Wa séè Gèɖèpɔ́ɔ̀ wuɖu nyu ɖò. Wa ɖǎ Gèɖèpɔ́ɔ̀ wuɖu mú jaɖa kɛ́ɛ́-kà. Nyɔ dyúáɖò se ɖé wa hwìɛ̀ nì ɓɛ́ ɔ ké ɖɛín-ɖɛ̀ nyu dyɛ mɔ̀ùn. Gèɖèpɔ́ɔ̀ se nyɔ ɖò dyi kpɔ̃ɔ ɓɛ́ìn sepóɛɖé nyɔɔ̀ nyu ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓě tee jè.

Wóɖómà 3:10 mu dyúa, ké ɔ nɛ́ìn ɖɛ dyúáɖò nìà kɛ jìì kɔ̃. Ɔ ɖá, (“Nyɔ ɖò se ɖé wa hwìɛ̀ nì, ɓɛ́ ɔ ké dyí sɛ́ɖɛ́ìn. Nyɔ dyúáɖò dyɛ mɔ̀ùn se nì”). Ké Wóɖómà 5:12 ɖá, (“Ké kǎà mɛ́-mɛ́ nyu nyɔǔn séín kɔ̃ dyiɛ, sepóɛɖé nyɔǔn séín ɖǎ nàmàǔn nyu jè.”).

Romans 6:23

“Sepóɛɖé ɖɛ ɓɛ́ nàmàǔn pɛ́ɛ̀ nyɔ kɛɛ mɔ̀ mɛ́-mɛ́, kɛɛ ɖɛ ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyí nyɔ ɓó pídyiɛɛ, ɔ mɔ̀ sè-ná-sèɛ̀ fɛ̀ɛ̀ ɖé Kɛ́ɖɛ́ì Jízɛ̀ mɔ̀à à Bounɓoɔ̀ kɛɛ mú.”

Nàmàǔn-nyɔ̀ɛ̀ pɛ́ɛ̀-ɖɛ̀ mɔ̀ sè-ná-sèɛ̀ mɛ́-mɛ́, kɛɛ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyí nyɔ sè-ná-sèɛ̀ fɛ̀ɛ̀ ɖé Jízɛ̀ mú.

Vɔ́sì nìà kɛ tɛ̀mɛ̀ìn à ɖɛ nyuɛ ɓɛ́ nàmàǔn mɔ̀à ɖɛ vɛ̀nɛ̀ cáa dyí. Nàmàǔn nyuɛ ké gĩɔ mɔ̀ dúí-sè-ɖɛ̀ ɓó nyɔǔn séín bìì. Mɛ́-mɛ́ nìà kɛ mɔ̀ mɛ́-mɛ́ ɓó sè-ná-sèɛ̀ tiín, ké ɔ mɔ̀ zaa-wɔ̃-po-po ɓɛ́ ɔ dyi nàmàǔn-nyɔ̀ séín kɔ̃ kɛ.

Ɓó gĩɔ ɓɛ́ ɔ ɖǎà à kɔ̃ dyiɛɛ wáún wɛ̃ɛ, Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyí à nyíí-ɖɛ̀ mɔ̀à fɛ̀ɛ̀, ɓɛ́ ɔ séèà à kɔ̃̀ɔ̀-ɖɛ̀ keɛ.

Wóɖómà 5:8

“Kɛɛ Kɛ́ɖɛ́ì mɛ́ ma ɓó à bìì ti ɓɛ́ à mɔ̀ ma nàmàǔn-nyɔ̀ keɛ. Ké kǎà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyu ma ɔ ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn-ɖɛ̀ɓɛ̀ǐn ɓɛ́ ɔ ɓéɖéà à bììɛɛ à dyí tɛ̀mɛ̀ìn.”

Kɛ́ɖɛ́ì mɛ́-mɛ́ɔ̀ mɔ̀ nyɔ nyuɛ ké à dyé ma Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyíí-ɖɛ̀ɔ̀.

Gèɖèpɔ́ɔ̀ se mɔ́ ɓɛ́ zaa-wɔ̃-po-po ɖò ké ma à bìì nì fɔɔ. Kɛɛ sepóɛɖé ɔ ɖɛ̀ɓɛ̀ à mú jèɛɛ, ɔ nyu hwìè ɖò kɔ̃̀ mú ɔ ké à wìì kɔ̃ ɓéɖé kɛ. Jízɛ̀ mɔ̀ ma sáa-zàìn-ɖɛ̀ɔ̀, ké ɔ mɛ́, ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ ké à nàmàǔn ɓěɔ̀ kɔ̃in zĩ̀ìn. Gèɖèpɔ́ɔ̀ se à fòìn ɓɛ́ à ké ɖɛ ɓɛ́ìn à pó-pó dyàà kɛɛ à mìɔùn bìì nyu. Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyuɛ ké pó-póɔ̀ wóɖóìn à dyí kà ɓɛ́ à mɔ̀à nàmàǔn-nyɔ̀ ɓě keɛ. Pó-póɔ̀ se ɓó dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-nyɔ̀ bìì, kɛɛ ɔ mɔ̀ ɓó nàmàǔn-nyɔ̀ bìì.

