Hans alikuwa Mjerumani ambaye alihamia Marekani. Alipokuwa chuo alitengeneza marafiki waliokuwa Wayahudi. Aliifahamu historia ya Wayahudi na alifahamu kuwa mamilioni yao yalikuwa yameuawa na Wajerumani chini ya Hitler. Aliona aibu ya kuwa Mjerumani, na alijiuliza kama angejiunga na Uyudaizimu kulipa kwa sehemu ambacho nchi yake imekifanya.

► Soma Isaya 52:13–53:12 kwa pamoja kwa sauti. Kila mwanafunzi anapaswa aandike kifungu cha maneno ambayo inafupisha kifungu hiki cha andiko. Kama hukujua kuhusu Yesu, je ungeweza kuona ni nini kifungu hiki kinasema kuhusu mtu anayeitwa “mtumishi”? Kila mwanafunzi anapaswa aandike orodha ya maelezo. Kama kundi, jadilini kile mlichoandika.

Uyudaizimu unakaribiana sana na Ukristo kuliko kuliko dini nyingine yoyote ambayo haijiiti kuwa ya Kikristo. Uyudaizimu unadai kumwabudu Mungu wa Israeli ya zamani, Mungu wa Agano la Kale, ambaye ndiye Mungu yule yule anayeabudiwa katika Ukristo. Maandiko ya Uyudaizimu ni Agano la kale katika Biblia ya Kikristo.

Wafuasi wa Uyudaizimu wanaamini Agano la kale, lakini hawaelewi kweli muhimu sana katika Agano la kale kuhusu Masihi, angalia Yohana 5:39-40, 2 Wakorintho 3:14-16.

[1]Uyudaizimu wa sasa umetokana na dini na historia ya Israeli kama ilivyoelezewa katika Agano la kale. Matendo na Imani zimechukuliwa katika karne nyingi na hazifanani kabisa na zile za kwanza.

Kuna takribani wafuasi milioni 14 wa Uyudaizimu. karibu nusu yao wanaishi katika taifa la Israeli.

Uyudaizimu ni dini ya msingi ya taifa la Israeli, na wafuasi wengi wa Uyudaizimu kwa asili ni Wayahudi, ama wanaishi Israeli au mahali pengine. Ukisema mtu ni Myahudi kwa kawaida unatambulisha dini na asili yake, na mara nyingine utaifa wake.

Hata hivyo, tafsiri ni ngumu. Wafuasi wengi wa Uyudaizimu ni wa asili ya Kiyahudi, lakini watu wamebadilikia katika Uyudaizimu kutoka kwenye makundi mengine ya asili. Uyudaizimu ni dini ya kitaifa, lakini 25% ya watu katika Israeli siyo Wayahudi, katika dini au asili. Wayahudi wengi hawaishi Israeli, na baadhi ambao wanaishi Isareli hawafanyi dini yoyote kwa kumaanisha. Mtu ambaye kwa asili ni ni Myahudi, ama katika Israeli au mahali popote, anaweza kuwa amebadilika kwenda kwenye dini tofauti, au hata kuamini kuwa hakuna Mungu.

► Muelezee Myahudi ni nani, kwanza na tafsiri ya asili, kisha na tafsiri ya kidini.

Maandiko ya Kiebrania

Torah ni neno la Kiebrania ambalo linamaanisha mafundisho, mwelekeo, au sheria. Ni neno linatumika mahususi sana kurejelea vitabu vitano vya kwanza vya Agano la Kale. Mara nyingine linatumika kwa upana zaidi kurejelea Biblia ya Kiyahudi, ambayo ni Agano la Kale katika Biblia za kikristo za Kiprotestanti. Istilahi Torati imetumika kwa upana zaidi ili kujumuisha maelezo ya vifungu vya Kiebrania vilivyoandikwa na walimu wa kale wa Kiyahudi

Wayahudi wanaheshimu sana vifungu vilivyovuviwa na Mungu. Katika nyakati zilizopita Torati (inarejerelea vitabu vitano) iliandikwa kwa namna ya umakini sana ambayo ilizuia makosa. Vitabu vilivyokuwa na Torati vilitunzwa kwa heshima kubwa

Talmud ni mkusanyiko wa maandiko ya walimu wa kale wa Kiyahudi. Yalitolewa katika namna ya kitabu, ni zaidi ya kurasa 6,000. Uyudaizimu unategemea Talmud katika mamlaka kwa ajili ya mila na taratibu zao.

Kutahiri

Mwanzo 17:9-14 Ni kumbukumbu ya amri ya Mungu kwa Ibrahimu kwamba wanaume wote katika nyumba yake watatahiriwa kutahiri ni alama ya agano kati ya Mungu na Israeli. Wana wa Israeli waliwaita watu wa mataifa mengine kama “wasiotahiriwa”—watu ambao hawakuwa na sheria ya Mungu wala agano. Katika nyakati za sasa, watu wengi ambao siyo Wayahudi wanatahiri kama mchakato wa kitabibu, lakini bado Wayahudi wanachukulia kuwa ni kitendo cha kidini.

Sabato

Sabato ni siku ya saba ya wiki. Sabato inakumbusha siku ambayo Mungu alipumzika kutoka katika kazi yake baada ya siku sita za uumbaji (Mwanzo 2:2-3). Mungu alisema kuwa watu wapumzike siku ya Sabato (Kutoka 20:8-11). Wayahudi walitengeneza makatazo mengi kwa ajili ya sabato ili kuifata kanuni ya kupumzika kutoka kwenye kazi. Wayahudi wanaofata makatazo hawafanyi kabisa biashara yoyote au kazi yoyote kama inawezekana kuzuilika. Wanajaribu kufanya matumizi ya kisasa kwenye makatazo ya zamani ya Sabato. Kwa mfano, Wayahudi wa zamani hawakupaswa kuwasha moto katika nyumba zao siku ya Sabato (Kutoka 35:3), ingawa wangeweza kuuacha uendelee kama uliwashwa hapo awali. Baadhi ya Wayahudi wa sasa hawawashi taa za umeme au joto siku ya Sabato, lakini wanatumia taa na joto ambalo lilikuwa limewashwa hapo awali

Taifa la Israeli kiujumla lilimkataa Yesu kama Masihi. Wayahudi waliomwamini Yesu walikuwa washirika wa kwanza wa kanisa la Kikristo, kisha kuenea kwa injili kuliwaleta Mataifa katika kanisa.

Mungu anatamani kuwa Wayahudi wote waokolewe, ona Warumi 9:31, Warumi 10:1, na Warumi 11:1.

Leo kuna mashirika kama vile Wayahudi kwa Yesu ambao wanajaribu kuutunza urithi wa Kiyahudi wakati wanapokuwa Wakristo. Wanaitwa “Wayahudi wanaomkubali Yesu kama Masihi” kwa sababu wanamkubali Yesu kama Masihi wakati wakiendelea kujitambulisha kama Wayahudi. Wao sio sehemu ya dini ya Uyudaizimu.

Uyudaizimu ni dini ya Wayahudi ambao walijaribu kuitunza dini ya Agano la Kale wakati wakimkataa Yesu kama ukamilisho wa matumaini ya Agano la Kale. Kuna makundi makuu matatu katika Uyudaizimu wa kisas: Uyudaizimu wa Kiorthodox, Uyudaizimu wa matengenezo, na Uyudaizimu wenye itikadi kali.

Zaidi ya karne, Uyudaizimu umeendelea kutengeneza tamaduni zake, wakati wakiendelea kutunza tamaduni nyingi kutoka katika nyakati za kale. Wayahudi wengi wanafuata tamaduni za mavazi ambayo yanawafanya watambulike kama Wayahudi. Wanafuata pia makatazo ya chakula ya Agano la kale kama kujizuia kula nyama ya nguruwe

Wakristo wako huru mbali kutoka kwenye matakwa ya Agano la Kale ya siku maalumu na chakula kwa sababu vitu hivyo vilikuwa alama ya Kristo, na sasa ameshavitimiliza vyote, angalia Wakolosai 2:16-17.

KatikaUyudaizimu, wokovu hautokei kama uzoefu wa badiliko la mtu binafsi. Wayahudi wanaamini wanaweza kuishi katika uhusiano uliobarikiwa na agano na Mungu kwa kufuata amri zake. Wokovu unamaanisha kuokolewa katika hali ya uonevu au hali ambazo zinawazuia kumtumikia Mungu kama wanavyopaswa. Wokovu ni suala la kitaifa au kundi zaidi kuliko suala la mtu binafsi.

► Ni nini dhana ya wokovu katika Uyudaizimu?

Kulingana na Ukristo wa kibiblia, wokovu unamaanisha ukombozi binafsi wa mtu kutoka kwenye dhambi. Yeyote aliyeokolewa ameokolewa kwa neema kupitia imani, ama ni Myahudi au Mtu wa mataifa. Kila mtu ametenda dhambi na anahitaji msamaha. Wokovu haupatikani kwa kuzingatia vipengele vya sheria ya Agano la kale, bali kwa kuitafuta neema kupitia imani. Hakuna mtu anayepata haki kwa kuitunza sheria, kwa sababu kila mtu ameshatenda dhambi na kuivunja sheria (Warumi 3:20-23).

Ukristo ni muendelezo na ukamilifu wa dini ya Israeli kama ilivyofunuliwa katika Agano la Kale. Mungu ni Mungu wa wote Wayahudi na Watu wa mataifa, na ana mpango wa wokovu kwa wote (Warumi 3:29-30).

[1]

Manabii wa Israeli walitabiri kuja kwa Yesu. Kiini cha Imani ya Agano la Kale ilikuwa uhusiano na Mungu, uliwezekana kwa msamaha na neema yake. Kwa hiyo, Wakristo wanadai kuwa na maandiko ya Agano la Kale kama urithi wao. Wakristo wanafuata mfano wa wale ambao walikuwa na uhusiano sahihi na Mungu tangu awali katika mwanzo wa mwanadamu. Kwa maana hiyo, Myahudi halisi ni yule ambaye alipokea kazi ya neema ya Mungu katika moyo wake (Warumi 2:28-29). Baraka ya Ibrahimu inapatikana kwa Mataifa (Wagalatia 3:14).

► Kwa nini ni kweli kusema kwamba Ukristo sio dini mpya?

Hakuna shirika moja kwa wafuasi wote wa Uyudaizimu, hakuna usemi mmoja wa imani ambao wote wanaushikilia, na hakuna mamlaka ya mwisho ya fundisho ambalo wote wanalitambua. Baadhi ya mashirika yao yana misimamo mikali sana, yenye mtazamo wa juu sana ya maandiko, na yanajaribu kushilia tamaduni na imani za kale. Mashirika mengi ya Wayahudi wa Kiliberali wamejifunza imani na tamaduni zao kuwafanya waendane na mila za kisasa, kuchagua ni nini wanataka kutunza kutoka kwenye tamaduni na maandiko.

Uyudaizimu hauamini kuwa Mungu ni utatu au kwamba Mungu kuuvaa mwili kumetokea. Wayahudi wanaamini kwamba Yesu alikuwa mwalimu mwenye utata ambaye hakuwa Masihi wala Mungu.

Agano la Kale lilitabiri kuwa Masihi atakuwa Mungu mwenye nguvu, angalia Isaya 9:6. Agano Jipya linasema kwamba Yesu ni Mungu Mwana na Masihi, angalia Warumi 1:1-4.

Matazamio kwamba Masihi atakuja ni kiini kwa Uyudaizimu. Hawaamini kuwa Masihi ameshakuja. Wanaamini kuwa Masihi hatakuwa Mungu aliyefanyika mwili, isipokuwa mtu maalumu aliyepakwa mafuta, atakayeleta amani katika ulimwengu.

Wayahudi wenye misimamo mikali wanaamini kuwa Masihi atakuwa mtu halisi. Wayahudi huru huenda wanazingatia zaidi kuwa Masihi ni lugha ya picha ya mjumbe wa amani, ambaye anaweza kuwa kundi au shirika fulani.

► Fafanua dhana ya Masihi ya Uyudaizimu.

Biblia inatuambia kuwa muda utafika ambapo Israeli itamkubali Kristo (ona Warumi 11:23-26.) Mtume Paulo alisema sasa injili inaenea kati ya mataifa, na Wayahudi wengi wamepofushwa kwa habari ya injili. Lakini anaendelea kusema, “Israeli wote wataokoka” (Warumi 11:26). Hiyo haimaanishi kuwa kila Myahudi ataokolewa, lakini kama taifa wamemkataa Yesu, na kama taifa watatubu na kumkubali. Hata sasa, Wayahudi wengi wanabadilishwa.

► Sasa rudi nyuma na soma kila andiko na neno mlalo na lililokolezwa.

[1]Baadhi ya wayahudi wanabaguliwa dhidi ya Ukristo kwa sababu wakati mwingine Wayahudi wamekuwa wakiteswa sana na waliodai kuwa Wakristo katika nyakati zilizopita. Tunaweza kujaribu kuwasaidia kutambua baadhi ya kweli kuhusu kuteswa. Kwanza, Yesu kamwe hakuhimiza mateso, na waliodai kuwa Wakristo ambao wanawachukia wengine hawafuati mfano wake. Mateso yako kisiasa vilevile kidini, na yanahimizwa na sababu ambazo zinapinga kanuni za Ukristo. Namna bora ya Myahudi kushawishika kuwa Wakristo siyo adui zake ni kwa Wakristo kuonesha upendo wa Kristo.

Dini ya Myahudi inahusianishwa sana na familia yake kubwa, namna yake ya maisha, na urithi wa kale. Myahudi anaweza kufikiri kuwa angepoteza kila kitu cha maana kama atabadilika na kuwa kwenye dini nyingine. Mkristo anapaswa kuonesha kuwa Yesu ni ukamilifu wa asili wa dini ya Kiyahudi. Ni Masihi waliyemtarajia. Alitoa wokovu uliofafanuliwa katika Agano la Kale.

Ukweli kwamba Yesu ni Masihi umefafanuliwa kwa ukamilisho wake wa unabii wa Agano la Kale. Mifano ni utabiri kuwa masihi atazaliwa katika Bethlehemu (Mika 5:2) na kwamba angekuwa wa kabila la Yuda (Mwanzo 49:10). Ni muhimu hata kuonesha kutoka Isaya 52:13-53:12 kwamba aliukamilisha wokovu ambao ulitarajiwa kwa Masihi. Yesu bado hajaukamilisha unabii wake wa Kimasihi wa amani ya ulimwengu, lakini inaeleweka kuwa wokovu kutoka dhambini ni lazima uje kwanza kwa sababu vita inatoka katika mioyo ya watu wenye dhambi.

Ni muhimu kushirikisha Injili na kusisitiza kuwa mtu aliyeokoka anaingia katika uhusiano binafsi na Mungu. Wayahudi wanamwamini Mungu lakini hawana uhusiano binafsi na Yeye.

Inawezekana kuielezea Injili kwa kutumia Agano la Kale. Watu wote wamemtenda Mungu dhambi (Zaburi 143:2). Dhambi inawatenga watu na Mungu (Isaya 59:2). Masihi aliteseka na alikufa kama sadaka kwa ajili ya dhambi zetu (Isaya 53:5). Mungu anaahidi kusamehe na kumsafisha ambaye anatubu na kuamini (Isaya 1:16-18).

Zaburi 51 ni maombi ya toba na imani. Daudi aliomba msamaha na kusafishwa. Haya ni maombi yanayohamasishwa na Roho wa Mungu, ambayo yanatuambia kuwa Mungu anatoa msamaha namna hii. Kama mtu anaamini kwamba Mungu amemtoa Yesu kama Sadaka kwa ajili ya dhambi, anaweza kuomba maombi haya katika imani na kuipokea neema ya Mungu.

Daudi ni mwanaume wa Kiyahudi ambaye familia yake ilitokea Ujerumani. Mababu na bibi zake wote walifariki katika magereza ya kambi za Nazi. Anasema kuwa Wayahudi walihisi kwamba walikuwa wakiuawa na ulimwengu wa Kikristo kwa sababu makanisa ya Ujerumani na ulimwengu uliobaki uliruhusu. Wazazi wake walimwambia kuwa kamwe asiuangalie msalaba kwa sababu uliwakilisha kifo. Kila siku basi la shule yake likipita kanisa lenye msalaba, ana alijaribu kutokuliangalia. Siku moja rafiki wa Kiyahudi alijaribu kumpa Agano Jipya, lakini alikataa, akisema kuwa hiyo haikuwa kwa ajili ya Wayahudi. Baadaye rafiki mwingine alimuonesha mistari katika Agano la Kale na Agano Jipya ambayo hakuwahi kuiona hapo kabla. Daudi alikuwa na maswali mengi kuhusu kwa nini ulimwengu uko hivi, na alianza kuona majibu katika Biblia. Akaamini kuwa Yesu ni Masihi.

► Sasa soma Isaya 52:13–53:12 tena. Kila mwanafunzi aandike kifungu cha maneno kinachoelezea ujumbe wa kifungu hiki cha maandiko kwa mfuasi wa Uyudaizimu. Wanafunzi kadhaa wanaweza kushirikisha kile walichokiandika.

Kumbuka kutafuta fursa ya kuwasilisha Injili kwa mtu kutoka kwenye kundi hili la kidini. Jiandae kushirikisha wana darasa wenzako kuhusu mazungumzo ambayo mmekuwanayo. Andika ripoti yako iliyoandikwa ya kurasa 2 na urejeshe kwa kiongozi wako wa darasa. Kumbuka kutafuta fursa ya kuwasilisha injili kwa mtu mmoja kutoka katika kundi hili la kidini. Jiandae kushirikisha wanadarasa wenzako kuhusiana na majadiliano mliyokuwa nayo. Andika ripoti ya kurasa 2 na uirudishe kwa kiongozi wako wa darasa.