► Omuyizi alina okusom Matayo 19:16-22 eri ekibiina. Kiki ekikwewuunyisa ku Yesu kyeyaddamu omusajja ono ? Singa wali owulidde omuntu nga addamu omuntu omulala bwatyo eyabuuza engeri y’okufunamu obulamu obutaggwawo, kiki kye wandyagadde okwanukula mukwano gwo?

Lowooza ku kubeera nti oli mu bulamu obulungi, naye mukwano gwo najja nagamba nti yaguze edddagala eriwonya endwadde embi ennyo.[1] Okuligula, yatunda ennyumba ye na buli kintu kyeyalina. Nakugulira eddagala erikuwonya.

► Mukwano gwo wandimugambye otya nga akuwadde ekirabo ekyo?

Wandimwebazizza olw’omutima gwe omugabi, naye tewanditegdde kirabo. Lwaki okuwaayo essente ezo zonna okukugulira ekintu kyotetaaga?

Kati ate lowooza ku lugero olulala. Ogenze n’olaba omusawo n’okizuula nti olina endwadde embi ennyo. Eddagala erikuwonya ligula ssente nnyingi nnyo, era nga tolina busobozi bwa kuligula. Oddayo eka n’olowooza ku kufa, nga okitegedde nti abantu bo bagenda ku kufiirwa era byobadde osuubira mu bulamu togenda kubituukako.

Awo mukwano gwo najja nakugamba nti yawaddeyo buli kintu kyalina okukugulira eddagala erikuwonya. Osiima kubanga otegedde ekyetaago kyo okusooka. Ekirabo kyakuwa bulamu gyoli.

Kati lowooza ku ngeri abantu bensi gyebaanukulamu bwe bawulira enjiri. Ekigambo njiri kitegeeza “amawulire amalungi,” naye abantu bangi tebategeera lwaki mawulire malungi.

Lowooza ku musajja ayitibwa Mukasa. Mukwano gwe yamugamba nti, “Yesu yafa ku musalaba nga ssaddaaka ebibi byo bisobole okusonyiyibwa.”

Mukasa yalowwooza bwati, “Siri muntu mubi. Ndi mulungi eri Mikwano gyange neri abantu bange. Lwaki ssaddaaka ennene bwetyo yandibadde yetaagisa olw’ebibi byange? Lwaki okusonyiyibwa kikulu nnyo bwe kityo?” Mukasa ayinza okunyiiga nti lwaki mikwano gye bamulowooza okuba omwonoonyi ennyo okutuuka ku kwetaaga Yesu okufa olw’okusonyiyibwa ebibi bye.

Baibuli etugamba nti abantu omusalaba gubanyiiza. Abantu baagala okuzuula engeri yokwejjako omusango Tebalowooza nga betaaga ssaddaaka ya Yesu, Awo omusalaba gufaanana nga ekyobusirusiru gye bali (1 Abakkolinso 1:18).

Nga ekiragiddwa ku kuwonya endwadde, abantu tebasiima musalaba kubanga tebamanyi lwaki bagwetaaga.

Engeri ya Baibuli okutegeka abantu olwamawulire amalungi kwe kubalaga lwaki bagetaaga. Betaaga okumanya nti bonoonyi Katonda bajja okusalirwa omusango mu bwangu.

► Lwaki omuntu yandisanyuse okuwulira enjiri?

Okuba nti abatakkiriza bajja kusalirwa omusango n’okubonerezebwa yensonga esinga okuba ey’omugaso abatakkiriza okusanyuka nti bawulira enjiri.

…abantu... baterekerwa okufa omulundi ogumu, oluvannyuma lw'okwo musango (Abaebbulaniya 9:27).

Era mbagamba nti Buli kigambo ekitaliimu abantu kye boogera, balikiwoleza ku lunaku olw'omusango (Matayo 12:36).

► Soma okunnyonnyola pokusala omusango mu Okubikkulirwa 20:12-15.

Okusala omusango gwa batakkiriza okujja mu maaso yensonga enkulu lwaki buli atakkiriza yetaaga obulokozi.

Katonda ayagala buli muntu yenna okwenenya, “kubanga yateekawo olunaku lw'agenda okusaliramu omusango ogw'ensonga ensi zonna” (Ebikolwa by’Abatume 17:30-31).

