Kwa Kadiri Jonathan alipokuwa anaufahamu Uorthodoxy wa Mashariki, alivutiwa na namna ambavyo wamekuwa wakivumilia mateso kutoka kwa Waislamu na Wakomunisti katika nchi nyingi. Mashujaa wao sio wachungaji wa makanisa makubwa au viongozi wa muziki. Mashujaa wao ni wafia Imani. Jonathan alifikiri kwamba endapo mateso yanatakuwa makubwa kila mahali, waamini wa Uorthodoxy wa Mashariki ndio watakao vumilia.

► Soma 1 Wathesalonike 1 kwa Pamoja kwa sauti. Kila mwanafunzi anapaswa aandike kifungu cha maneno ambacho kinafupisha kifungu hiki cha andiko. Nini kilitokea wakati watu hawa walipokuwa Wakristo? Kila mwanafunzi anapaswa aandike orodha ya maelezo. Kama kundi, jadilini kile mlichoandika.

Utangulizi kwa Uorthodoxy wa Mashariki

Neno Orthodox linatokana na neno la Kiyunani linalomaanisha “ibada sahihi.” Kanisa la Orthodoxy wa Mashariki wanaamini kwamba ndilo kanisa la kweli wakiwa na mafundisho na matendo ambayo yanatoa mwanga wa kumuabudu Mungu kwa usahihi.

Uorthodoxy wa Mashariki na Roman Catholicism uligawanyika rasmi mwaka 1054 B.K. kila moja likiadai kwamba ndilo kanisa sahihi la Mungu duniani lilianzishwa na Yesu Kristo na Mitume. Kila moja likidai kuwa ndilo kanisa sahihi duniani na lenye mafundisho sahihi, yenye msingi katika tamaduni mwanzo za Kikristo. Wanaamini mafundisho mengi yanayofanana. Ibada zao zitaonekana zinafanana kwa mtu ambaye hawafahamu wote.

Uorthodoxy wa Mashariki una taasisi 15 zinazojiongoza. Zimegawanywa kijiografia. Katika baadhi ya nchi kanisa limetumia jina la nchi kutengeneza jina la kanisa kama vile Kanisa la Kiorthodox la Urusi au Kanisa la Kiorthodox la Serbian. Mengine kati ya 15 yanajumuisha Kanisa la Kiorthodox la Ugiriki, Kanisa la Kiorthodox la Antiokia, Kanisa la Kiorthodox la Romania, na Kanisa la Cyprus.

Kila taasisi ya Kanisa inaongozwa na Patriaki au Askofu mkuu. Patriaki wa Kostantinopo anachukuliwa kuwa kiongozi mkuu wa viongozi 15. Mji wa kale wa Kostantinopo ni Istanbul ya sasa, Uturuki. Patriaki wa Kostantinopo hana mamlaka juu ya makanisa mengine, lakini wote wanamheshimu yeye kama wa juu sana.

Idadi inayokadiriwa ya waamini wa Uorthodoxy wa Mashariki ni kati ya Milioni 225 hadi Milioni 300. Taasisi ya pili ya Kikristo kwa Ukubwa duniani, baada ya Uromani Katoliki.

Katika nchi nyingi za Mashariki mwa Ulaya, watu wengi wanajichukulia wao kuwa ni wa Uorthodoxy wa Mashariki. Na kuna idadi kubwa ya waamini wa Uorthodoxy wa Mashariki katika nchi mbalimbali za Mashariki ya Kati.

► Ni makanisa gani ya Uorthodoxy wa Mashariki unayafahamu?

Imani za Uorthodoxy wa Mashariki

[1]Makanisa ya Uorthodoxy wa Mashariki yanaamini mafundisho ya msingi ya Ukristo kuhusiana na Mungu, kama vile Utatu na uungu wa Kristo na Roho Mtakatifu.

Uorthodoxy wa Mashariki unategemea sana tamaduni za kanisa. Ili kuthibitisha fundisho, viongozi wao watanukuu kwa viongozi wa awali kuliko kunukuu kutoka katika Biblia. Wanafundisha kwamba Biblia ni mamlaka ya mwisho kwa mafundisho yao, lakini ni lazima Biblia itafsiriwe na kanisa.

Uorthodox umetengeneza mfumo mgumu wa Imani na desturi za kidini ambazo zina msingi katika tamaduni. Kanisa linadai kwamba lina mamlaka ya kufundisha kile ambacho ni muhimu kwa ajili ya wokovu, hata kama ni zaidi ya kile kinachofundishwa katika Biblia. Wafuasi wa Uorthodoxy wa Mashariki wanaamini kwamba tamaduni zao hazikinzani na Biblia.

