(1) Mwanafunzi atakuwa na uwezo wa kuelezea:

• Kusudi na matumizi ya tamko kama tamko la Imani.

• Baadhi ya mifano ya kibiblia ya matamko ya Imani.

• Asili ya yaliyomo katika matamko matatu ya kihistoria.

• Kwa nini Wakristo wanapaswa kushikilia Ukristo wa Kihistoria.

• Tamko la Imani ya Kikristo kuhusiana na Matamko ya Imani.

(2) Mwanafunzi atathamini msingi wa Imani wa kanisa la kwanza kama asili ya Ukristo.

► Soma 2 Yohana kwa pamoja. Kifungu hiki kinatueleza nini kuhusiana na umuhimu wa matamko ya asili ya kanisa?

Athanasius, mwaka. 296-373, aliandika mkataba maarufu
“Kuhusu kufanyika mwili,” ambapo alielezea kwa nini uungu kamili na uanadamu kamili wa Yesu ni muhimu sana kwa Imani ya Kikristo.
Alikuwa na ushawishi katika baraza la Nikea, ambalo kutoka hapo likatokea Tamko la Imani la Nikene.[1]

Tamko ni ufupisho wa Imani muhimu na za msingi za Kikristo. Kanisa la kwanza liliona uhitaji wa kufupisha mafundisho ya Kibiblia.

► Kwa nini kanisa lilihitaji matamko ya Imani? Je, Biblia haikutosheleza?

Mara zote kuna watu ambao wana amini Biblia na bado wanafundisha mafundisho ambayo yanapingana na Biblia. Kanisa lilitengeneza matamko ya mafundisho ya kibiblia ambayo yatatofautisha ukristo wa kweli kutoka kwa mafundisho ya uongo au potofu.

Mojawapo ya matamko ya kwanza ya mafundisho lilikuwa ni “Yesu ni Bwana,” ambalo lilimaanisha kwamba Yesu ni Mungu. Maneno, Bwana Yesu Kristo pia lilitengeneza tamko, linalosema kwamba Yesu ni Masihi (Christos) na kwamba yeye ni Mungu. Mtu ambaye atakataa kusema Yesu ni Bwana au kutumia maneno Bwana Yesu Kristo hakuwa mwamini.

Baadae kulikuwa na watu ambao walidai kuwa wakristo lakini hawakuamini kwamba Yesu alikuwa mwanadamu halisi. Ndio maana katika waraka wa 1 Yohana tunaona tamko la kiimani, “kila roho ikiriyo kwamba Yesu Kristo amekuja katika mwili yatokana na Mungu. Na kila roho isiyomkiri Yesu haitokani na Mungu” (1 Yohana 4:2-3). Mtume pia alisema kwamba endapo mtu atakana mafundisho muhimu ya Kristo, anatenda dhambi na yeye si wa Mungu (2 Yohana 1:9).

Tamko la mwanzoni kabisa la Imani ambalo linatengeneza matamko kadhaa linapatikana katika 1 Timotheo 3:16:

Mungu alidhihirishwa katika mwili, Akajulika kuwa na haki katika roho, Akaonekana na malaika, Akahubiriwa katika mataifa,Akaaminiwa katika ulimwengu, Akachukuliwa juu katika utukufu.

[2]Hatufahamu mambo yote ambayo tamko katika 1 Timotheo lilikuwa linashughulikia, lakini linasisitiza uungu na uanadamu wa Yesu wakati linaposema Mungu alifunuliwa katika mwili.

Hata matamko mafupi mafupi ya Imani yalifanya kusudi hili. Ikiwa Wakristo wa awali wangekutana na mtu mwingine ambaye alidai kumwamini Yesu, Mkristo angeuliza, “Je, unaamini kwamba Yesu ni Bwana?” au “Je unaamini kwamba Yesu ni Mungu aliyekuja katika mwili?” Endapo mtu angesema “hapana,” hapo Mkristo angejua kwamba mtu huyo hakuwa anamfahamu au anakubali kile ambacho Yesu na mitume walifundisha.

Wakati wa karne chache za mwanzo baada ya Pentekoste, kanisa liliona ni muhimu kuweza wazi matamko kuhusiana na Utatu, Kristo kufanyika mwili, na utambulisho wa Roho Mtakatifu. Walitengeneza viwango vya mafundisho kama utetezi dhidi ya Imani potofu au uzushi. Matamko yalikusudiwa kufupisha kweli za msingi ambazo kila Mkristo anaziamini.

