(1) Mwanafunzi atakuwa na uwezo wa kuelezea:

• Asili ya dhambi.

• Maneno ya Kibilia ya dhambi.

• Maana na maelezeo ya Asili ya Dhambi Inayorithiwa.

• Dhana ya Kibiblia ya dhambi ya makusudi.

• Tamko la Imani ya Kikristo kuhusiana na dhambi.

(2) Mwanafunzi ataelewa vizuri uongofu/mabadiliko kwa kuwa na uelewa wa maana sahihi ya dhambi ya makusudi

► Soma Mwanzo 3 kwa pamoja. Kifungu hiki kinatueleza nini kuhusiana na dhambi?

► Kwa nini tunahitaji kuelewa dhambi?

Tunapaswa kuelewa dhambi:

1. Kuelewa hali ya ulimwengu. Biblia inatueleza sisi kwamba dhambi ndio chanzo cha mateso ya mwanadamu. Ilikuwa ni kwa sababu ya dhambi iliyokuja ulimwenguni. (Soma Warumi 5:12.) kwa sababu ya laana ya dhambi, kuna magonjwa, kuzeeka, na maumivu. Matendo ya dhambi kama vile kudanganya, kuiba, uuaji, uzinzi, ulevi, na uonevu yameujaza ulimwengu na mateso. Matendo ya dhambi yanatokana na dhambi ndani ya moyo, kama vile chuki, wivu, tamaa mbaya, kiburi, na ubinafsi.

2. Kuelewa neema na wokovu. Mungu hutoa neema ili kutuokoa kutoka dhambini (Mathayo 1:21; Warumi 5:20-21).

3. Kuelewa utakatifu. Kutenda dhambi ni kinyume cha utakatifu. Kunapingana na ibada na kujitoa kwa Mungu. Ili mtu kuwa mtakatifu kama Mungu anavyotaka (1 Petro 1:15-16), lazima ajitenge na dhambi.

Uumbaji wa Mungu ulikuwa kamilifu, na kila kitu alichokimba kilikuwa bila makosa. Mungu alipomaliza kuumba, aliona kwamba ni njema (Mwanzo 1:31). Kwa hiyo, tunajua kwamba dhambi haikuwa tatizo la Mungu.

Adam una Eva walikuwa katika mahusiano na Mungu walitamani kumpendeza Mungu na walikuwa na uwezo wa kufanya yaliyo mema. Shetani akaja kumjaribu Eva ili kumwasi Mungu. Kwa hili tunajua kwamba dhambi ilikuwepo ulimwenguni. Shetani tayari alikuwa ameanguka katika dhambi. Lakini dhambi ilikuwa bado haijaingia kwa wanadamu au kuwa sehemu ya uumbaji ambao ulikuwa chini ya utawala au mamlaka ya wanadamu.

Adamu na Eva walikuwa na utashi. Dhambi ilikuwa inawezekana kwa sababu walikuwa na uwezo wa kufanya uchaguzi halisi. Walichagua kuvunja sheria ya Mungu, na huo ndio ulikuwa Mwanzo wa dhambi ya mwanadamu.

Tendo la kwanza la dhambi lilimtenganisha mwanadamu na Mungu. Dhambi pia iliharibu asili ya mwanadamu. (Soma Zaburi 51:5.) Watoto wote waliozaliwa baada ya hapo wangekuwa na asili iliyoharibiwa na wangeweza kutenda matendo ya dhambi. (Soma Warumi 5:12, 14, 18-19.)

Dhambi ilileta laana juu ya uumbaji (Mwanzo 3:16-19). Maisha yalibadilika kwa sababu ya dhambi. Maumivu, kuzeeka, na kifo kikaanza. (Soma 1 Wakorintho 15:22.) Kukawa na ugumu katika kazi na kuishi. Mahusiano ya wanadamu yakajazwa na migogoro. Kwa kadiri miaka ilivyokwenda na watu kuongezeka, matokeo ya dhambi yakawa zaidi ya vile ambavyo Adamu na Eva walivyoweza kufikiria.

Lugha nyingi zina maneno tofauti tofauti kwa ajili ya dhambi. Kiebrania na Kiyunani, lugha za asili za maandiko, pia zina maneno tofauti tofauti kwa ajili ya kuelezea dhambi, ambayo yameelezewa hapa chini. Yakichikuliwa pamoja, maneno haya yanawasilisha picha halisi inayoeleweka ya dhambi.