Muundo wa kuabudu ya makanisa Kiorthodox ni wa kisasa. Wana makanisa makubwa duniani kote ambayo yanajulikana kwa ustadi wa usanifu wa majengo. Makathedro yamepambwa kwa picha na sanamu za watakatifu kutoka katika historia. Wakuhani wanavaa kanzu maalumu. Shughuli za ibada mara nyingi zinafanywa na makuhani, kukiwa na ushiriki mdogo wa kusanyiko.[2]

Watu wa utamaduni mbalimbali wamekuwa Waorthodox wakati wanatunza desturi za kidini za dini zao za awali. Hapo awali sanamu za kipagani zilipewa majina ya watakatifu wa Kikristo. Shughuli za kiibada za kanisa zilichanganywa na shughuli za kiibada za dini za kipagani au dini za asili, au hata ushirikina.

Wafuasi wengi wa Uorthodox wanamchukulia Mungu, na hata Yesu, kwamba yuko mbali na hajihusishi kuhusu wao, kwa hiyo badala yake wanawaomba watakatifu.

Roho Mtakatifu hutusaidia kuomba kwa namna ambayo inakubalika na Mungu, ona Warumi 8:26-27. Tunapaswa kuwa na ujasiri kwamba Mungu husikia na kujibu maombi yetu. Mtu anayeomba anapaswa kuwa na ujasiri kwamba Mungu anajibu maombi, au kwamba mtu huyo hana Imani ambayo inampendeza Mungu, ona Waebrania 11:6.

Picha na sanamu za watakatifu zinatolewa na kanisani ili kwamba watu waziombe. Vitu vilivyotumiwa na watakatifu vimetunzwa katika kanisa kwa ajili ya heshima. Wakati mwingine mabaki ya miili kama vile meno au mifupa yametunzwa kanisani. Watu huja na kupiga magoti na kuwaomba watakatifu wanaowakiliswa na mifupa.

► Ibada ya sanamu ni nini? Je, baadhi ya desturi za Uorthodoxy wa Mashariki ni ibada ya sanamu?

Mariamu uheshimiwa sana katika Uorthodoxy wa Mashariki. Wafuasi wengi wa Uorthodox wanamuomba Mariamu sana kuliko Mungu. Wanahisi kwamba Yesu atamsikiliza Mariamu na kushawishiwa na yeye. Mariamu amekuwa mpatanishi kati ya anayeabudu na Kristo. Tofauti na Ukatoliki, Uorthodoxy wa Mashariki hauamini kwamba Mariamu alizaliwa na asili ya mwanadamu ambayo ni tofauti na wengine wote na kila wakati yuko mbali za dhambi.

Kumuomba Yesu ni alama ya Ukristo kila mahali, ona 1 Wakorintho 1:2. Wakristo pia humuomba Mungu baba, ona 1 Petro 1:17. Biblia pia huzungumza kuhusu mawasiliano na Roho Mtakatifu, ona 2 Wakorintho 13:14. Biblia kamwe haijawahi kutuambia tuombe kwa Mariamu au mtu mwingine yeyote ispokuwa Mungu.

Yote Ukatoliki na Uorthodoxy wa Mashariki unafundisha kubadilika kwa asili ya mkate na divai, Imani kwamba wakati wa ushirika wa meza ya Bwana, mkate na divai vinabadilishwa na kuwa mwili na damu halisi ya Yesu, ili kwamba anayeabudu aweze kuvipokea kwa ajili ya wokovu.

Wakati Yesu anawaonesha wanafunzi wake namna ya kufanya ushirika mtakatifu, bado alikuwa hai na alikuwepo, ona 1 Wakorintho 11:23-25. Kwa hivyo, aliposema, “Huu ndio mwili wangu” alimaanisha mkate ulikuwa alama ya mwili wake. Leo, ushirika wa meza ya Bwana unapaswa kuchukuliwa kama vile vile kama Yesu aliposema.

Tofauti na Uromani Katoliki, wale walio katika kanisa la Uorthodoxy wa Mashariki hawaamini juu ya toharani. Pia hawaamini juu ya watu ambao wana mamlaka ya Kristo juu ya kanisa lote ulimwenguni. Wanamkataa papa wa Romani Katoliki na hawana kiongozi wao wenyewe ambaye ana mamlaka kama hayo.