Wóɖómà 10:9

“Ɔ jǔ ké m̀ dyiɛ mú wɔ̃́ìn ɖé m̀ wĩín…ké m̀ dyiɛ hwìɖǐǐ taɓa ní…, nì mu póùn.”

Ɖɛ ɖòùn ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ nàmàǔn-nyɔ̀ɔ̀ ké póɛɛ mɔ̀, ɔ jǔ ké ɔ dyiɛ mú wɔ̃́ìn kà ɓɛ́ ɔ mɔ̀ nàmàǔn-nyɔ̀ kɛ, ké ɔ dyi Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ín-ɖáìn-ɖɛ̀ mɔ̀à nàmàǔn-kɔ̃in-zĩ̀ìn-zĩ̀ìn dyììn ɖé Jízɛ̀ɛ̀ mɛ́-mɛ́ɔ̀ kè ɔ gĩɔ-wóɖó-wóɖóɔ̀ múɛɛ jè jǎà po ní.

Ké ɔ jǔ ké m̀ dyi nì nàmàǔn ɓěɔ̀ dyi táà ní ɖé? Ɔ jǔ ké m̀ dyiɛ mú wɔ̃́ìn kà ɓɛ́ m̀ ɖǎ ɖɛ gbà nyuɛ, ké m̀ dyi mɔ́ ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ ké m̀ kɔ̃in zĩ̀ìn ní, nìí, ɔ xwíníín mɔ̀ m̀ ɖǎ wɔ̃́ ɓɛ́ m̀ ké nì nàmàǔn ɓéɔ̀ dyi táà.

Wóɖómà 10:13

“Nyɔǔn séín mu Bounɓoɔ̀ nyɛ́nɛ́ɔ̀ ɖáùn wɛ̃ɛ mu póùn.”

Pó-pó ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyíà nyɔǔn wɛ̃ɛ mɔ̀ ɓó nyɔ séín bìì.

Ɔ se nyɔ ɖò dyí sèìn. Ɖɛ kà kò ɖò seɛ à nyíɛ ɓɛ́ìn.

Wóɖómà 5:1

“Kà à hwìɖǐǐ-taɓa-taɓaɔ̀ ɖǎà nyu ké à ɖǎà dyí sɛ́ɖɛ́ìn nyɛɛ, à hwòɖǒ-dyùà ɓěɔ̀ mɛ dè dyi ɖé gìɖìǐ ɓɛ́ ɔ nìà ɓó à kè Gèɖèpɔ́ɔ̀ pṹa kɛɛ mú.”

Gèɖèpɔ́ɔ̀ hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa nyu à Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓǎto mú, ké zɔ̃́ín dúún-wáɖá-wáɖá ɖò se à bìì nì ɖe.

Gìɖìǐ dyi ɓó à kè Gèɖèpɔ́ɔ̀ pṹa nì ní, nìí, ɔ xwíníín mɔ̀ à se ɔ mú-nyɛ́-nyɔ̀ ɓě ɖe, ké bĩ̀ǎ ɖò se ɓó à kèɔ̀ kè pṹa nì ɖe. Nìí, Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɖǎ nàmàǔn ɓɛ́ ɔ zaìn ma kà à kèɔ̀ kè gboɛɛ dyi gbaà. À dyi dyí sɛ́ɖɛ́ìn ní, nìí, ɔ xwíníín mɔ̀ zaa se à kpɔ̃ ɖe. Hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa dyiɛ nyu ké à dyi dyí sɛ́ɖɛ́ìn ní, nìí, ɔ xwíníín mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyɛ́nɛ́ín-ɖáìn-ɖɛ̀ɔ̀ ɖòùn mɔ̀ ɖɛ à mɔ́ kɛ.

Wóɖómà 8:1

“Ɔ jèɛɛ, nyɔ ɓě ɓɛ́ wa kè Kɛ́ɖɛ́ì Jízɛ̀ mɔ̀à nyɔ dyúáɖò kɛɛ, zaa-dúún-wáɖá-wáɖá ɖò se wa bìì nì ɖe fɔɔ.”

À kè Kɛ́ɖɛ́ì ɖǎ nyɔ dyúáɖò jǔǐn, nìí, zaa se à kpɔ̃ɔ ɓɛ́ìn ɖe ɓó nàmàǔn ɓě ɓɛ́ à ɖǎ ma nyuɛɛ jè.