• [1] Dhambi kama kuktaa mamlaka—uasi (Zaburi 51:1). Yakobo alitumia neno hili la Kiebrania alipokuwa anamwambia Labani kwa hasira ili amwambie ni dhambi gani amemtendea (Mwanzo 31:36). Neno hilo pia linaelezea kitendo cha mfalme wa Moabi dhidi ya Mfalme Yehoramu (2 Wafalme 3:7).

• Dhambi kama upotovu au uharibifu—ambayo imepindishwa (Zaburi 51:2a). shetani hawezi kutengeneza kitu chohcote, kwa hiyo dhambi zote ni upotovu au uharibifu wa kile ambacho Mungu amekiumba.

• Dhambi kama kukosea alama au kushindwa kufikia lengo. Neno la Kiebrania kwa ajili ya dhambi limetumika katika Zaburi 51:2b lina maana hii. Neno hilo hilo limetumika katika namna isiyohusiana na maadili katika Waamuzi 20:16, ambalo linaelezea mashujaa wa vita 700 wanaotumia mkono wa kushoto ambao waliweza kupiga jiwe kwa teo/kombeo na kulenga hata unywele bila kukosa. Dhambi ni kukosea lengo la Mungu la kweli, utakatifu, au haki.

  Neno la Kiyunani katika Agano Jipya lina maana inayofanana. Neno hilo linaweza kutumika kwa ajili ya dhambi za ulimwengu wote (Mathayo 1:21) au dhambi za mtu mahususi kama vile dhambi za mwanamke ambaye alimuosha Yesu miguu (Luka 7:48-50) au dhambi za mtu kama dhambi ya kumuua Stefano (Matendo ya Mitume 7:60). Dhambi ni kupotoka kutoka katika mapenzi ya Mungu.

• Dhambi kama ubaya, kinyume cha wema (Zaburi 51:4). Neno lile lile la Kiebrania limetumika kuelezea ng’ombe waliokonda katika ndoto ya Farao (Mwanzo 41:19) na tini ambazo haziwezi kuliwa katika Yeremia 24:2.

• Dhambi kama kushindwa au kutokuwa tayari kusikiliza, kunakoleta matokeo ya kutotii kwa kiasi mkubwa (Warumi 5:19). Mfano wa tabia hii imetolewa katika Matendo ya Mitume 7:57, ambapo wale waliompiga Stefano walifunga masikio yao. Ufupisho mfupi wa neno hili la Kiyunani ni Kutotii.

• Dhambi kama kuvunja baadhi ya sheria mahususi—kutenda kinyume cha kile ambacho Mungu anataka/anaagiza (1 Yohana 3:4). Neno la Kiyunani ambalo linatengenezwa na maneno mawili yanayomaanisha “hakuna sheria” au “uasi.”

• Dhambi kama kugeuka pembeni kwa makusudi au kwenda mbali na kile kinachojulikana na kile ambacho Mungu anakihitaji (Kutoka 32:7-8). Katika kifungu hiki, watu walianza kwenda kinyume na Mungu wakati Musa alipokuwa juu ya Mlima Sinai.

• Dhambi zisizo za makusudi (Mambo ya Walawi 4:2). Dhambi ya aina hii inajadiliwa katika Agano la Kale na Jipya. Neno la Kiyunani lililotumika katika Waebrania 9:7 linatokana na kitenzi kinachomaanisha “kuwa mjinga,” au “kutokuelewa,” na hivyo inamaana “kutenda kwa sababu ya ujinga.” Mstari huu unaelezea upatanisho wa Kuhani Mkuu alioufanya kwa ajili ya dhambi za kutokujua za hao watu.

Kutoka katika maneno haya tunaona kwamba dhambi ni tatizo katika nyanja nyingi. Baadhi ya maneno yanaelezea dhambi katika mtazamo wake mkubwa. Wengine wanaonesha dhambi ambayo inatokana na kushindwa kusikilza Neno la Mungu, dhambi za kushindwa kuishi katika viwango, dhambi ya kukusudia au kupangwa, au dhambi kutokana na ujinga au hata dhambi za bahati mbaya. Vyovyote vile, ni wazo la baraka kukumbuka kwamba Yesu alikufa msalabani ili kuokoa watu kutoka katika dhambi zao. (Mathayo 1:21).

► Dhambi ya makusudi ni nini?