Mkuhani wa Uorthodox wanaruhusiwa kuoa, lakini yule tu ambaye hajaoa ndio anaruhusiwa kuwa askofu.

Uorthodoxy wa Mashariki unafundisha mafundisho ya theosis kama mchakato wa wokovu. Katika theosis mwamini anabadilishwa pole pole na kuwa kama Mungu, anakuwa na asili ile ile ya utakatifu kamilifu. Hili hukamilishwa kwa neema na kazi ya Roho Mtakatifu. Mchakato haukamiliki hadi baada ya kifo. Wale walioko katika makanisa ya Uorthodoxy wa Mashariki wanasema kwamba katika kupokea utakatifu huu kamilifu, tunakuwa miungu, lakini haimaanishi kwamba tunakuwa hatuna mipaka kama Mungu.

Biblia inasema kwamba kila mwamini anashiriki asili ya Mungu, ona 2 Petro 1:3-4. Hatupaswi kusubiri hadi baada ya kifo ili kuwa na asili yake.

Wanamini kwamba Kristo aliishinda dhambi kwa ajili yetu, lakini kila Mkristo anapaswa apokee nguvu ya Roho Mtakatifu ili kuelendelea katika ushindi binafsi wa dhambi na uchafu.

[3]Kanisa la Uorthodoxy wa Mashariki linafundisha kwamba Mkristo anahesabiwa haki katika Kristo, ambayo inamaanisha kwamba mwamini anasamehewa dhambi ambazo tayari amekwisha kuzifanya na kimsingi ni mwenye haki katika maisha anayoishi. Hii haimaanishi kwamba mtu atahesabiwa hana hatia wakati anaendelea na maisha ya dhambi, na haimaanishi kwamba endapo mtu atarejea katika maisha yake ya zamani bado amehesabiwa haki. Mwamini anategemea nguvu ya Roho Mtakatifu kuishi kwa haki kila siku. Hii ni theolojia nzuri endapo mtu atakumbuka kwamba Mungu humkubali yeye kwa sababu ya Yesu na si kwa sababu matendo yake ni mazuri.

Wafuasi wengi wa Uorthodoxy wa Mashariki wanaamini injili na uzoefu wa neema ya Mungu. Hata hivyo, kanisa kimsingi haihubiri ujumbe wa injili kwamba mwenye dhambi anapaswa atubu dhambi zake na kuweka Imani yake kwa Kristo ili kupokea uthibitisho wa haraka wa wokovu. Kwa hiyo, mamilioni ya washirika wa Uorthodox, wengi huendelea kuishi kwa wazi katika dhambi huku wakiendelea kufanya desturi za kidini. Wengi wao hawaelewi namna ya kuokoka.

► Nini ni baadhi ya mambo mazuri kuhusiana na theolojia ya Uorthodoxy wa Mashariki?

► Sasa rudi nyuma na soma kila andiko na neno mlalo na lililokolezwa.

Kanisa la Uorthodoxy wa Mashariki linafundisha kweli za msingi za Ukristo za Utatu na uungu wa Kristo na Roho Mtakatifu.

Kuna baadhi ya waabudu wa Kiorthodox ambao wameweka Imani yao kwa Kristo kwa ajili ya wokovu, lakini ujumbe wa injili hauko wazi katika fundisho la kanisa. Wengi wao hawajapata uzoefu wa toba, msamaha, na uthibitisho wa wokovu, na wengi wao hawaishi katika mahusiano na Mungu. Kwa hivyo, ni muhimu kwa Mkristo kushirikisha injili. Misingi muhimu ya Injili ambayo inakataliwa na Uorthodox inaweza kuthibitisha na sehemu zifuatazo katika Kijitabu cha Mkononi cha Fundisho:

(9) Wokovu ni kupitia upatanisho wa Kristo pekee.

(10) Mungu Pekee ndiye anayepaswa Kuabudiwa.

(11) Tunapokea wokovu kwa Imani.

(12) Tunaweza kuwa na uhakika binafsi wa wokovu.

Kwa sababu Uorthodoxy wa Mashariki umeongeza tamaduni ambazo zinachukuliwa kuwa za muhimu kwa Ukristo, Mkristo anapaswa kuwaonesha wao maandiko yaliyonukuliwa katika Kijitabu cha Mkononi cha Fundisho katika sehemu

(1) Biblia inajitosheleza kwa mafundisho.