Kɛ́ɖɛ́ì cĩ́ ma fɛ̀ɛ̀ ɓɛ́ nàmàǔn ɖò se mú nì fɔɔ kɛ, ké ɔ nyu ma ɖɛ ɓɛ́ dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-sɛ́ɖɛ́ìn mɔ́ɛ dyììn ɖé kɔ́ɖɔ́sìɔ̀ kɔ̃ mɛ́ìn-mɛ́ìn mú. Hwìɖǐǐ-taɓa-taɓa nyuɛ ké à xwɛ̃́ìn ɔ bũ̌in, ké ɔ nyuɛ ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ mɔ̀à Ɓǎɔ̀ kɛɛ kpɔ̃ à jè dyi. Kà Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyu à kpɔ̃ɔ kɛɛ nì pū kà à séèɔ̌ kà nàmàǔn ɖe nyu keɛ.

Cɛ̃́ɛ́-ɖɛ̀ɔ̀ Dúí-jaɖa-jaɖa

Zaìn kɔ̃in kà ɓɛ́ nàmàǔn-nyɔ̀ɔ̀ ɓɛ́ìn póɛ dyììn ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɓaà-ɓaà mú kè dyììn ɖéɛ mú-wɔ̃́ìn-wɔ̃́ìn mú kà ɓɛ́ ɔ mɔ̀ nàmàǔn-nyɔ̀, ké ɔ mɔ́ ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ ké ɔ kɔ̃in zĩ̀ìn, sepóɛɖé Jízɛ̀ mɛ́ ma, ké ɔ wóɖó ma gĩɔ ɓó ɔ nàmàǔn ɓěɔ̀ jè kɛ.

Ɖé hwìè nìà kɛ múɛɛ, kà m̀ ké Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖùɔ̀ cɛ̃́ɛ nyu kè kà m̀ kéɛ kũ̀à gbo poɛ nyu nɔ̀mɔ̀ dyíin nyɛɛ mɔ̀, m̀ mɛ po vɔ́sì ɖò ɖò séín m̀ kéà kũ̀à mú nyùìn ɖé Wóɖómà-cèè-ɖɛ̀ɔ̀ múɛɛ bɛ̃̌ kɔ̃. M̀ ɓɛ́ìn vɔ́sìɔ̀ bɛ̃̌ hìɖìì ɖei poɛ mɔɔ m̀ ɓɛ́ìn bɛ̃̌ wɔɖɔɔ xwíɖíi poɛ ɖé nì Báɓòɔ̀ mú. Ɔ ɖǎ ná nìǐn, po wa ɖò-ɖò séín nɔ̀ɓà ɖò kɔ̃ dyììn ɖé kà nì mu wa wuɖuún zàà kpaùn wɛ̃ɛ mú. Ɔ hwɔìn kà: vɔ́sìɔ̀ nyɔ m̀ kéà wuɖuún zà kĩ́ín nyɛɛ, poɛ nɔ̀ɓà 1 kɔ̃.

Nyu bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ cɛ̃-cɛ̃ɔ̀ xwai. Zà vɔ́sì ɖò-ɖò wuɖuún ɓɛ́ m̀ kéɛ jè kɔ̃in zaìn. Vɔ́sì ɓě céèà ɖé dyiíɛɛ, fɔ̀nɔ̀-hwòɖǒ ɓě nì ɖé waà wuɖu-dɔ̃̀ǐn-kĩ́ín-kĩ́ín ɓěɔ̀ múɛɛ jè ní ɖáa ké m̀ hwìɖǐi sɔ̀. Ɔ ɖǎ ná nìǐn, hwɛ̀ ké m̀ ɓɛ́àǐn wuɖu tɔ̀ɔ̀ ɓě nì vɔ́sìɔ̀ múɛɛ jè kɔ̃in zaìn, ɔ jǔ ké wa dyi m̀ gbo kpáa ɓɛ́ìn ní. Ɖé nì ɖɛ-kɔ̃in-zaìn-zaìnɔ̀ múɛɛ, m̀ se ɓéɖé ɓɛ́ m̀ ké wuɖu jɛ́ɛ́ ɓě céèà nɔ̄ cɛ̃́ɛ́-ɖɛ̀ nìà kɛ múɛɛ kũ̀à mú nyùìn wɛ̃́ɛ́.

Cɛ̃́ ɖɛ m̀ kéà tɛ̀mɛ̀ìn nyɛɛ nɔ̀mɔ̀ dyíi, ɓɛ́ ti m̀ muɛ tɛ̀mɛ̀ǐn nììn nyɛɛ, m̀ ké se dà kà kò ɖò gmɔ̀, kɛɛ ɓɛ́ m̀ ké ɖé Báɓòɔ̀ mú gmɔ̀ ɖòùn.