Dhambi ya makusudi ni kukiuka kwa makusudi mapenzi ya Mungu yanayojulikana. (Soma 1 Yohana 3:4; Yakobo 4:17.) Ni pale ambapo watu wanachagua kutenda au kuendelea kutenda kile ambacho wanafahamu kuwa si sahihi au hawatendi kile kilicho sahihi. Ni kukosea kwa kukusudia.

Katika 1 Yohana 3:5-6 Yohana Mtume anaandika,

Nanyi mnajua ya kuwa [Yesu] alidhihirishwa, ili aziondoe dhambi; na dhambi haimo ndani yake. Kila akaaye ndani yake hatendi dhambi; kila atendaye dhambi hakumwona yeye, wala hakumtambua.

Dhambi inayosemwa hapa ni kuendelea kukusudia kutenda dhambi ya makusudi. Tafsiri pana ya hili inaweza kuwa kitu kama hiki: Yeyote ambaye anaendelea kubakia ndani ya Yesu haendelei au hana tabia ya kutenda dhambi, na kila mtu ambaye anaendelea au ana tabia ya kutenda dhambi hakumuona au hakumjua.

Endapo mtu atatafsiri hii kuwa dhambi katika mtazamo wa jumla (zikiwemo dhambi kutokana na ujinga na dhambi za kutokukusudia), tamko hili si la kimantiki. Wakristo bado wana kushindwa ambako si dhambi za makusudi. Hata hivyo, kama mtu ataielewa dhambi (katika kifungu hiki) kikimaanisha “kukataa kwa makusudi sheria za Mungu,” hapo kifungu kinaleta mantiki nzuri kamilifu.

► Ni kwa namna gani unaweza kuelezea asili ya dhambi ambayo watu wanazaliwa nayo?

Upotovu Unaorithiwa ni uharibifu wa asili ya maadili ndani ya mwanadamu ambayo inamvuta yeye kuelekea dhambini tangu alipozaliwa. Wakati mwingine huitwa dhambi ya asili. Ni asili ya dhambi ambayo tunazaliwa nayo kwa sababu ya dhambi ya Adamu.

Watu wote wana kawaida hii ya kuelekea uovu tangu kuzaliwa. (Soma Zaburi 58:3.) Asili ya mtu tayari imeshaharibiwa na tabia au kawaida ya dhambi tangu alipozaliwa. Mtu huanza kutenda dhambi mara tu baada ya kuanza kufanya uchaguzi, kawaida ya dhambi si kitu ambacho mtu anajifunza kutoka katika mazingira yake.

Daudi alisema kwamba alizaliwa katika dhambi na alichukuliwa mimba hatiani. (Soma Zaburi 51:5.) hakumaanisha kwamba mama yake alifanya jambo fulani ovu au baya. Alimaanisha kwamba tangu mtoto anapotengenezwa katika tumbo, asili yake tayari iliharibiwa na dhambi.

Kwa sababu ya asili iliyoharibika, mfano wa Mungu ndani ya watu uliharibiwa. Kila mtu anazaliwa akiwa na mapenzi ambayo ni ya kibinafsi yanayoelekea dhambi (Warumi 3:10-12). Mapenzi yake hayana uhuru wa kuchagua kilicho sahihi ispokuwa Mungu ametupa sisi shahuku na nguvu. (Soma Warumi 6:16-17.)

Upotovu Unaorithiwa huhamasisha dhambi ya ndani kama vile kiburi, wivu, chuki, na kutokusamehe. Pia huhamasisha matendo ya dhambi.

Kwa asili watu wana mtazamo wa uasi dhidi ya mamlaka ya Mungu na huchukia sheria zake. Watenda dhambi watahukumiwa si tu kwa matendo yao lakini pia kwa uasi wao dhidi ya Mungu. (Soma Yuda 1:15.)

Mtu mwenye asili ya dhambi kwa asili ni mbinafsi. Hutaka kutimiza mapenzi yake badala ya kujikabidhi katika mamlaka ya Mungu na wengine. Hutaka kutimiza tamaa zake kuliko kumpendeza Mungu. Ana ujasiri katika yeye mwenyewe na hataki kumtegemea Mungu. Mafanikio yake ni muhimu zaidi kwake kuliko utukufu wa Mungu.