John alilelewa katika familia ya Kiorthodox huko Romania. Babu yake na bibi yake walikuwa viongozi katika kanisa. Alibatizwa na kuoa kanisani lakini hakuudhuria ibara mara kwa mara. Makuhani hawakuongea naye kuhusiana na dhambi zake. John hakuwa na Biblia, na makuhani hawakuwahi kumwambia kusoma Biblia. Akiwa kijana alijiunga na chama cha kikomunisti. Alitumwa na Wakomunisti kutazama ibada za Kibaptisti. Alitumwa kuwauliza kwa nini wao ni Wabaptisti na sio Waorthodox. Katika ibada, alitambua hakuwahi kutubu dhambi zake. Alifanya maamuzi ya kutubu na kuwa mwamini mwaminifu wa Yesu. Alilazimishwa na familia yake na chama cha Wakomunisti kuachana na Imani yake. Alitiwa moyo kwa kutumia muda kusoma Biblia. Baada ya familia yake kuona mabadiliko latika maisha yake, wengi wao waliamini pia. John alisema kwamba utofauti mkubwa kati ya Uorthodox wa Mashariki na Ukristo wa Kiinjilisti ni kwamba Wainjilisti husisitiza kuzaliwa upya.

► Sasa soma 1 Wathesalonike 1 tena. Kila mwanafunzi anapaswa aandike kifungu cha maneno kinachoelezea ujumbe wa kifungu hiki kwa mfuasi wa Uorthodoxy wa Mashariki. Wanafunzi kadhaa wanaweza kushirikisha kile walichokiandika.

Kanisa la Oriental Orthodox ni tofauti na kanisa la Uorthodox wa Mashariki.

Uoriental orthodox una taasisi makanisa sita: Koptiki, Ethiopia, Eritrea, Malankara Siria, Siriaki, na mitume la Armenian. Kila taasisi inaongozwa na Patriaki. Kila taasisi inatawaliwa kwa uhuru pasipo kuingiliwa na wengine. Patriaki wa kanisa la Koptiki ndiye papa wa makanisa yote ya Oriental Orthodox, lakini hana mamlaka juu ya wengine, ispokuwa katika kuongoza vikao vya wawakilishi kutoka taasisi sita.

Katika nchi za Armenia, Ethiopia, na Eritrea, Wakristo wa Oriental Orthodox ni kundi kubwa la kidini. Katika nchi nyingine za Kiislamu ambapo Wakristo ni asilimia ndogo ya mkusanyiko wa watu, kama vile Misri, Sudan, Siria, na Lebanoni, Wakristo wa Oriental Orthodox ni asilimia kubwa ya Wakristo. Wameteswa sana kwa karne nyingi katika nchi za Kiislamu.

Oriental Orthodoxy imekuwa tofauti na makanisa mengine ya Kikristo kwa sababu ya kutokukubaliana kimafundisho katika mwaka 451 B.K.

Walitengana kutokana na kutokukubaliana Kitheolojia juu ya asili ya Kristo. Kwa wakati huo kulikuwa na kanisa moja kuu lililowakilisha Ukristo. Kanisa lilikuwa halijagawanyika na kuwa kanisa la Kiorthodox la Mashariki na Kanisa la Romani Katoliki. Makanisa machache yalijigawa kutoka kanisa kuu wakati huu.

Baraza la Chalcedon, lilikusudiwa kuwakilisha Ukristo wote, lilifanya maamuzi kwamba ilikuwa ni sahihi kukubali kwamba Yesu alikuwa na asili mbili, asili ya uanadamu na uungu. Baadhi ya makanisa yalikataa maamuzi haya kwa sababu ilionekana kusema kwamba Yesu alikuwa watu wawili katika mmoja. Waliamini kwamba asili yake ilitokana na asili ya uanadamu na uungu, lakini ni asili moja. Waliamini wanashikilia Imani halisi ya Kikristo. Masuala mengine yaliyohusika, yakiwemo masuala ya kisiasa, lakini masuala ya Kitheolojia ndio yaliyokuwa muhimu.

Ndani ya miaka michache baada ya baraza, maaskofu ambao hawakukubaliana na maamuzi ya baraza walifukuzwa kutoka kanisani. Makanisa ya Oriental Orthodox yalitengenezwa baada ya hapo.

Kumbuka kutafuta fursa ya kuwasilisha injili kwa mtu mmoja kutoka katika kundi hili la kidini. Jiandae kushirikisha wanadarasa wenzako kuhusiana na majadiliano mliyokuwa nayo. Andika ripoti ya kurasa 2 na uirudishe kwa kiongozi wako wa darasa.