Omuntu bwatategeera nti ekibi kye kinene, aba talina nsonga esingiri ddala obukulu lwaki yetaaga obulokozi.

► Kiki ekiyinza okuleetera omuntu okutegeera nti ekibi kye kinene?

Abantu bangi tebalina kwaagala eri enjiri kubanga tebalowooza kuba na musango. Baibuli egamba nti abantu abasinga berowooza okuba abalungi (Engero 20:6). Singa obuuza omuntu oba muntu mulungi oba nedda, ajja kugamba nti “yee” era abeera mwetegefu okwerwanirira ku kino. Abantu abasinga balowooza nti ebibi byabwe si binene nnyo, era anti balina okusonyiyibwa. Okuwa abantu abo ekisa n’okusonyiyibwa kiba tekikola makulu.

Omuntu ateekwa okweraba nga omwonoonyi n’okulumirizibwa okumanya kwe nga tannaba kweraba nti yetaaga ekisa. Katonda yawa amateeka okulaga ekibi.

Bwe twogera ekigambo amateeka tuba tetutegeeza mateeka agemikolo agali getaagisa mu Ndagaano Enkadde agaalagiriranga okusinza mu Yeekaalu. Era tetwogera ku mateeka agaweebwa obufuzi bwa Isiraeri nga eggwanga, agatatukwatako mu ngeri yeemu. Twogera ku mutindo gw’obutuukirivu ogwa Katonda. Kabaka Dawudi yawandiika mu Zabbuli 119 ku ngeri gye yayagalamu amateeka ga Katonda omwenkanya nga era bwe yayagala Katonda, kubanga gaava mu Mpisa za Katonda ez’obutuukirivu.

Amateeka ga Katonda gatulaga engeri gye tulina okubeeramu, era tuba n’omusango bwe tugajeemera. Tewali muntu agenda kwejjeerezebwa ngakwata amateeka (Abaggalatiya 2:16, Abaruumi 3:20) Kubanga buli muntu yenna yamala okwonoona. Omuntu akozesa amateeka mu bukyamu singa alowooza nti okugezaako okugagoberera kujja kumufunyisa obulokozi.

Amateekaaga Katonda galuŋŋamya obulamu bwaffe (1 Abakkolinso 9:21), naye si gegayitibwamu okufuna obulokozi. Amateeka gaali tegasobola kututuusa eri obulokozi kubanga tetulina busobozi Okutuukiriza bye getaaga okuviira ddala mu buto bwaffe (Abaruumi 8:3, Abaggalatiya 3:21).

Amateeka tegawakanya njiri mu nteekateeka ya Katonda. Baibuli etugamaba nti amateeka gatuukiriza ekigendererwa eky’okuleetera atali mukkiriza okutegeera nga yetaaga obulokozi. Enjiri teyajjawo mateeka (Matayo 5:17) oba okugafuula agatagasa gye tuli. Amateeka gakola nga enteekateeka etuukiridde ey’enjiri, si mu biseera ebyedda byokka naye ne kaakano.

Amateeka gatukuuma okutuleeta eri Kristo (Abaggalatiya 3:24). Abantu abamu balowooza nti waaliwo ekiseera ekyamateeka nekiggwawo, nti era kati waliwo kiseera kya kisa. Ekituufu kiri nti buli muntu eteekwa okusisinkana amateeka ga Katonda n’okutegeera nti omusango gwamusinga nga tannaba kutegeera kisa. Omutume Pawulo yagamba nti, “Naye ssanditegedde kibi, wabula mu mateeka” (Abaruumi 7:7).

Pawulo yagamba nti amateeka gaweebwa abonoonyi balagibwe okubeera n’omusango awatali kwewolereza; kubanga, olwamateeka abantu bategeera nti bonoonyi (Abaruumi 3:19-20). Buli muntu yenna ali wansi wamateeka era asingisiddwa omusango okutuusa nga lokose.

Enjiri si mawulire malungi eri omuntu atamanyi nti ekibi kye kinene. Enjiri mawulire malungi eri omuntu amanyi nti alina omusango era nga mangu ajja kubeera mu maaso ga Katonda okumusalira omusango.

► Omuyizi alina okusoma Lukka 18:10-14 eri ekibiina. Singa omuntu omu yali agambye Omufalisaayo nti asobola okusonyiyibwa olw’ekisa kya Katonda, yandibadde ayanukula atya?