Matamko yasingeweza kugusa kila suala, lakini mtu asingeweza kuchukuliwa kuwa ni Mkristo endapo anakana kitu chochote katika matamko hayo ya Mwanzo. Walikuwa wanajaribu kufafanua Imani ya Kikristo.

Hapa ni matamko matatu ya mwanzoni ya Imani ya kanisa.

Tamko la Imani ya Mitume halikuandikwa na mitume, bali liliandikwa karne ya pili ili kuelezea mafundisho ya mitume.

Namwamini Mungu, Baba Mwenyezi,
Muumba wa mbingu na nchi;

Namwamini Yesu kristo, Mwana wa pekee, Bwana Wetu.
aliyechukuliwa mimba kwa uwezo wa roho Mtakatifu, akazaliwa na Bikira Mariamu.
Akateswa zamani za Ponsio Pilato,
akasulubiwa, akafa, akazikwa.
Akashuka kuzimu.
siku ya tatu akafufuka kutoka kwa wafu.
Akapaa mbinguni
ameketi mkono wa kuume wa mungu, Baba Mwenyezi;
Kutoka huko atakuja Kuwahukumu waliohai na wafu.

Namwamini Roho Mtakatifu,

Kanisa takatifu la Kikristo lililo moja tu,

Ushirika wa watakatifu,

Ondoleo la dhambi,

kufufuka kwa mwili,

na uzima wa milele. Amina.

Inaonekana Imani hii ilikusudiwa kufunua makosa ya wale waliokuwa wanakana kwamba Yesu alikuwa mwanadamu kamili na alizaliwa na bikira. Kulikuwa na baadhi ambao pia walikana kwamba Yesu kweli alikufa au kwamba alifufuka kimwili kutoka kwa wafu.

Machache yanasemwa kuhusiana na Tamko la Imani ya Mitume kuhusiana na Roho Mtakatifu. Hiyo si kwa sababu kanisa halikufahamu Roho Mtakatifu ni nani; ilikuwa ni kwa sababu uzushi au Imani potofu kuhusiana na utambulisho wake zilikuwa bado hazijawa changamoto kwa kanisa.

Neno katoliki kifupi linamaanisha “la kiulimwengu” na linamaana kwamba liko kanisa moja tu la kweli.

“Msamaha wa dhambi” inamaanisha wokovu kwa neema kuliko kwa matendo au taratibu za kikanisa.

Tamko la Imani la Nikea lilitengeneza au kuzalishwa wakati wa baraza la kanisa mwaka 325. Kusudi lake lilikuwa ni kulinda mafundisho ya Uungu wa Kristo na Roho Mtakatifu. Matamko machache yaliongezwa wakati wa baraza lingine baadae mwaka 381. Tamko hili lilihusika na baadhi ya masuala ambayo hayakuwa yamejitokeza hapo kabla.

Tunamwamini Mungu mmoja, Baba mwenyezi,
Muumba mbingu na nchi, na vyote vinavyoonekana na visivyoonekana.

Tunamwamini Bwana mmoja Yesu Kristo, Mwana pekee wa Mungu,
Mwana wa milele wa Baba,
yu Mungu kutoka Mungu, yu Nuru kutoka Nuru, yu Mungu kweli kutoka Mungu kweli,
Mwana wa milele, asiyeumbwa, mwenye uungu mmoja na Baba.
Kwa yeye huyu vitu vyote viliumbwa.
Aliyeshuka kutoka mbinguni kwa ajili yetu wanadamu na kwa wokovu wetu;
Akatwaa mwili kwa uweza wa Roho Mtakatifu katika Bikira Mariamu, akawa mwanadamu.
Akasulubiwa kwa ajili yetu zamani za Pontio Pilato; aliteswa, akazikwa.
Siku ya tatu akafufuka kama yasemavyo Maandiko Matakatifu.
Akapaa mbinguni; ameketi mkono wa kuume wa Baba.
Naye atakuja tena kwa utukufu kuwahukumu walio hai na wafu.

Na ufalme wake hauna mwisho.

Tunamwamini Roho Mtakatifu, Bwana mtoa uzima.
Atokaye katika Baba na Mwana,
Anayeabudiwa na Kutukuzwa pamoja na Baba na Mwana.
Aliyenena kwa vinywa vya manabii.

Twaamini kanisa moja, takatifu, la kikristo la ulimwengu wote la mitume.

