(1) ተማሪው የሚከተሉትን ማስረዳት ይችላል

• “እግዚአብሔር ማን ነው?” የሚለውን ጥያቄ ሥላሴ እንዴት እንደሚመልሰው

• ስለሥላሴ ያለን እምነት ጸሎታችንን እና አምልኳችንን እንዴት ጥልቅ እንደሚያደርገው

• ሥላሴ በወንጌል ውስጥ እንዴት እንደተገለጠ

• ስለሥላሴ አስተምሮ ያሉ ቁልፍ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች

• ስለሥላሴ ስናወራ የምንጠቀማቸው የተወሰኑ ቃላት አስፈላጊነት እና የትኞቹን ቃላት መጠቀም እንዳለብን

• ሥላሴ እግዚአብሔር በፍጥረት፣ ድነት እና በቤተ-ክርስቲያን ውስጥ ያለውን አላማ እንዴት እንደሚያስረዳ

• ስለ ሥላሴ ክርስቲያናዊ የእምነት መግለጫ

(2) ተማሪዎች እግዚአብሔር እንደተከፋፈለ ወይም የተለያዩ ክፍሎች እንዳሉት የሚናገሩ እንዲሁም በአብ፣ በወልድ እና በመንፈስ ቅዱስ መካከል ያለውን ማንነት መለየት የማይችሉ የስህተት ትምህርቶችን መለየት ይችላሉ።

አንድን ሰው ለመጀመርያ ግዜ እንዳገኛችሁት አስቡ[1] “ማን ነህ/ሽ?” ብለው ሲጠይቁ ምላሻችሁ “እኔ ጠንካራ፣ ብልህ እና መልካም ነኝ” ወይስ “እኔ የሰው ልጅ ነኝ- አካል እና ነፍስ አለኝ” ብላችሁ ነው የምትመልሱት? በእርግጥ እንዲህ አይደለም! እነዚህ መልሶች ምን እንደሆናችሁ ነው የሚናገሩት (ጠንካራ፥ መልካም፥ ብልዕ ሰው) ነገር ግን ማን እንደሆናችሁ አይናገሩም። አንድ ሰው ማን እንደሆንን ሲጠይቀን የምንሰጠው ምላሽ ስማችንን ነው፤ ለምሳሌ “እኔ ዮሐንስ ነኝ” ወይም “እኔ ማርያም ነኝ”’።

አሁን ይህንን ጥያቄ ተመልከቱ፥ “እግዚአብሔር ማን ነው?” ብዙ ሰዎች የሚሉት “እግዚአብሔር ሁሉን ቻይ፥ ፍጹም መልካም እና ጥበበኛ ነው” ወይም “እግዚአብሔር መለኮት ነው፤ መንፈስ ነው”። እነዚህ ነገሮች ሁሉ እውነትና አስፈላጊ ናቸው። እነዚህ ምላሾች ሁሉ እግዚአብሔር ምን (ሁሉን ቻይ፥ መልካም እና ጥበበኛ መንፈስ) እንደሆነ የሚነግሩን ናቸው። ይህንን ጥያቄ የምንመልስበት ምርጥ መንገድ “እግዚአብሔር አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ ነው” በማለት ነው። ይህ እግዚአብሔር ማን እንደሆነና ይህንንም መረዳት ከእግዚአብሔር ጋር በተሻለ መንገድ ግንኙነት እንድንፈጥር ይረዳናል። በእግዚአብሔር ማንነት ውስጥ ሦስት የሆነ ነገር አለ። የላቲኑ ቃል trinitas (ሥላሴ) ሦስት ማለት ነው። ሥላሴ “እግዚአብሔር ማን ነው?” የሚለውን ጥያቄ መልስ ነው።

“በእግዚአብሔር አምናለው” ማለት ወይም “እግዚአብሔር ሆይ እርዳኝ” ብሎ መጸለይ ጥሩ ነው። ነገር ግን አይሁድ ወይም ሙስሊም እንዲሁ ሊናገሩ እና ሊጸልዩ ይችላሉ። ነገር ግን ክርስቲያኖች ብቻ ናቸው “በእግዚአብሄር አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ አምናለው” ማለት የሚችሉት። እንዲሁም ክርስቲያኖች ብቻ ናቸው “አባት ሆይ የምለምንህን ስጠኝ፥ እየሱስ ማረኝ፥ መንፈስ ቅዱስ ምራኝ” ብለው መጸለይ የሚችሉት። ክርስቲያኖች ብቻ ናቸው እግዚአብሔር ማን እንደሆነ የሚያውቁት፥ ለዚህም ነው ስነመለኮታዊው ጎርጎርዯስ “ እኔ ’እግዚአብሔር’ ስል ‘አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ’ ማለቴ ነው። ”[2]

“እግዚአብሔር ማን ነው?” ለሚለው ጥያቄ ምላሹ ሥላሴ ከሆነ ይህን አስተምሮ ማጥናታችን እግዚአብሔርን እንድናውቀው እና እንድናከብረው ሊረዳን ይገባል። የሥላሴ አስተምሮ ለጸሎት ሕይወታችን ጥልቀት ይሰጠዋል ምክንያቱም እግዚአብሔርን በማንነቱ እንድናመልከው ስለሚረዳን። በመቀጠል ከሥላሴ ጋር ባለን የግል ግንኙነት ማደግ እንድንችል ልንጸልየው የሚገባ አይነት ጸሎት ምሳሌ ነው።

►ጸሎቱን በክፍል ውሰጥ በጋራ አንብቡት[1]። ይህንን ትምህርት የምታጠኑት ከሰዓት በሓላ ወይም ምሽት ላይ ከሆነ የሚከተለውን ተናገሩ “ሰማያዊ አባት ሆይ፤ እንደምን ዋልክ” ወይም “ሰማያዊ አባት ሆይ፤ እንዴት አመሸህ።”

መልካም ማለዳ፥ ሰማያዊ አባት፣

መልካም ማለዳ፤ ጌታ እየሱስ፣

መልካም ማለዳ፥ መንፈስ ቅዱስ፣

ሰማያዊ አባት፤ የፍጥረተ አለሙ ፈጣሪ እና ጠባቂ ስለሆንክ አመልክሃለው።

ጌታ እየሱስ፥ የምድር አዳኝ እና ጌታ ስለሆንክ አመልክሃለው።

መንፈስቅዱስ፥ የእግዚአብሔር ህዝብ የምትቀድስ ስለሆንክ አመልክሃለው።

ክብር ለአብ፣ ለወልድ እና ለመንፈስ ቅዱስ ይሁን።

ሰማያዊ አባት፥ በአንተ መገኘት ውስጥ እንድኖር እና ሁልግዜ በበለጠ እንዳስደስትህ እጸልያለው።

ጌታ እየሱስ፥ ዛሬ መስቀሌን ተሸክሜ እንድከተልህ እጸልያለው።

መንፈስ ቅዱስ፥ ዛሬ በራስህ ትሞላኝ ዘንድ እንዲሁም በሕይወቴ ፍሬህን፤ ፍቅር፥ ደስታ፥ ሰላም፥ ትዕግስት፥ ቸርነት፥ በጎነት፥ ታማኝነት፥ ገርነት እና ራስን መግዛት ማፍራት እንድትችል እጸልያለው።

ቅዱስ፥ የተባረክህ እና ባለግርማ ሥላሴ፥ ሶስት አካል አንድ አምላክ፥ ምህረት በእኔ ላይ እንዲሆን እለምንሃለው፤ አሜን።

በብሉይ ኪዳን፤ እግዚአብሔር ህዝቡን አንድ አምላክ ብቻ እንሆነ እንዲናገሩ አዝዟል “እስራኤል ሆይ ስማ፤ እግዚአብሔር (ኤሎሂም ያህዌ) አምላካችን፣ እግዚአብሔር (ያህዌ) አንድ ነው” (ዘዳግም 6፥4)። ይህ እምነት እስራኤላውያንን ከሌሎች ብዙ አማልክትን ከሚያመልኩ ሕዝቦች የሚለያቸው ነበር። እየሱስ እና ሐዋርያትም እግዚአብሔር አንድ አምላክ እንደሆነ በማስተማር ቀጥለዋል (ማርቆስ 12፥29፣ 1ኛ ጢሞቴዎስ 2፥5)። ሦስት አማልክት ሆነ 10 አማልክት የሉም። የማይታይ፥ ኃያል መንፈስ የሆነ “እግዚአብሔር” የሚባል አንድ ብቻ አለ።

በብሉይ ኪዳን ውስጥ በተመሳሳይ ግዜ በአንድ አምላክ ውስጥ ሦስትነት ወይም ብዝሓነትን የሚጠቁሙ ሀሳቦች አሉ። እግዚአብሔር አዳም እና ሔዋንን ሲፈጥር እንዲህ አለ “እግዚአብሔር (ኤሎሂም)፣ “ሰውን በመልካችን፣ በአምሳላችን እንሥራ…” (ዘፍጥረት 1፥26)። እግዚአብሔር ከማን ጋር እየተነጋገረ ነው? “በመልካችን” (በብዙ ቁጥር) የሚለው ለምንድን ነው? ኢሳይያስ በራዕይ እግዚአብሔርን በመቅደሱ ሲያየው፥ መላዕክት “ቅዱስ፣ ቅዱስ፣ ቅዱስ…” (ኢሳይያስ 6፥3) ሲሉ ሲሰማቸው እና እግዚአብሔርም አለ “…ማንስ ይሄድልናል?” (ኢሳይያስ 6፥8)። በመዝሙረ ዳዊት 110፥1 ላይ ያሕዌ ሌላ የዳዊት ጌታ ተብሎ ከሚጠራ ጋር ይነጋገራል፤ እንዴት ጌታ ከጌታ ጋር ያወራል?

ለእነዚህ ጥያቄዎች ምርጥ የሆነው ምላሽ የሚገኘው በአዲስ ኪዳን ውስጥ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ አንድ ታላቅ ታሪክ ነው። ጸሓፊውም ታሪኩን ለመቀበል ዝግጁ እስክንሆን ድረስ እስከመጨረሻው ሊገልጣቸውን ያልወደዳቸው አንዳንድ እውነቶች አሉ። እግዚአብሔር ስለራሱ ያለውን ጥልቅ እውነት የገለጠው እግዚአብሔር አብ ልጁን ተሦዕጎ እንዲሆን በላከ ጊዜ እና በኋላም በጴንጤቆስጤ ቀን መንፈስ ቅዱስን በላከ ጊዜ ነው። ወንጌላት አንድ በሆነው አምላክ ውስጥ በእርግጥ ሦስትነት እንዳለ ያመላክታል። ሥላሴ እግዚአብሔር ራሱን ለሰው ልጆች የገለጠበት ታላቅ መገለጥ ነው። ይህን በክርስትና እምነት ውስጥ ማዕከላዊ የሆነ ነው።

እግዚአብሔር ራሱን በበለጠ የገለጠው ግዜው በደረሰ ግዜ “…እግዚአብሔር...ልጁን ላከ” (ገላትያ 4፥4)[1] ፤ “…እግዚአብሔር አንድያ ልጁን እስከ መስጠት ድረስ ዓለምን እንዲሁ ወድዷልና” (ዮሐንስ 3፥16)። እግዚአብሔር ልጁን ከላከ፤ እንግዲያው አንዱ እግዚአብሔር ልጅ ያለው አባት ነው ማለት ነው። ልጅ ወደ ምድር ከተላከ፤ እንግዲያው ከመምጣቱ በፊት የእግዚአብሔር ልጅ ነበር ማለት ነው።

እየሱስ ልዩ በሆነ መንገድ የእግዚአብሔር ልጅ እንደሆነ መናገሩ ከእግዚአብሔር አብ ጋር እኩልነቱን መሆኑን ያሳያል ያደርገዋል። ዮሐንስ 5፥18 ሲናገር “እንግዲህ አይሁድ፣ ኢየሱስ ሰንበትን ስለ ሻረ ብቻ ሳይሆን፣ እግዚአብሔርን አባቱ በማድረግ፣ ራሱን ከእግዚአብሔር እኩል በማድረጉ፣ ሊገድሉት አጥብቀው ይፈልጉት ነበር። ” እየሱስም “…አብርሃም ከመወለዱ በፊት እኔ፣ እኔ ነኝ” (ዮሐንስ 8፥58) ሲል ያህዌ (ዘፀአት 3፥14) ነኝ ማለቱ ነበር። በ1ኛ ቆሮንቶስ 8፥6፤ ጳውሎስ በዘዳግም 6፥4 (“…እግዚአብሔር አንድ ነው”) በማለት ያረጋግጥልናል፤ ነገር ግን የጌታችን የእየሱስ ክርስቶስን ማንነት በአንዱ ፈጣሪ አምላክ ውስጥ በማካተት ነው።

በዮሐንስ 14፥28 ላይ እየሱስ “…አብ ከእኔ ስለሚበልጥ። ” በማለት ተናግሯል። ይህ ቁጥር የሚናገረው ወልድ ከእግዚአብሔር ያንሳል ማለት አይደለም፤ ጠቅላላው የዩሐንስ ወንጌል የወልድን እና አብን[1] እኩልነት በማስረገጥ የሚናገር ነው። ዮሐንስ 14፥28ም በአውዱ ውስጥ ነው መነበብ ያለበት። እየሱስ ደቀመዛሙርቱን “…ብትወድዱኝስ አብ ከእኔ ስለሚበልጥ ወደ አብ በመሄዴ ደስ ባላችሁ ነበር። ” ብሏል። ይህን ሲል እየሱስ በምድር ላይ የሰው ልጅ (በመከራው ሁሉ) መሆኑን በሰማይ ካለው አባቱ (ከነሙሉ ክብሩ) ጋር በማነጻጸር ነው። እየሱስ ደቀመዛሙርቱ የሚወዱት ከሆነ፤ አለም ሳይፈጠር በፊት በአባቱ ዘንድ ባለው ክብር እንዲከብር እንደሚፈልጉ ይነግራቸዋል። (ዮሐንስ 17፥5 ይመልከቱ)። አስታውሱ፥ እየሱስ ፍጹም መለኮት እንዲሁም ፍጹም ሰው ነው። እንደ አምላክ (በመለኮታዊ ማንነቱ በኩል) ወልድ ከአብ ጋር እኩል ነው። እንደ ሰው (በሰዋዊ ማንነቱ በኩል)፤ በስጋ የተገለጠው ወልድ ከአባቱ በታች እና ለአባቱ የሚገዛ ነው። ኦገስቲን እንደሚያስረዳው “የእየሱስን ሁለት ማንነቶች እውቅና መስጠት አለብን- መለኮት፤ ከአባቱ ጋር እኩል የሚሆንበት፤ እንዲሁም ሰው፤ አባቱ ከእርሱ የሚበልጥበት”።

የእግዚአብሔር አብ ልጅ እንደመሆኑ፥ እየሱስ አባት አይደለም። ልጅ አባቱ ጋር አንድ አካል አይደለም። በዮሐንስ 1 እየሱስ “እግዚአብሔር” (1፥1) እንዲሁም “ከቶውንም እግዚአብሔርን ያየ ማንም የለም ... አንድያ ልጁ...” (1፥18) ተብሏል፥ እንዲሁም “ከእግዚአብሔር [አብ] ጋራ” (1፥1) እንዲሁም “ከአባቱ ዘንድ የመጣውን የአንድያ ልጅን” (1፥14) ተብሏል። ወልድ ከአባቱ ተልኳል (ዮሐንስ 5፥23)፥ ወደ አባቱ ጸልዪል (ማቴዎስ 26፥39) እንዲሁም አብን እንዲከብር ራሱ አብ ወልድን እንዲያከብረው ጠይቋል (ዮሐንስ 17፥1)። ወልድ አባቱን ቢሆን ኖሮ፥ ወልድ ራሱን ነው የሚልከው፥ ከራሱ ጋር ነው የሚያወራው፥ እንዲሁም ራሱ ራሱን እንዲያከብረው ነው የሚጠይቀው። ይህ ምንም ትርጉም አይሰጥም!

በአብ እና ወልድ መካከል እውን የሆነ ልዩነት አለ፥ ነገር ግን በአንድ መለኮትነት ፍጹም የተጣመሩ ናቸው። በዮሐንስ 14፥11 እየሱስ እንዲህ ሲል ተናገረ “እኔ በአብ እንዳለሁ አብም በእኔ እንዳለ ስነግራችሁ እመኑኝ…”። አብ እና ወልድ አንዳቸው በሌላቸው ውስጥ ፍጹም በአብሮነት ይኖራሉ ምክንያቱም አንድ ዘላለማዊ መንፈስ ስለሆነ። ሁለት የተለያዩ መናፍስት አይደሉም እንዲሁም ሁለት የተለያዩ አማልክት አይደሉም።

የሥላሴ አስተምሮ ከእነዚህ የእየሱስ ትምህርቶች እንዲሁም ስለመንፈስ ቅዱስ ያስተማራቸው ትምህርቶች ላይ ትኩረት ያደረገ ምልከታ ውጤት ነው።

እየሱስ ስለአባቱ ሁልግዜ?? ተናግሯል፥ ነገር ግን ስለ ሌላም እንዲሁ ተናግሯል- መንፈስ ቅዱስ። እየሱስ አብ መንፈስን እንዲልክ እንደሚለምነው ቃል ገብቷል (ዮሐንስ 14፥16–17)። እየሱስ ከአብ የሚሰርጸውን መንፈስ እንደሚልክ ቃል ገብቷል (ዮሐንስ 15፥26)። አብ መንፈስ ቅዱስን በእርሱ ስም እንደሚልክላቸው እየሱስ አስረግጦ ነግሯቸዋል (ዮሐንስ 14፥26)። ከትንሳኤው እና ዕርገቱ በኋላ እየሱስ ከአብ ቃል የተገባውን መንፈስ ቅዱስ ተቀብሏል፤ ይህንንም መንፈስ ቅዱስ በደቀመዛሙርቱ ላይ በጴንጤቆስጥ ቀን አፍስሷል (ሐዋርያት ሥራ 2፥33)።

እንደ እግዚአብሔር መንፈስ፥ መንፈስ ቅዱስ ከአብ እና ወልድ ጋር እኩል ነው። አንድ ሰው ሲዋሽ ጴጥሮስ እንዲህ ሲል ጠየቀው “ሐናንያ ሆይ፤ መንፈስ ቅዱስን ትዋሽና ... ሰይጣን ልብህን ለምን ሞላው? የዋሸኸው እኮ እግዚአብሔርን እንጂ ሰውን አይደለም” (ሐዋርያት ሥራ 5፥3–4)። መንፈስ ቅዱስ እግዚአብሔር ነው። እርሱ ዘላለማዊ (ዕብራውያን 9፥14) እና ሁሉን አዋቂ (1ኛ ቆሮንቶስ 2፥10–11) ነው።

በተመሳሳይ ሁኔታ መንፈስ ቅዱስ አብ ወይም ወልድ አይደለም። መንፈስ ቅዱስ ሌላ አካል ነው፥ ልክ ወልድ ሌላ አካል እንደሆነ (አብን እንዳልሆነ)። መንፈስ ቅዱስ በአብ እና ወልድ የተላከ ነው፥ የሚናገረውም ከአብ እና ከወልድ የሰማውን ነው (ዮሐንስ 16፥13) እንዲሁም ልጁን ሊያከብር ነው የመጣው (ዮሐንስ 16፥14)። መንፈስ ቅዱስ አብና ወልድ ቢሆን ራሱን ነበር የሚልከው፥ ከራሱ የሰማውን ነበር የሚናገረው እንዲሁም ራሱን ለማክበር ነው የሚፈልገው። ይህ ምንም ትርጉም አይሰጥም!

ማቴዎስ 3፥13–17 በአብ፥ በወልድ እና በመንፈስ ቅዱስ መካከል ያለው መስተጋብር የሚያስረዳ አስፈላጊ ክፍል ነው። እየሱስ ሲጠመቅ፥ አብ ከሰማይ ተናገረ (“በርሱ ደስ የሚለኝ የምወድደው ልጄ ይህ ነው”) እንዲሁም መንፈስ ቅዱስ የማይታይ ቢሆንም በእርግብ መልክ ተገልጦ በእየሱስ ላይ አረፈ። አብ ወልድ ነው ማለትም ሆነ መንፈስ ