Essomo lino terikoleddwa kuyigira mu kibiina nga amalala. Osobola okulisomesa, era lirimu emitwe mingi egyokwogerako. Kisobola okwetaagisa okusisinkana omulundi ogusukka mu gumu mu ssomo lino.

Ekibiina kirina okutwala obudde okwogera kukiki ekinaddako. Balina okuba nga bateekateekera wamu engeri gye basobola okuyambamu ekkanisa zaabwe ezomu bitundu kukmmulimu gwokubuulira enjir n’buyigirizwa.

Obuweereza obw’ebibiina ebitono bukolebwa mu ngeri ezenjawulo okwetoloola ensi. Waliwo ebika byebibiina ebitono bingi, ebikolebwa olwebigendererwa ebyenjawulo. Ebibiina ebitono bisobola okusisinkana olw’okuyiga, okuwa embalirira ey’omwoyo, okuweereza, okusaba, oba ebintu ebikolebwa ebyenjawulo.

Amakanisa agamu geyawulamu ebibiina ebisisinkana mu maka. Ebibiina bino bikola nga ekkanisa entono. Amakanisa ag’Endagaano Empya kirabika gaakolanga mu nkola eno.

Amakanisa agakula nga gakola bulungi gatera okubeera ne nkola eno eyebibiina ebitono.

Mu kitundu kino tujja kwogera ku kukola obulungi okwe bibiina ebitono eby’obuyigirizwa.

John Wesley (Great Britain, mu kyasa 18th ) si yeyasooka okutegeka ebibiina ebitono, naye yateekawo enkola eyali ekola obulungi ennyo.

Wesley yatandika enkola ey’obuyigirizwa ne bibiina ebyenjawulo nga birimu omuwendo gwabantu ab’enjawulo, ebibiina, nobubinja.[1] Enkola za Wesley Tezaali nkola enzijuvu mu kusooka, naye zatandikibwa mpola mplola okuba nga zikola ku bwetaavu obw’okukuŋŋaana. Bangi ku bantu Wesley beyakyusa baasaba okuzibwamu amaanyi, okuwabulwa, n’okusabirwa. Naye olw’okuba nga baali bangi, yategeka okubeera nga basisinkana buli Lwakuna.

Mu buli kifo Wesley ne babuulira nabo gye baatwalanga enjiri, baategekanga ebibiina byabakyuse ebyateranga okusisinkana. Olw’okuba nga ebibiina byali nga binene, bangi baali tebasobola kwogera ku byetaago byabwe eby’omowoyo era baali tebafiibwako nga bwe kyetaagisa. Obubiina obutono bwatandikibwa obuyitibwa ebibiina, abakulembeze mwebaakoleranga nga abasumba okuzaamu amaanyi n’okuluŋamya bamemba. Buli memba eyasigala nga agenda mu maaso okukola ekibi eky’olwatu natakyuka yajjibwanga ku lukalala lwa bamemba nagaanibwa n’okukuŋŋaana.

Ebibinja ebikitono ku kibiina byakolebwa bamemba basobole okugabana ebizibu byabwe ebyomwoyo n’okuwaŋŋana embalirira ey’omwoyo. Ebibinja bino ebitono byayitibwanga bubiina obutono. Mu nkuŋŋaana zino omukulembeze yannyonnyolanga embeera ye ey’omwoyo, awo buuza abalala ebibuuzo ebyekebera nga bikwata ku mbeera yaabwe, ebibi, ne bikemo. Mu bibinja bino, bamemba baali bafaanana ekikula.

Obuwanguzi bwa Wesley bwaleetera omututumufu George Whitefield okwogera ebigambo bino: “Muganda wange Wesley yakola kyamagezi—abantu be yazuukusa wansi w’obuweereza bwe yabagattira mu kibiina, bwatyo nakuuma ebibala eby’omulimu gwe. Nze kino saakifaako, era abantu bange balinga omuguwa gw’omusenyu.” Enkola za Wesley zatwalibwa mu maaso ekkanisa ya Abamerika Abamesodi mu myaka egyasooka, naye ennono z’obuyigirizwa bwe ne njigiriza byalagajjalirwa Abamesodi abaleero.