Twakiri ubatizo mmoja kwa ondoleo la dhambi.

Twatazamia kufufuliwa kwa wafu na uzima wa ulimwengu ujao.

Ameni.

► Ni baadhi ya mambo gani ambayo unayaona katika Tamko hili ambayo hayakuwepo katika Tamko la Imani ya Mitume?

Hapa tunaona tamko likipanuliwa kuhusiana na nafsi zote tatu za Utatu Mtakatifu. Uungu kamili wa Kristo unasisitizwa katika namna ambayo unalindwa dhidi ya wale waliodai kuamini kuwa Yesu ni Mungu na bado wakadidimiza uungu wake. Yeye ni wa milele (kabla ya nyakati zote), hakuumbwa, na ana yale ambayo Baba anayo. Yesu anatakiwa kuitwa Mungu kwa sababu zile zile ambazo Baba anaitwa Mungu

Roho Mtakatifu anapaswa kuabudiwa kama vile ambavyo Baba na Mwana wanaabudiwa, ambayo inathibitisha kwamba Yeye ni Mungu.

Tamko la Imani la Kalkedoni liliandikwa mwaka 451. Kusudi lake lilikuwa ni kulinda mafundisho ya Kristo kufanyika mwili. Hoja ilikuwa ni kuhusiana na kulinda mafundisho ya Uungu kamili na uanadamu kamili wa Kristo, pasipo nyanja yeyote kati ya hizo kudidimizwa na kuonekana isiyo na maana.

Mwishoni waandishi walitamka kwamba wanaamini kwamba mafundisho haya kuwa ya Kimaandiko na ni utamaduni ndani ya kanisa. Hawakuwa wakitengeneza mawazo mapya bali walikuwa wanatetea kile ambacho kanisa limekuwa likiamini.

Kwa kufuata basi Mababa watakatifu, sisi sote kwa sauti moja tunafundisha kwamba tunamkiri Mwana mmoja na yuleyule, Bwana wetu Yesu Kristo,
mkamilifu katika Uungu na mkamilifu katika ubinadamu;
Mungu kweli na mwanadamu kweli;
mwenye nafsi yenye akili na mwili;

wa asili moja (umoja wa kiini) na Baba kwa upande wa Uungu,
na wa asili moja na sisi kwa upande wa ubinadamu;
katika mambo yote kama sisi, lakini bila dhambi;

alizaliwa kabla ya nyakati zote kwa Baba kwa upande wa Uungu wake,
Na katika siku hizi za mwisho, kwa ajili yetu na kwa wokovu wetu,
alizaliwa na Bikira Maria, Mama wa Mungu, kwa upande wa ubinadamu wake.

Tunamkiri Kristo mmoja na yuleyule, Mwana, Bwana, Mzaliwa wa Pekee,
anayejulikana katika asili mbili,
bila kuchanganywa, bila kubadilishwa, bila kugawanywa, bila kutenganishwa;

tofauti ya asili hizo haikuondolewa kwa sababu ya muungano,
bali sifa za kila asili zilihifadhiwa na kuunganishwa
katika nafsi moja na katika utu mmoja;
si kugawanywa au kutenganishwa katika nafsi mbili,
bali ni Mwana mmoja na yuleyule, Mzaliwa wa Pekee,
Mungu Neno, Bwana Yesu Kristo;

kama vile manabii tangu mwanzo walivyoshuhudia juu yake,
na kama Bwana Yesu Kristo mwenyewe alivyotufundisha,
na kama Imani ya Mababa ilivyotukabidhi.

► Je, unaona baadhi ya mambo yakisisitizwa kimahususi kabisa katika tamko hili?

Uungu wa Kristo haukuwa kitu ambacho Yesu alikuwa nacho alipokuwa mbinguni tu na sio alipokuwa duniani. Wakristo wa kwanza waliamini kwamba Yesu alikuwa Mungu kweli katika mwili. Alikuwa na sifa za uungu kikamilifu na sifa za uanadamu kwa pamoja alipokuwa hapa duniani. Walizingatia hii asili ya Kristo kuwa ndio sifa yake kuu iliyomfanya ahitimu au afuzu kuwa Mwokozi.

Karne zimepita tangu kanisa lianzishwe. Ulimwengu umebadilika katika namna mbalimbali. Dini nyingi zimetengenezwa.