[1]Leero ab’enjiri bangi tebaagala kussa ssira ku kuba nti buli muntu alina omusango ogw’ekibi era asaana okusalirwa Katonda omusango.

Tebaagala kugamba bantu nti babi.

Baagala kwogera ku bintu ebirungi mu kifo kye bibi.

Baagala kuwa emiganyulo egyamangu egy’obulokozi, mu kifo gyemiganyulo egitaggwawo olwokuba nga boogera eri abantu abemalidde ku byensi.

Balaga nti amateeka ga Katonda kintu kibi, gabulabe eri obulokozi, gagasa eri abantu abo bokka abaagala okulokolebwa olwebikolwa. Baibuli egamba nti amateeka malungi era matukuvu (Abaruumi 7:12-14); Omuntu ayagala okusanyusa Katonda ajja kugezaako okugoberera okulagirira kwa Katonda okw’obulamu bwe (Zabbuli 119:1-8).

Balaga nti omutindo gwa Katonda tegusoboka era si gwamakulu, era nti tovunaanibwa lwa bibi byo.

Ekizibu kiri nti singa omuntu aba tawulira nti ddala alina omusango, tasobola kwenenyeza ddala. Tasobola kunakuwalira kiki kye yakola okujjako ngamanyi nti yalondawo okukola ekikyamu. Singa omuntu aba takkiriza nti mwonoonyi bwasaba ekisonyiwo, saba asba busabi Katonda abeere ngakkiriza okulemwa kwe nga omuntu.

Ekituufu kiri nti abatakkiriza tebasingisibwa musango olwokuzaalibwa n’obutonde obw’ekibi. Basalirwa omusango ku bibi ebigenderere nendowooza ey’obujeemu eri Katonda (Yuda 15).

Abantu bangi bakkiriza nti Katonda ayagala era asonyiwa, naye tebategeera nti mulamuzi owamazima. Basuubira nti singa bamala ne basisinkana Katonda, ajja kubasonyiwa wadde nga tebeenenyezza. Enjiri etaggwayoebawadde emirembe nga bali mu bibi byabwe.

Bangi ku b’enjiri abaleero bassa essira ku muntu okukyuka, ajja kubeera mu bulamu obwessanyu. Bagamba nti ekibi tekimatiza, naye Katonda amatiza. Bagamba nti omuntu ajja kwagalwa, okubeera nemirembe, ne ssanyu. Bagamba nti Katonda alina enteekateeka ennungi eri bulamu bwa buli muntu, era enteekateeka eyo ejja kutuukirira singa omuntu agoberera Katonda.

Ebisuubizo bino bisobola obutategeerwa bulungi. Katonda awa okwagala nemirembe, naye wajja kubeerawo okukuubagana wakati wabakkiriza nabantu abaagana Katonda (Matayo 10:34-36). Awa essanyu, naye wasobola okubeerawo okuyigganyizibwa mu kiseera kye kimu (1 Abasessaloniika 1:6). Alina enteekateeka ennungi eri buli muntu, naye omukkiriza asobola okusanga embeera enzibu nemitawaana (2 Abakkolinso 11:24-27). Singa omuntu asalawo okufuuka omukkiriza olw’okuba nga alowooza nti embeera yobulamu bwe ejja kubeera nnungi, ayinza okusoberwa. Abantu abamu babonaaabona nnyo olw’okukkiriza kwabwe mu Kristo.

Nga abagobererezi ba Kristo, tumanyi nti obulamu obw’okubeera ne Katonda bulungi nnyo, ne bwetuyita mu mbeera enzibu ey’okubonaabona. Tusobola okugamba nti okuweereza Katonda bulamu obulungi ennyo. Wabula, abatakkiriza tebalina kirowoozo kituufu ku kiki obulamu obulungi kye buli. Bwobagamba okunnyonnyola obulamu obulungi, bogera ku kubeera omulamu, ssente, eddembe, emirembe, ne mbeera endala ennungi. Tebayinza ku kitegeera nti omugoberezi wa Kristo ayigganyizibwa n’okubonaabona alina obulamu obulungi. Awo, singa ogamba atali mukkiriza nti singa agoberera Kristo ajja kubeera n’obulamu obulungi, oba olyawo tajja kutegeera kiki kyomusuubiza.