Ekizimbe ekyasookera ddala okuzimbibwa kyazimbibwa nga mu mwaka 250 A.D. Mu byasa ebyasooka ebibiri, ekkanisa yeraba nga abantu, si nga ekizimbe oba ekitongole. Ekkaanisa erimu ekibiina kya bakkiriza abazinziza awamu, Okubuulira enjiri, n’okugondera Baibuli.

Abantu abali awamu abatono ge mayinja amakulu agazimbisibwa ekkanisa empanguzi. Enteekateeka zekibiina ekitono ez’okuyigiriza si kikolebwa kipya ekijja okubeera nga olunaku lumu tekikyakola. Si nkola mpya ekola mu bifo ebimu ate mu birala neba nga tekola. Mu kifo kyekyo, ebibiina ebitono ge mayinja agazimba ekkanisa. Obuweereza mu bibiina ebitono busobola okukolebwa mu ngeri ezitali zimu okwaŋŋanga okusomooza kwonna ekkanisa eyomu kitundu kwesanga.

Ekkanisa tejja kutuuka ku kigendererwa kyayo okujjako nga abantu baayo bazimbibwa bulijjo n’okutendekebwa mu mbeera eya ssekinnoomu okusinga ekibiina kyonna oba okusinga amasomero ga Ssande gonna.

Okulabula

Ebibiina ebitono bibeera byamwoyo nga abantu abalimu bwe bali ab’omwoyo. Bwe bataba bayigirizwa abewaddeyo nga bakulembeza okusanyusa Katonda, okubeera abesigwa, n’okumaliriza omulimu gw’ekkanisa, waliwo engeri nnyingi ekibiina mwe kisobola okuwabira.

Okubeera n’okuvunaanyizibwa okw’omwoyo kuba kutandika enkolagana n’omuntu oba ekibiina bobubuulira embeera yo ey’omwoyo, obuwanguzi bwo oba okulemwa mu mpisa ez’omwoyo, n’okwewaayo kwo okugenda mu maaso. Bakubuulira bwe balowooza nti kyokola kikyamu. Obabuulira okweyama kwo, era bakubuuza oluvannyuma oba otuukiriza okweyama kwo.

Ekisinziirwako mu Baibuli okuwa embalirira mu Bakristaayo abali awamu mu mbeera ennungi kinnyonnyolwa bulungi mu kitundu kyaffe ekyemabega. Awatali mbalirira yamwoyo, tetujja kutuukiriza ebiragiro byonna ebiri mu byawndiikibwa; era tujja kuuba nga tulagajjalidde engeri Katonda gye yateekawo okutuweeramu ekisa.

mwatuliraganenga ebibi byammwe mwekka na mwekka, musabiraganenga, mulyoke muwone. Okusaba kw'omuntu omutuukirivu kuyinza nnyo mu kukola kwakwo (Yakobo 5:16).

Omuntu tajja kwatula bibi ebyekyama okujjako mu nkolagana esobozesa kino. Singa aba tayatulira muntu amusabira olw’ebibi bye, aba tafaayo ku ngero Katonda gye yamuteekerawo okukola ku byetaago bye.

Mubeeraganenga emigugu mwekka na mwekka, mutuukirizenga bwe mutyo etteeka lya Kristo (Abaggalatiya 6:2).

Okujjako nga tumanyi bulungi omuntu, tuba tetumanyi emigugu gye eminene gye giriwa. Tetusobola kutuukiriza kiragiro awatali kubeera mu nkolagana esobozesa ekyo.

era tulowoozaganenga fekka na fekka okukubirizanga okwagala n'ebikolwa ebirungi (Abaebbulaniya 10:24).

Tulina okwekebera fekka na fekka mu kwagala okusobola okulaba kuzzaamu maanyi kwa ngeri ki nokunenya ebyetaagisa. Okuziŋŋanamu amaanyi kujja kubeera kwa kungulu, n’okunenya kujja kugaanibwa okujjako nga tulina enkolagana ey’enjawulo nomuntu oli omulala.

Ebibuuzo ebiddako bye bisinzirwako oba okuwa embalirira y’omwoyo kubeerawo oba tekubeerawo mu bulamu bwe.

Nkolagana ki ze nnina ezikkiriza:

• Omuntu okunnyamba okwetikka emigugu gyange egisinga obuzito?

• Nze okuba nga njatula ensobi zange eri omuntu omulala?

• Nze okuyambako omuntu omulala okwetikka emigugu gye?

• Omuntu okuba nga annyamba mu mbeera yange ey’omwoyo eriwo Kati?

Waliwo ebiseera:

• Nga tewali muntu yenna gwe nsobola okwesigamako?

• Bwemba nga ndi musanyufu nti tewali amanyi mbeera yange?

• Nga kijja kumpisa bubi okwogera ebiseera byange eby’okusaba oba okuyiga Baibuli?

Amakanisa agasinga tegatuukiriza kuvunanyizibwa kwago okw’omwoyo okujjako nga bateeteese enkola eey’okukola ekyo Eri abasinga aobungi, ebeera nkola yabibiina bitono.

Yesu yayolesa okukulembeza obuyigirizwa. Okuva ku ntandikwa y’obuweereza bwe yalonda abantu batono abaali ab’okuweebwa obuvunaanyiziibwa obw’okuluŋŋamya ekkanisa. Teyamala biseera bye byonna ngayigiriza enkumu ne nkumi zabantu abaamugobereranga; mu kifo kyekyo, yatwalanga ebiseera ngatendeka abatume ekkumi nababiri. Yatuusanga obuweereza bwe eri abalala okuyita mwabo be yatendekanga.

Omuntu akola obuyigiriza ateekwa okuba ne bisaanyizo bino wammanga. Ayinza obutayitirira kuba mulungi mu buli kisaanyizo, naye alina okugezaako okukuba omulungimu byonna. Bwaba alina kyatalina ku bino, ajja kuba nga takola bulungi.

[1](1) Obukulu mu Mwoyo

Ateekwa okubeera ne bisaanyizo eby’obukulu mu mwoyo ebinnyonnyoddwako mu kitundu ekyemabega. Bwaba nga si mukulu mu mwoyo, aba tajja kuwa kyakulabirako kirungi era tajja kubeera na bumanyirivu bwe yetaaga.

(2) Okubeerawo

Bwaba nga ensengeka ye biseera byakoleramu nzijuvu era nga tabikozesa bulungi, tasobola kubeerawo eri obuweereza obw’ekibiina ekitono. Ateekwa okuba nga agikulembeza.

(3) Eyeesigika

Ateekwa okubeeera omuntu atuukiriza bye yeeyamye okutuukiriza. Ateekwa okujjukira okukuuma byalagaanyizza okukola. Ateekwa okujjukira okuyamba abalala okutuukiriza bye beeyamye okutuukiriza.

(4) Obuvumu

Ateekwa okuba nga yekkiririzaamu nti asobola okukulembera ekibiina. Singa abeera n’obusobozi naye nga takikkiriza nti abulina, yetaaga okusooka okuyita mu kuluŋŋamizibwa okujja okuzimba obuvumu bwe.

(5) Ngasobola Okumalawo Obutakkaanya

Yetaaga okubeera ngasobola okukuuma endowooza entuufu abantu bwe batakkaanya naye nokumuleetera ebizibu. Yetaaga okuba ngasobola okuyamba okumalawo obutakkaanya obwa balala.

(6) Ngasobola okuyigiriza

Abantu bategeera Byannyonnyola? Omukulembeze oteekwa okubeera nga tatabula tabula bantu.

(7) Nga Muyala Owe Kigambo kya Katonda

Ateekwa okuba nganyumirwa Ekigambo kya Katonda, asobole okuba ngayita nabalala okukinyumirwanabo. Ateekwa okufuula Baibuli ey’omugaso mu nkolagana ye ne Katonda.

(8) Nga Yeesigamye ku Katonda

Ateekwa okutegeera nti ebivaamu eby’omwoyo bisobola okutuukawo n’omulimu ogw’Omwoyo Omutukuvu gwokka. Ateekwa okubeera Omwetegefu okukolagana n’Omwoyo Omutuku. Ateekwa okwesigama ku mafuta agava eri Katonda. Tateekwa kubeera nabuvumu nti okunnyonnyola kwe kujja kuwangula olw’obusobozi bwe bwokka.

(9) Nga Mwetegefu Okuweereza

Ateekwa okubeera omuntu awulira muli nti akola ekintu eky’omugaso bwaba ngaweereza abalala. Tateekwa kubeera muntu ayagala okuweerezebwa. Talina kuba nga anoonya okuweereza alyoke abeere nga ayolesa ebitone bye. Ateekwa okubanga ngasobola okukola ku byetaago byabalala mu ngeri ya nnakyewa.

(10) Ngali Wansi W’obuyinza Obw’omwoyo

Alina okuba nga avunaanyizibwa eri omulalal mu mwoyo. Ateekwa okugoberera okuluŋŋamya kwa bakulembeze aby’omwoyo.

(11) Mwesigwa Eri Ekkanisa

Omukulembeze w’ekibiina alina okubeera memba w’ekkanisa eyeewaddeyo. Obuweereza bwokuyigiriza bulina okuleetera abantu okusiima ekkanisa nokwongera okweweerayo ddala eri yo.

(12) Nga ayagala Nnyo Okuwangula

Bwaba nga ayagala nnyo okuwangula, tajja kulekulira mangu. Ajja kumanyiirira embeera. Ajja kunoonya amawulire agamuyamba okubeera nga akola bulungi okusingawo. Ajja kwesooka okubaako kyakola bwe wabaawo ebizibu oba emikisa. Ajja kubeera namaanyi n’okuyayaana.

(13) Nga Enjigiriza Ntuufu

Ateekwa okubeera n’omusingi omulungi ogw’okuyigirizibwa kwa Baibuli.

(14) Nga Yatendekebwa mu Kuweereza

Tekyetaagisa okutendekebwa mu buweereza kubeerawo mu masomero ag’ebyokuyiga okwa waggulu. Okutendekebwa kutandika nakwetegereza, omukkiriza nga alaba obuweereza bwe bukolebwa. Okutendekebwa kweyongera na kubeera mu kutendekebwa, nga bwaweebwa obuvunaanyizibwa mu kuyigirizibwa. Okusoma n’okuyiga ebyokuyiga ebirungi kikulu nnyo.

Engeri esinga obulungi obuyigirizwa okubeerawo ya kkanisa ey’omu kitundu etegeera obuvunaanyizibwa n’okulembeza okukolera awamu.

Olwekyo, ebiragiro bino bigenda eri abakulembeze ne bamemba be kkanisa abeewadeyo.

Singa ekkanisa etegeera nti yetaaga okukola obulungi mu buyigirizwa, bateekwa okusooka okuyiga ebyawndiikibwa ne nsonga eziri mu musomo guno ogukwata ku buyigirizwa. Abakule Bamemnba bekkanisa bonna abeewaddeyo balina okwetabamu bwe kiba kisoboka, okubanga bagabana okwolesebwa.

Ekitundu ekirala eky’okukula kwe kwetegereza kiki ekkanisa kyebadde ekola. Amakanisa agasinga galina ebibiina ebikola, wadde nga tegagenderera kutandika nteekateeka ya kibiina ekitono. Eky’okulabirako, wasobola okubeerawo ekibiina kya bayimbi mu kkanisa esisinkana bulijjo. Wasobola okubeerayo abayimbi abegezaamu okuyimba. Wasobola okubeerawo olukiiko lwa Badinkoni. Wasobola okubeerawo ebibiina eby’oku Ssande, nabasomesa abasomesa mu ssomero lya Ssande nabo basobola okukola ekibiina. Abavubuka aab’ekkanisa basobola okusisinkanga. Enkiiko zisobola okubeerawo okukola ku buvunaanyizibwa obw’enjawulo. Ekibiina kisobola okutondebwawo mu ngeri etali ntongole abantu okudda awamu ne bakola pulojekiti. Wasobola okubeerawo amaka ag’omu kkanisa agakuŋŋaana oluusi n’oluusi. Wasobola okubeerawo okuyiga Baibuli waka ne nkuŋŋaana ez’okusaba.

Ebibiina bino bisobola okuba nga tebyatondebwawo olwekigendererwa eky’obuyigirizwa oba okuwa embalirira ey’omwoyo, naye bayinza okuyambako okukola emigaso egyo. Ekkanisa yonna erina obulamu obutaggwawo erina ebibiina ebikola okuwanirira obulamu. Ekkanisa bwesalawo okurongoosa enteekateeka yaayo ey’obuyigirizwa, erina okwekeneenya ebibiina ebiriwo ezuule kiki ekigenda mu maaso, awo lowooza ku ngeri ebigendererwa gye bisobola okutuukirizibwa obulungi.

Ebibiina ebipya bisobola okwetaagibwa. Obalyawo ebibiina ebyenjawulo byetaagisa. Wasobola okubeerayo ebibiina ebitendeka abantu mu buweereza. Wasobola okubeerawo ebibiina ebiyiga Baibuli n’okusaba. Wasobola okubeerawo ebibiina ebitono okuvunaanyizibwa ku by’omwoyo.

Ekigendererwa kye kibiina kye kisalawo ani alina okubeegattako ne ngeri ekibiina gye kijja okukolamu. Ekyokulabirako, ekibiina ekimalirivu okukola ku kuwa embalirira ey’omwoyo ne bamemba abakka wansi wa 10. Ekibiina bwe kibeera ekinene ennyo, emmizi ekendeera, okugabana kuba kwamunguuba, kwefuga okwamaanyi kwetaagisa, obutetabamu nnyo kyetaagisa, nokubeerawo kuba kutono nnyo. Ebuziba bw’omuntu agabana enjiri kujja kukugirwa singa abakazi nabasajja bombi babeerawo.

Ekigendererwa kye kibiina kye kisinziirwako oba bakkiriza bamemba abapya oba nedda Singa ekigendererwa kibeera kuwa mbalirira ya mwoyo, tekirina kubeera nga kikkiriza bamemba abapya oluvannyuma lwekibiina okusisinkana emirundi eggiwerako. Abantu abasinga tebajja kugabana mbeera yaabwe ey’omwoyo okutuusa nga bawulira emirembe nabalala abali mu kibiina. Ekigenderwa kye kibiina bwe kibeera kusoma misoma egiwerako, kiba tekikola okuberera nga oyongera bamemba abapya mu nkuŋŋaana nga bwezigenda zibeerawo.

Wasobola okubeerawo ekibiina ekyabapya abakakyuka[1] Kiba kikulu abapya obutalinda kiseera kinene okwegatta ku kibiina. Olwekyo, ekibiina kino kyetaaga okugenda nga kiddiŋŋana amasomo okusobozesa abantu abapya okubegattako ekiseera kyonna. Abakulembeze bateekwa okutegeera nti abantu abamu abapya bajja kulekera awo okuyiga. Okuba nti abantu abamu bava mu kibiina tekitegeeza nti tekikola bulungi. Wadde nga abamu bajja kukivaamu, ekibiina ekyabakyufu abapya kirina okubeera nga kikkiriza abantu abapya.

Ekibiina bwe kibeera kya kutendeka baweereza oba okuyiga eby’omwoyo ebyebuziba, ba memba bekibiina bateekwa okubeera abantu abaagala okukula mu mwoyo era nga bamalirivu okutuukiriza ekigendererwa kyekibiina. Singa bamba abamu babeera tebeewaddeyo olw’ekibiina, ekibiina tekijja kukola bulungi okutuukiriza ekigendererwa kyakyo.

Bamemba abasinga bateekwa okuyingizibwa mu kibiina nga bayitibwa ssekinnoomu. Tolinda bantu kusaba kubegattako.

Si buli muntu mu kkanisa nti ajja kwenyigira mu nteekateka ye kibiina ekitono. Singa obeera mukulembeze mu kkanisa, togoba bantu nga obakolokota olwobutabeera mu kibiina. Manyisa obuweereza bwe kibiina nga onnyonnyola emiganyulo.

Mu kukuŋŋaana okusooka, kakasa nti buli omu ategeera omugaso gw’ekibiina. Gabana ebyawandiikibwa namawulire ebiraga omugaso gw’obuyigirizwa.

Okuyamba ku bantu okujja mu kibiina, Ekibiina kisobola okutegkeebwa okusisinkana mu wiiki ezimu. Bannyonnyole nti ekibiina kirina emisomo egimu egisomebwa okumala ekiseera era obabuulire ddi emisomo gino wegigenda okuggwera. Mu ngeri bwetyo, buli memba ategeere kyeyeewaayo okusoma bwe kiri. Teeka essira ku kubeera mu kibiina obutayosa. Ku nkomerero yekiseera ekyo, ekibiina kisobola okuddamu okutandika nate naabo abaagala okugenda mu maaso.

Andereya yali mukkiriza okumala emyaka. Memba wa kkanisa era ayambako mu kkanisa ye. Kimuluma okuba nga ekkanisa ye terina nteekateeka ya buyigirizwa. Alowooza nti ekkanisa yanditandise ebibiina ebitono, naye abakulembeze bo tebakyagala.

► Andereya alina kukola ki?

Andereya alina okwogera na bakulembeze bekkanisa abasabe okumusemba okukulembera ekibiina ekitono. Talina kukolokota buweereza bwa kkanisa, naye mu kifo kyekyo nnyonnyola emiganyulo egijja okuva mu kibiina. Singa ekibiina kikola bulungi, ekkanisa ejja kutandika okutegeera emiganyulo gyobuweereza bwe butyo.

Muntandikwa y’ekibiina, wabeerawo okukyamuka n’okwesunga. Bamemba bangi tebamanyi kiki ddala kye balina kusuubira, naye basuubira okufuna obuyambi okuva mu kibiina.

Endagiriro eno wammanga ejja kuyamba ekibiina okubeera nga kikola bulungi n’okutuukiriza ekigendererwa kyakyo. Waliwo ennono ez’omugaso eziyamba ebibiina okukola obulungi. Singa omukulembeze ayamba ekibiina okugoberera ennono zino, ajja kukendeeza okusoberwa n’okumalibwamu amaanyi.

Okukuŋŋaana okusooka kusobola okubeera okwenjawulo ku kukuŋŋaana okulala kubanga ekibiina kiyiga engeri enkuŋŋaana gye zinaakolebwangamu. Wabula, olukuŋŋaana olusooka lwe lujja okusalawo enkuŋŋaana ez’omumaaso bwe zinaaberanga. Singa omuntu aba tayogedde mu lukuŋŋaana olusooka, ajja kusuubirwa okusirika ne muziddako. Singa omuntu abuutikira okwogera, ekibiina kirina okusuubira enkuŋŋaana eziddako okubuutikirwa omuntu ye omu. Singa enkuŋŋaana eziddako zibeeramu akavuyo, balina okusuubira ekintu kye kimu mu maaso. Singa okukuŋŋaana kubeera nga ekibiina nga kulimu okukubaganya ebirowoozo kutono, balina okusuubira ekintu kye kimu.

Bamemba abamu basobola okuvaamu oluvannyuma lw’okuŋŋaana emirundi mitono kubanga ekibiina tekiri ekyo kye baali basuubira. Kiba kikulu okukulembera olukuŋŋaana bulungi okuba nti bamemba ababadde balusuubiramu ebintu ebituufu tebagwamu maanyi.

(1) Tegekera Ekibiina Okusisinkana buli Wiiki, bwe kiba kisoboka. Abamu abalina abaana bajja kwetaaga ow’okubalabirira abaana nga bo bayiga.

(2) Enkola eyenkuŋŋaana erina kubeera (1) ebiseera eby’okuyiga, kuddeko (2) okugabana ebyetaago by’omuntu okubisabira, kuddeko (3) okusaba.

Ekigendererwa kye kibiina ekisooka bwe kiba kuyiga, ekiseera ky’okuyiga kirina kubeera kiwanvu ate ebitundu ebirala bimpi; naye ebitundu byonna ebisatu birina okubeeramu. Singa ekigererwa kye kibiina kibeera kuwa mbalirira ey’omwoyo, ebiseera by’okuyiga bibeera bitono, naye bateekwa okubeera ne kintu ekyaaddala kyebayiga.

Singa ekibiina kibeera n’okugabana nokukubaganya ebirowoozo naye nga tewali byakuyiga, kitera okufuuka ekyakavuyo. Kijja kubuutikirwa embeera za bamemba. Eby’okuyiga byessomo bibaleetera bonna okukkiriza amazima okusukka ku ekyo ekiri mu ndowooza zaabwe.

(3) Tandika era okomekkereze enkuŋŋaana mu kiseera.

Singa otandika era nomaliriza nga obudde bugenze, naabo abafaayo ku biseera byabwe bajja kutandika okujja kikeerezi oba ennaku ezimu nga tebajja.

(4) Teekawo olunako ekibiina lwe kitandika n’okukoma.

Bamemba betaaga okumanya iokwewaayo kwabwe kugenda kutwala kiseera kyenkana wa. Bulijjo, bamemba abaggya tebalina kukkirizibwa kwegatta ku kibiina oluvannyuma lw’okumala akabanga nga ekibiina kitandise, okujjako nga ekibiina kyetoolooza amasomo agabayizi abapya. Singa ekibiina kiba kisosoma amasomo agaddiriŋŋana, Omuwendo gwamasomo gwe gusinzirwako omuwendo gwa wiiki ezinaasomwa. Singa baba bakuŋŋaana lwa kuwa mbalirira ey’omwoyo, basobola okuteekawo ekiseera kya myezi mukaaga. Ku nkomerero, basobola okutegeka nate. Mu kiseera ekyo bamemba abamu basobola okugenda, era ekibiina ne kisalawo okukkiriza oba okugaana ba memba abapya okubegattako.

(5) Bwe muba nga musoma, teeka essira ku kigendererwa ekikyusa obulamu okusinga amagezi obugezi.

Memba ajja kuwulira nti ekibiina kisaanidde singa aba asobola okufuna ebyokuyiga nga yeebyaddala okuva mu kuyiga.

(6) Londoola ebyo bye beewaddayo okukola.

Singa omuntu aba ayogedde ekizibu kye nakkiriza nti alina okubaako ne kyakola, mubuuze mu lukuŋŋaana oluddako oba yakola ekyom kyeyagamba nti ajja kukola.

(7) Omukulembeze alina okubeerawo okusisinkana memba mu buntu okumuluŋŋamya mu mwoyo.

Bamemba abalala nabo basobola okukuŋŋaana mu biseeera ebirala ne baziŋŋanamu amaanyi.

(8) Londa ekifo ekirungi eky’okukuŋŋaaniramu.

Kirina okubeera ekifo ekya bulijjo nga kiri mu mbeera eya waka. Okutuula kulina kubeera mu nkulungo nga bwekisoboka, buli memba ngalaba munne mu maaso. Kino kijja kusobozesa buli memba okwenyigira mu kuyiga. Mukuŋŋaanire mukifo omutali kusiikirizibwa oba okubuzabuza.

(9) Teeka mu nkola empisa ezokuwuliriza ennungi.

Obubonero obw’okuwuliriza okulungi kwe kutunuuligana mu maaso, okulaga nga ossaayo omwoyo, obutafa ku bibuzabuza, nokwanukula kwebyo omwogezi byayogera ebyobuntu oba ebirowoozo ebirala byonna.

(10) Kakasa nti tewali memba asirika obusirisi.

Buuza ekibuuzo memba atayogera nnyo (kiki kyolowooza ku kino, “Caleb?”).

(11) Towaliriza memba kwogera kintu kimukwatako.

Mu kifo kyekyo, gezaako okuleetawo embeera gyanaawuliriramu emirembe okwogera. Zimba obuvumu bwa memba nga omutunuulira mu maaso era siima ekyo kyabeera ayogedde.

(12) Gezaako okubuuza ebibuuzo bye basobola okwanukula okuzimba okwekkiririzaamu kwabwe.

Singa omuntu awa eky’okuddamu ekikyamu, gezaako okwogera ekintu ekirungi nga tonnaba kukikolokota.

(13) Sooka okukakasa buli kyogeddwa mu ngeri emu nga tonnaba kukolokota.

(14) Singa omuntu abeera ayogera nnyo nokudddamu ebibuuzo byonna, funa engeri yokumukomako.

Engeri emu kwe kubuuza ebibuuzo bamemba. Oba osobola okubuuza, “Abalala mulowooza mutya?” Mu kukubaganya ebirowoozo, osobola okugamba nti, “Leka tuwulire okuva eri omuntu atannaba kwogerako.”

Singa memba asigala nga akyayogera nnyo, omukulembeze assobola okwogera naye wabweru w’olukuŋŋaana. Osobola okumugamba ekintu ekifaanana bwe kiti: “Kamya, olowoooza mangu era oli mwangu okwanukula mu kukubaganya ebirowoozo, naye ndowooza nti abalala bayinza obutafuna mukisa kwetaba mu kwanukula singa twanukula buli kintu amangu. Osobola okunnyamba buli muntu abeere ngasobola okwanukula?”

(15) Toleka bamemba babiri oba basatu kubeera nga bakubaganya ebirowoozo bokka nga tebafudde ku kibiina kyonna.

Singa omuntu ayagala okugenda mu maaso n’okukaayana, mugambe nti okukubaganya ebirowoozo kujja kumalirizibwa oluvannyuma wabweru w’olukuŋŋaana.

(16) Tokkiriza muntu yenna kutabula balala.

Wanika omukono gwo, beera nga ogaana omutabuzitabuzi, okkirize omwogezi asooka okumaliriza. Bwe kitaba bwe kityo, okukubaganya ebirowoozo kujja kubuutikirwa bamemba abatalina mpisa. Abantu abatayogera nnyobajja kusoberwa okuba nti tebasobola kumaliriza sentensi zaabwe.

(17) Wuliriza okwemulugunya.

Okwemulugunya kwonna kusobola okuba nga kiraga ekizibu ekisobola okuteerezebwa. Tobeera nga tofaayo ku butamatira. Omuntu bwaba nga si mumativu nokukuŋŋaana kwe kibiina, ayinza obutategeera kigendererwa, oba asobola okubeera n’okwemulugunya okutuufu.

(18) Singa memba alemerako okukola eb yobukambwe, okutabula, wampaka, oba okuwuubaza, ayinza obutakkiriza bigendererwa bya kibiina.

Ekibiina kiyinza obutabeera ekyo kyasuubira. Yogera naye mu kyama okumuyamba okulaba ekigendererwa kye kibiina.

(19) Omukulembeze talina kumanya kyakuddamu ekya buli kizibu.

Omulimu gwe si kumanya buli kyakuddamu naye okukulembera ekibiina okwetikka emigugu okuyita mu kusaba.

(20) Beera mwangu era omugumiikiriza nokutataganyizibwa entegeka.

Jjukira nti ebintu ebituukawo mu bulamu bwaffe kitundu ku kiki Katonda kyakola okutukulaakulanya. Ekizibu gubeera mukisa.

(21) Singa memba abeera atwala olukuŋŋaana lwonna okwogera ku byetaago bye, waayo okuba nga omuyamba ekiseera ekirala.

Bwe kitaba bwe kityo, bamemba abalala banaawulira nti olukunnaana lubabbiddwa. Tokkiriza kibiina kuva ku kigendererwa, okujjako nga bamemba bakkaanyiza wamu nti ekigendererwa kirina okukyusibwa.

(22) Tokkiriza kukubaganya birowoozo kubeera nga kuwamba.

Tokkiriza kibiina kufuuka mukutu gwa buli muntu yenna ayagala okukolokota ekkanisa yomu kitundu nabakulembeze.

(23) Jjukira nti okukola obulungi okw’ekibiina kwesigama ku maanyi ga Katonda agakolera mu kyo.

Ekibiina kiriwo mu ngeri yabyawandiikibwa yokka Katonda kyakozesa.