Baadhi ya watu hufikiri kwamba hakuna mafundisho ambayo yanapaswa kubakia vile vile. Wanafikiri kuwa na uhuru wa kuamini chochote ambacho wanakitaka na bado wakajiita Wakristo.

► Je, ni muhimu kwa sisi kuamini matamko ya Mwanzo ya Imani ya kanisa?

[1]Mungu wa Biblia, aliyeelezewa katika matamko ya kwanza, hajabadilika. Wakristo wa mwanzoni walifahamu kwamba Mungu aliwaokoa wao kama mwitikio wa Imani yao kwake. Matamko haya kuhusiana na asili ya Mungu na njia ya wokovu yalikuwa ni msingi wa Ukristo tangu Mwanzo.

Inawezekana mtu akaokoka pasipo kufahamu mafundisho haya au kuyaelewa kwa usahihi. Si mafundisho yote ni muhimu kwa ajili ya wokovu. Mtu hawezi kukana kile ambacho anachofahamu kuwa ni kweli na bado akawa Mkristo, lakini anaweza kukosea katika baadhi ya mambo.

Katika somo hili matamko ya kale ya Imani yanazungumzia tu mafundisho ya msingi kabisa. Endapo kanisa lina mtazamo tofauti kuhusu Mungu ambao ni tofauti na misingi hii, basi lazima limetengeneza njia nyingine tofauti ya wokovu, ambayo itakuwa injili nyingine. Kama watafanya hivyo, hawapaswi kujiita Wakristo kwa sababu wanatengeneza au wanavumbua dini mpya.

Bila shaka, kila mtu yuko huru kufikiri anachotaka, lakini kama hana imani ya Kikristo, yeye si mfuasi wa kweli wa Yesu.

Katika karne chache za kwanza hapakuwa na madhehebu kama tuliyo nayo leo. Kulikuwa na kanisa moja. Kwa hiyo, matamko Imani ndio yalikuwa kauli au msimamo wa kanisa lote. Leo, makanisa yanayoheshimu mamlaka ya Biblia yanashikilia imani kulingana na matamko ya kale ya Imani, ingawaje yanatofautiana katika masuala mengine mengi.

Kanisa la kwanza lilijua kwamba uhusiano na Mungu ndio jambo la muhimu zaidi. Walijua kwamba waliokolewa kupitia uhusiano wao na Mungu. Ndiyo maana ilikuwa muhimu sana kwao kuhakikisha kuwa wanajua Mungu yukoje.

Kitabu cha Yuda kinatuonya kwamba tunapaswa kuitetea imani ambayo ilikabidhiwa kwa kanisa tangu mwanzo (Yuda 1:3). Tunaomba Mungu aifanye kweli yake kuwa na upako tunapohudumu kwa uaminifu katika kuhubiri injili, kuwafanya waamini kuwa wanafunzi, na kuwafundisha wale anaowaita katika huduma.

Kundi la makanisa yaliyounganishwa katika taasisi moja huitwa dhehebu. Kuna maelfu ya madhehebu yanayodai kuwa ni ya Kikristo. Lakini pia kuna maelfu ya makanisa huru ambayo hayako chini ya dhehebu lolote.

Wakati mwingine madhehebu huanza kama ya kiinjilisti. endapo kuna waongofu wengi katika eneo fulani, na hakuna dhehebu la kuwahudumia, dhehebu jipya linaweza kuanzishwa. Dhehebu linaweza pia kuanza kutokana na kazi ya taasisi ya kimisheni katika nchi fulani.

Wakati mwingine madhehebu huanzishwa na kundi la watu wanaoamini kwamba fundisho muhimu katika kanisa walilomo linakanushwa au kupuuzwa. Huanzisha dhehebu jipya kwa kusudi la kuwa sahihi katika mafundisho. Kwa kadiri muda unavyopita, huendelea kutengeneza mafundisho yao. Kwa sababu wanaielewa Biblia kwa namna tofauti na makundi mengine ya Wakristo, baadhi ya mafundisho yao huwa tofauti na yale ya madhehebu mengine.

Madhehebu pia huendeleza desturi kuhusiana na namna sahihi ya ibada na mambo ya maisha ya Kikristo. Madhehebu hutofautiana katika desturi zao.

Madhehebu mengi ya Kikristo hayadai kuwa yenyewe ndiyo kanisa pekee la kweli. Ikiwa shirika fulani linadai kuwa ndilo kanisa pekee la Mungu hapa duniani, halipaswi kuaminiwa.

Wasioamini mara nyingi hupinga Ukristo kwa sababu ya mgawanyiko na tofauti zake. Wasioamini hufikiri kwamba madhehebu mbalimbali ya Ukristo yanapingana kabisa. Watu wengi duniani hufikiri kuwa kuna umoja mdogo sana miongoni mwa Wakristo.

Dhehebu au kanisa la mahali pamoja ambalo kiukweli ni la Kikristo huamini mafundisho ya matamko ya Imani za Kikristo za mwanzo. Huo ndio umoja wa kimafundisho uliopo miongoni mwa taasisi zote za Kikristo. Kuna tofauti nyingi katika masuala madogo madogo ya kimafundisho na desturi, lakini hatupaswi kusema kwamba kanisa fulani si la Kikristo kiukweli kwa sababu ya tofauti hizo.

Kama Mkristo anaishi katika mahusiano na Mungu, atatengeneza uelewa wa kweli ya Biblia. Hataweza kufikia hitimisho ambalo Wakristo wengine wanalo. Anapotendea kazi kweli katika Maisha ya kila siku. Atatengeneza kanuni na sheria kwa ajili yake ambazo zitakuwa tofauti na Wakristo wengine.

Kwa kadiri mtu binafsi anavyofikiri kuhusiana na Imani yake, hapaswi kufikiri kukataa mafundisho ya msingi ya Ukristo wa kwanza ispokuwa anaamua kuwa yeye si mkristo tena.

Mkristo pia anapaswa kuwa na uwezo wa kuamini mafundisho yaliyowekwa na kanisa lake. Endapo anaamini kwamba mafundisho ya kanisa lake si sahihi au hayako sawa, haitakuwa rahisi kwa mtu huyu kujikita kikamilifu katika kanisa kama mashirika.

Mkristo binafsi ataongozwa na mafundisho ya kanisa lake, lakini anaweza kuwa na hakikisho au msimamo ambao unatofautiana na wengine au hata na washirika wengine katika kanisa lake. Msimamo binafsi si kitu ambacho kimetajwa moja kwa moja katika Biblia; ni jaribio la mtu kutaka kutendea kazi kweli za Biblia katika baadhi ya masuala.

Kila Mkristo anapaswa kwa uaminifu kutendea kazi kweli za Biblia katika Mazingira yake, lakini hapaswi kuwa na haraka kuhukumu wengine kwa hitimisho lake mwenyewe. Ni sawa kwetu kutegemea au kutarajia kwamba Wakristo wote kushikilia mafundisho ya matamko ya mwanzo ya Imani, nani sahihi kwetu kutarajia washirika wa kanisa kushika mafundisho ya kanisa lao, lakini si sawa au haki kwa Mkristo kutarajia au kutegemea wengine kukubaliana na Imani yake binafsi.

► Someni Tamko la Imani kwa Pamoja angalau mara mbili.

Maandiko yanatueleza sisi kushikilia na kutetea mafundisho halisi ya asili ya Ukristo. Wakristo wa kwanza walitamka Imani ambayo ni muhimu kwa Injili na kwa mahusiano yetu na Mungu. Matamko hayo bado yanaufafanua Ukristo wa msingi.

(1) Zoezi la Kifungu: Kila mwanafunzi atapewa mojawapo ya vifungu vilivyoorodheshwa hapa chini. Kabla ya kipindi kinachofuata cha darasa, unapaswa kusoma kifungu na kuandika aya kuhusiana na somo la somo hili.

• 1 Timotheo 3:16

• 1 Timotheo 4:1-7

• Tito 1:7-14

• 1 Yohana 4:1-3, 14-15; 1 Yohana 5:12

• Yuda 1:3-13

(2) Jaribio: Utaanza kipindi kijacho cha darasa kwa jaribio juu la Somo 15. Jifunze kwa umakini maswali wakati wa maandalizi.

(3) Zoezi la Kufundisha: Kumbuka kupanga na kuripoti muda wako wa kufundisha nje ya darasa.

(1) Tamko ni nini?

(2) Taja matamko mawili ya mwanzo kuhusiana na Yesu.

(3) Ni nini rejea ya tamko la kwanza katika maandiko ambayo hutengeneza matamko kadhaa?

(4) Nini ni kusudi la kanuni ya imani ya mitume?

(5) Nini ni kusudi la kanuni ya imani ya Nikea?

(6) Nini ilikuwa kusudi la kanuni ya imani ya Kalkedoni?