Ɖɛ-cɛ̃́-cɛ̃́ɔ̀ nàìn-nyɔ̀ɔ̀ mɛ dyuò ɖɛ nìà kɛ dyí: Ɖɛ-cɛ̃́-nyɔ̀ sɔ̃́ mɛ nyu cɛ̃́ɛ́-ɖɛ̀ ɓá Wóɖóùn-hwìèɔ̀ jè dyíɛɛ xwai, ɓɛ́ wa mǔè ɓěɔ̀ ké wa ɖùǔ gbo tò. Wa séín mɛ dèɛ̀n dɔ́ɔ́ kɔ̃in ɖɛ wa ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ ɖɛ wa mǔè ɓěɔ̀ nyua xwaiɛɛ ké dyíin nɔ̀mɔ̀ mìɔ kɛ. Ɔ ɖǎ ná nìǐn, ɖɛ-cɛ̃́-nyɔ̀ ɓěɔ̀ mɛ ge mú dú sɔ̃́-sɔ̃́ séín, ɓɛ́ wa ké ɖɛɔ̀ xwai nyu. Ɖɛ-cɛ̃́-nyɔ̀ ɖò-ɖò mɛ zaìn kà ɔ mɔ̀ùn nyuɛ múin wɔ̃́ɔ kɛɛ jè kɔ̃in kpa sɔ̃́, ɓɛ́ nyɔ kà kò ɖò ɓě ké ɔ ɖùǔ gbo tò.

(1) Cɛ̃ bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ nyɔ tã mɔɔ nyɔ pàɖǎ gbo dyììn ɖé Wóɖóùn-hwìèɔ̀ jè cɛ̃-cɛ̃ mú. Céè ɖɛ gbɛ̀ǐ-gbɛ̀ǐ ɓá ɖɛ m̀ kè wa muà cɛ̃ìn nyɛɛ jè dyí, ɓɛ́ m̀ kéɛ kɔ̃in zaìn ɓɛ́ìn ɓó ɖɛ-cɛ̃́-tìɔ̀ nyɔ mu ɓó dyí kɔùn wɛ̃ɛ ɓaɖa.

(2) M̀ mɛ dyé ti ɓɛ́ m̀ ké vɔ́sì ɓě ɓáà Wóɖóùn-hwìèɔ̀ jè dyíɛɛ céè (sɔ̀ìn ɖé nì Báɓòɔ̀ mú ɖòùn), ɓó ɖɛ-cɛ̃́-tìɔ̀ nyɔ mu ɓó dyí kɔùn wɛ̃ɛ gbɔ-dè-tìǐn. Ké ɔ mɛ nì m̀ hwìɖǐi kà nì mu ɖɛ wè ɖò kɔ̃in zaìn ɓá vɔ́sì ɓěɔ̀ ɖò-ɖò dyíɛ.

(3) Cɛ̃́ɛ́-ɖɛ̀ɔ̀ nyɔ kɔ ɓó dyíɛɛ mɔ̀ Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù ɓá bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyíɛɛ wáɖá-wáɖá. Kà nì mu ti dyéìn ɓó cɛ̃́ɛ́-ɖɛ̀ nìà kɛ jèɛɛ, m̀ mɛ po ɖɛ ɖíɛ́ ɓě dɔ̃̀ǐn mú, ɓɛ́ m̀ kéɛ dyà ɓó cɛ̃́ɛ́-ɖɛ̀ɔ̀ gbɔ-dè-tìǐn. Ɔ hwɔìn kà, Gèɖèpɔ́ɔ̀-wùɖù ɓá bɔ̃̌ nɔ̀mɔ̀ dyíinɔ̀ dyí, ɓɛ́ m̀ ɖǎ wáɖá ɖò, mɔɔ m̀ ɖǎ wɔ̃́ ɖò, mɔɔ ɔ nyɔ ɓɛ́ m̀ páún poɛ mɔ́ùn wɛ̃.

PDF

Céè vɔ́sì ɓé à nyùàìn kũ̀à mú ɖé Wóɖóùn-hwìèɔ̀ bɔ̃̌-nɔ̀mɔ̀-dyíin-cɛ̃-cɛ̃ɔ̀ mú kɛ. Ɓó vɔ́sì ɖò-ɖò xwíɖíiɛɛ, céè ɓó ɖɛ wè ɖò ɓá vɔ́sìɔ̀ jè dyí. Mɔ̀ǔn ɖá ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ vɔ́sì ɓěɔ̀ cɛ̃à kɛɛ céè.

(1) Wóɖómà ______

(2) Wóɖómà ______

(3) Wóɖómà ______

(4) Wóɖómà ______

(5) Wóɖómà ______

(6) Wóɖómà ______

(7) Wóɖómà ______