Waliwo ekizibu ekirala Ekyokutegeera enjiri mu bukyamu. Omuntu ayinza okukkiriza obubaka awatali kweraba nga omwonoonyi asaanidde okusalirwa omusango. Olwokuba talaba bunene bwa kibi teyeenenya. Tanoonya kulokoka kuva mu kibi, naye olw’emiganyulo emirala. Asobola okulowooza nti mulokole ngate si mulokole ddala.

Tafuna namiganyulo egyaddala egyobulokozi mu bulamu bwe, kubanga takyukanga mu mazima. Agezaako akaseera katono nabivaako mu kusobolwa.

Ekisinga obubi ekiva mu njiri enkyamu kwe kuba nti omuntu eyasoberwa tasobola kukkiriza njiri eyamazima oluvannyuma.

Mu bufunze, ebizibu ebiri mu njiri esuubiza obulamu obulungi bye bino:

1. Esuubiza Katonda kyatasuubiza.

2. Tetegeerekeka bulungi eri atakkiriza.

3. Omuntu asobola okuba nga takyuse mu mazima.

4. Tajja kufuna miganyulo gyasuubira.

5. Ayinza obutakkiriza njiri yamazima.

► Omuyizi alina okusoma Ebikolwa by’Abatume 14:21-23 eri ekibiina. Abatume baagamba abakyufu abapya kusuubira ki?

Yesu yalabula abayigirizwa be nti abantu bajja kubakyawa olw’okukkiriza kwabwe mu Kristo. Yabagamba nti tebajja kulokoka okujjako nga bagumiikirizza okutuuka ku nkomerero. Abasatu ku bawandiisi b’enjiri bawandiika ebigambo bino (Matayo 10:22, Makko 13:13, Lukka 21:17). Abasinga ku batume abasooka baafiirira Kristo.

Obukadde n’obukadde bwabakkiriza mu Kristo battibwa ku lw’okukkiriza. Kino si kizibu kyadda kyokka. Abajulizi abasukka mu makkati gomuwendo ogwattibwa battibwa mu kyasa ekyamakumi 20.

Omuntu singa akyuka olwokusuubira obulokozi awatali akusuubira bulamu obwangu, tajja kuwanika olw’obulamu obuzibu. Abeera mumalirivu okugumira ebigezesa olw’obulokozi obutaggwawo. Ebigezesa bifuula obulokozi okulabika nga wa muwendo nnyo gyali.

► Lwaki abagoberezi ba Kristo bagumira okuyigganyizibwa?

► Omuyizi alina okusoma 2 Timoseewo 2:24-26 eri ekibiina. Ennyiriri zino zitugamba ki ku mpisa zomubuulizi w’enjiri?

Omubuulizi w’enjiri tateekeddwa kulabika nga alwanagana nabantu baabuulira enjiri. Setaani ye mulabe, abatakkiriza be basibe ba Setaani. Tulina okunnyonnyola amazima n’obukakkamu. Ekigendererwa kyaffe kubayamba, si kubawangula mu kuwakana. Ebigambo ebikozeseddwa mu nnyiriri zino birimu, obukakkamu, obuwombeefu, n’obugumiikiriza.

► Omuyizi alina okusoma Tito 3:2-5 eri ekibiina. Ennyiriri zino zogera ki ku nneeyisa y’omubuulizi w’enjiri?

Tulina okujjukira nti awatali kisa kya Katonda, twandibadde tufaanan abantu b’ensi. Katonda yajja gye tuli si kusala musango, naye nakisa na kwagala.

Omubuulizi w’enjiri tateekeddwa kufaanana ng’omunyiivu eri atakkiriza, naye eri ekibi ne Setaani. Talina kufaanana ng’omukambwe. Talina kufaana ng’omusanyufu olw’okuzuula ensobi zaabwe, naye okufaayo ku bulokozi bwabwe.

Tuyize mu ssomo lino nti tetulaga kwagala eri abatakkiriza nga tubasuubiza ebintu Katonda byatasuubiza. Tetulina kulaga kusaasira nga tulina abalaga nti ebizibu byabwe mu bulamu bikulu nnyo okusinga obulamu gaabwe obutaggwawo.

Yesu yatuukiriza ekyayogerwa nti Messiya tajja kubeera muntu mubi, naye omukakkamu, era tajja kubetenta muntu eyali amaze okukosebwa ekibi (Matayo 12:19-20).

► Ngeri ki ezimu mwe tuyinza okulagira okwagala kwa Katonda bwe tuba tubuulira enjiri?

Okukozesa enkola ya Baibuli okubuulira enjiri kwe kukozesa amateeka ga Katonda okutegeka abantu okufuna enjiri. Amateeka galumiriza abatakkiriza era ne gabalaga nti bajja kusalirwa omusango okujjako nga bafunye okusonyiyibwa.

Yokaana Omubatiza yabuulira nti abantu balina okwenenya okwetegekera okujja kwa Mukama bawone okusalirwa omusango (Matayo 3:1-12).

Yesu yabuulira ku kusala omusango ne geyeena emirundi mingi. Yagiriranga ekisa abo abaanakuwaliranga ebibi byabwe.

► Omuyizi alina okusoma Lukka 7:36-50 eri ekibiina. Muntu wa ngeri ki asonyiyibwa?

Tetusanga mu buweereza bwa Yesu okuba nga yasonyiwanga abantu abatanakuwalidde bibi byabwe. Yalabulanga abantu olw’omusango. Oluvannyuma lwekibamba abantu bangi bwe battibwa, Yesu yagamba ekibiina kya bantu nti bonna bajja kuzikirira okujjako nga beenenyezza (Lukka 13:1-5).

Yesu yababuulira olugero lw’omuwooza n’omufalisaayo abaasaba essaala ezikontana. Omuwooza yanakuwalira ebibi bye era nafuna ekisonyiwo. Omufalisaayo yagezaako okwewolereza. Tekyandikoze makulu okusonyiwa omufalisaayo kubanga yali takkiriza nti yetaaga ekisonyiwo.

Omutume Peetero yabuulira ekisuubizo kyobulamu obutaggwawo era nakowoola abantu okwenenya basonyiyibwe (Ebikolwa by’Abatume 2:38, Ebikolwa by’Abatume 3:19, Ebikolwa by’Abatume 5:31).

Suteefano, ngabuulira abafuzi ba Bayudaaya, teyababuulira kisa, naye okubalumiriza olw’okugaana Katonda n’okumenya amateeka ge (Ebikolwa by’Abatume 7:51-53).

Pawulo yabuulira nti abantu balina okwenenya kubanga Katonda tagenda kusonyiwa kibi (Ebikolwa by’Abatume 17:30-31).

Tekiba kibi kwogera ku ssanyu n’omukisa egijja olw’okubeera omugoberezi wa Kristo; naye enkola enkulu ey’omubuulizi w’enjiri mu Baibuli yali okubuulira olw’okulumiriza ekibi n’okwenenya, okuwa obulokozi okuva mukusalirwa omusango.

► Omuyizi alina okusoma 2 Abakkolinso 5:11 eri ekibiina. Omutume yagamba nti yakozesa ki okusikiriza?

► Omuyizi alina okusoma Ebikolwa by’Abatume 24:25 eri ekibiina. Kiki Pawulo kye yayogera ne Ferikisi? Ferikisi yakosebwa mu ngeri ki?

Andereya yali agaba obupapula obuyita abantu okujja mu kkanisa bwe yasanga Mukasa.

Mukasa: Ssetaaga KKanisa.

Andereya: Baibuli egamba nti buli muntu yenna ajja kuyimirira mu maaso ga Katonda okusalirwa omusango olwebibi bye. Olowooza Katonda ajja kukukkiriza nga bwoli?

Mukasa: Yee, Bwentyo bwe ndowooza.

Andereya: Oli muntu mulungi?

Mukasa: Yee, Bwe ndowooza.

Andereya: Oba olyawo oli mulungi bwogeraageranya nabantu bangi abalala. Oba oli mulungi eri mikwano gyo nabeŋŋanda. Naye, omanyi ekipimo Katonda kyakozesa? Baibuli etubuulira engeri Katonda gyasalamu omusango gw’ekituufu ne kikyamu. Ekyokulabirako, agamu ku mateeka ge gayitibwa amateeka ekkumi. Omaanyi amateeka ekkumi?

Mukasa: Abamu ku bo.

Andereya: Ekyokulabirako, etteeka erim ligamba nti, “Towaayirizanga.” Wali oyogeddeko mu bulamu bwo ekintu ekitali kituufu?

Mukasa: Bwe kiri, Buli muntu yali akozeeko bwatyo.

Andereya: Naye olulimba kuba kumenya mateeka ga Katonda. Ekirala tobbanga. Wali obyeko ekintu kyonna?

Mukasa: Mu bintu bitono, era sireeterangako muntu yenna kubonaabona.

Andereya: Naye Katonda tasobola kutuleka kwesalirawo kiki kye tusobola kubba. Ekiragiro kye kiri nti tetubba. Ekirala kiri nti tetulayiriranga bwerere linnya lya Katonda , okulyogera nga tetulissaamu kitiibwa, oba okulikozesa okukolima.

[Buli limu ku mateeka lisobola okukozesebwa, naye gonna tegalina kukozesebwa mu kwogera kumu. Wammanga bye byokulabirako.]

• Katonda atugamba obutayenda, era Yesu yagamba nti okwegomba omukazi oba oyenze mu mutima gwo.

• Katonda yagamba obutatta, era Yesu yagamaba nti okukyawa omuntu kye kimu n’okutta mu mutima.

• Katonda atugamba okukuuma olunaku lwe nga lutukuvu. Bulijjo okuuma olunaku lwe nga lutukuvu buli wiiki?

• Katonda atugamba nti teweegombanga, obutalowooooza nti ebintu bijja kutusanyusa mu kifo kya Katonda, nga twagala abalala bye balina.

• Katonda atugamba obutabeera na Katonda mulala yenna, obutakkiriza kintu kirala kyonna kubeera kya mugaso gye tuli okusinga ye, ekitegeeza nti tetulina kuleka kintu kiralala kyonna kutulemesa okugondera n’okusinza Katonda nga bwasaanidde.

[Oluvannyuma lw’okukozesa ebiragiro bya Katonda ebiraga nti omuntu alina omusango, tugenda ku kumaliriza.]

Andereya: Singa Katonda yakusalira Omusango, tewandiyiseewo. Wandibadde n’omusango okusinziira ku kipimo kye. Wandyagadde okumanya engeri yokusonyiyibwamu obutaba na kutya okusalirwa omusango okwa Katonda?

[Awo omubuulizi w’enjiri asobola okugabana enjiri n’okuyita omuntu okusaba.]

► Abayizi babiri balina okulaga okwogera omu nga abuulira enjiri ngakozesa amateeka ekkumi. Ekibiina kisobola okukubaganya ebirowoozo ku kikoleddwa. Awo abayizi begabanyeemu babiri babiri batandike okukola ku kino.

► Omanya otya oba okubuulira kubadde kulungi?

Kirabikirawo singa omuntu alondawo okwenenya nafuuka omugoberezi wa Yesu oluvannyuma nga tubuulidde enjiri, tumanya nti kwali kulungi. Naye ekyo si kwetupimira kwokka okuyitamu. Katonda yavunaanyizibwa okunyweza amazima ku ku mutima gwawuliriza. Bwobuulira enjiri mu ngeri awuliriza gya tegeera, oba okoze ekintu ekyomugaso wadde nga gwe tolaba bivaamu. Bwabanga ategedde okufaayo kwo okwokwagala okumuyamba, ekyo kirungi, nakyo. Bwaba nga abadde anyiize oba ngajerega, ekyo tekitegeeza nti olemeddwa , naddala bwaba nga ekimunyiizizza mazima. Katonda assibwamu ekitiibwa n’obubaka obw’enjiri; Bw’obubuulira, oba oyiseemu mu kintu ekyomugaso.

Eno yenkola ekola mu kubuulira enjiri. Kikulu okuba nti abayizi bayiga okukozesa enkola eno. Mu kibiina ekiddako, bawe obudde bogere bye baayitamu bwe baagezaako okugabana enjiri nga bakozesa enkola eno. Leka baziŋŋanemu amaanyi nokuwabulagana buli omu munne. Kisobola okuba nga kirungi okutwala ekiseera mu ngeri eno n’okulinda okutuuusa omulundi oguddako okugenda ku ssomo eriddako.

Buulira enjiri eri abantu wakiri basatu mu ngeri Andereya gye yakola mu ssomo lino. Wandiika ebigambo ebinnyonnyola buli mbozi. Wetegeke okugenda okukibuulira mu kibiina ekiddako.