Watu hawawezi kupambanua kwa uhakika au kwa usahihi kati ya kilicho sahihi na kisicho sahihi, kwa sababu ufahamu wao umetiwa giza. (Soma Waefeso 4:17-18.) kwa asili, wanafuata uelekeo wa ulimwengu lioasi, udhibiti wa Shetani, na tamaa zao mbaya; na wanajileta wao wenyewe katika ghadhabu ya Mungu. (Soma Waefeso 2:2-3.) uelekeo wao halisi ni kuelekea dhambi kila wakati (Mwanzo 6:5).

Pasipo tofauti ambayo neema ya Mungu inaleta, watu wasingekuwa na uwezo wa kufanya chochote chema; au hata kutamani kufanya mzuri. Wasingeweza kutubu au kumtafuta Mungu. (Soma Yohana 6:44.) Ni wafu katika dhambi na makosa (Waefeso 2:1). Wanatheolojia wanaelezea hali hii kama “upotovu unaorithiwa.”

Ni muhimu kufahamu namna neema ya Mungu inavyoitikia Upotovu Unaorithiwa. Kwanza, nguvu ya Mungu inakuja na ujumbe wa injili, unaompa mtu ambaye amepoteza hamu na uwezo wa kuitikia Injili. (Soma Warumi 1:16.) Kisha, wakati mtu anapookoka, anaokolewa kutoka katika udhibiti wa dhambi (Warumi 6:11-14). Hata hivyo, ushawishi wa Upotovu Unaorithiwa unaendelea ndani ya mwamini mpya.

Ushawishi wa Upotovu Unaorithiwa kwa Mkristo unaoneshwa katika namna mbalimbali.

1. Mkristo mpya wakati mwingine anahangaika na mapenzi yake wakati wa majaribu.

2. Mkristo mpya atapata motisha ovu ambazo anapaswa azikate.

3. Mkristo mpya anaweza kuwa na mwitikio na mitazamo mibaya ambayo inaweza kutokea kabla hata ya kuzitambua.

Mkristo mpya anapaswa kutiwa moyo ili asikate tamaa katika imani yake kwa sababu anahisi bado ana mwelekeo wa dhambi. Anapaswa kuendelea kutafuta nguvu na mabadiliko yanayokamilishwa na Roho wa Mungu.

Mchungaji anapaswa kuwa na uvumilivu kwa Wakristo wapya. Anapaswa kutambua kwamba hawatakuwa Wakristo thabiti mara moja katika yote wanayosema na kutenda. Pengine hawataona tatizo lao mara moja.

Wakati mwingine mtu hukiuka Neno la Mungu pasipo kukusudia kwa bahati mbaya au kwa kutokujua. Katika Mambo ya Walawi 4:2-3, tunaona kwamba katika hali hii, mtu alihitaji kutoa dhabihu mara tu alipotambua kuwa amefanya jambo baya. Kwa sababu kifo cha Kristo kinachukua nafasi ya dhabihu zote za Agano la Kale, tunajua kwamba Wakristo wamekombolewa kutoka katika makosa yasiyokusudiwa.

Makosa yasiyokusudiwa hayaepukiki kwa kadiri uelewa wetu unavyokuwa na mipaka. Hayavunji uhusiano wetu na Mungu kwa sababu hayapingani na upendo wetu kwa Mungu. Mungu alisema kwamba kumpenda yeye kwa ukamilifu hutimiza yale anayoyataka kutoka kwetu. (Soma Mathayo 22:37-40; Warumi 13:8-10.) Hatuwajibiki kwa mambo ambayo hatuyafahamu. (Soma Yakobo 4:17.)

[1]Tunapotembea katika nuru (kuishi kulingana na kweli tunayoijua), tunasafishwa kutoka katika dhambi zote. (Soma 1 Yohana 1:7) Hatuhitaji kuogopa kwamba makosa tusiyoyajua yatavunja uhusiano wetu na Mungu, kwa sababu tunauamini upatanisho wa Kristo.

Kitabu cha Mambo ya Walawi kinaonyesha kwamba tunapotambua kuwa tumefanya jambo baya bila kukusudia, tunapaswa kutubu, kuomba msamaha kwa Mungu, na kurekebisha maisha yetu ili yawe kama Mungu anavyotaka.

Tunaposoma Neno la Mungu, kumfuata Roho Mtakatifu, kushirikiana na waumini wengine, na kukua katika ukomavu, tunapaswa kubadilisha tabia zinazokiuka mapenzi ya Mungu bila kukusudia.

► Kwa nini tunataka kufahamu na kutenda mapenzi ya Mungu vizuri zaidi?

Sababu za kwa nini tunapaswa kutaka kuyaelewa mapenzi ya Mungu vizuri zaidi na kuyafuata kikamilifu:

1. Hatutataka kufanya jambo lolote ambalo halimpendezi Mungu.

2. Kuna matokeo mabaya kwa ajili ya ubaya, hata kama si wa makusudi.

3. Tunahitaji kuwa mfano mzuri kama wakristo.

4. Endapo tunajaribu kuepuka mapenzi ya Mungu tunakuwa na hatia ya dhambi ya makusudi.

Tunapoendelea kukua katika ufahamu wa mapenzi ya Mungu, mara kwa mara tunatambua makosa katika maisha yetu. Tukigundua kwamba jambo fulani tunalofanya ni baya, lakini tukachagua kuendelea kulifanya, basi halitakuwa tena kosa la kutokujua tu. Tukikataa kubadilika, kosa hilo linakuwa dhambi ya makusudi.

Wakati mwingine wanatheolojia hawaoneshi tofauti kati ya makundi ya dhambi. Wanaweza kusema kwamba kila kitu ambacho hakijakamilika ni dhambi, au wanaweza kusema kwamba ni tendo la makusudi tu ndilo dhambi. Tukielewa makundi ya dhambi, tunaweza kuelewa vizuri zaidi kile ambacho Mungu anataka kutufanyia kupitia neema yake.

• Mtu anapaswa aishinde Dhambi ya Makusudi anapozaliwa mara ya pili. Yohana anatangaza kwamba mtu aliyezaliwa mara ya pili hana tabia (hazoelei) ya kutenda dhambi (1 Yohana 3:4-9). Dhambi ya makusudi sio sehemu ya Imani katika Kristo. Uasi wa makusudi si sehemu ya tabia ya kawaida ya mwamini.

• Utakaso ni mchakato wa Mungu kushughulika na dhambi za asili ya mwanadamu, ili kwamba waamini wawe watakatifu kikamilifu (1 Wathesalonike 5:23). Roho zao, nafsi, na miili yao isilaumiwe. Utakaso huishinda asili ya dhambi ya mwanadamu.

• Dhambi za Ujinga sio uasi wa makusudi, wala hazitokani na asili ya dhambi, bali hutokana na mwili ulioanguka na akili zilizoanguka. Hakuna uwezekano wa kuokolewa kikamilifu kutoka katika aina hii ya dhambi wakati wa maisha ya duniani. Katika ufufuo, mtakatifu aliyetukuzwa milele atakuwa huru kabisa kutokana na aina zote za dhambi.

► Someni Tamko la Imani kwa pamoja angalau mara mbili.

Dhambi ya mwanadamu inatokana na uchaguzi huru wa watu walioumbwa kwanza wa kumwasi Mungu. Watu wote ispokuwa Yesu walirithi upotovu wa Adamu na wao pia wana hatia ya matendo ya dhambi. Makosa ya kiuanadamu yanaweza kukiuka sheria za Mungu lakini hayavunji mahusiano yetu na Mungu. Kila mwenye dhambi atahukumiwa milele endapo hatatafuta msamaha wa Mungu kabla ya hukumu ya mwisho.

(1) Zoezi la Kifungu: Kila mwanafunzi atapewa mojawapo ya vifungu vilivyoorodheshwa hapa chini. Kabla ya kipindi kinachofuata cha darasa, unapaswa kusoma kifungu na kuandika aya kuhusiana na somo la somo hili.

• Warumi 1:21-32

• Warumi 3:10-20

• Wagalatia 5:16-21

• Waefeso 5:1-8

• Tito 1:10-16

• Yakobo 4:1-4

• 2 Petro 2:9-17

(2) Jaribio: Utaanza kipindi kijacho cha darasa kwa jaribio juu la Somo 5. Jifunze kwa umakini maswali wakati wa maandalizi.

(3) Zoezi la Kufundisha: Kumbuka kupanga na kuripoti muda wako wa kufundisha nje ya darasa.

(1) Orodhesha sababu tatu za kwanini lazima tuelewe dhambi.

(2) Ni kwa namna gani tunaelewa kwamba dhambi si kosa la Mungu?

(3) Toa sentensi moja inayofafanua kila yafuatayo: dhambi ya makusudi, upotovu unaorithiwa and makosa ya kutokukusudia.

(4) Kwa nini tunataka kufahamu na kutenda mapenzi ya Mungu vizuri zaidi?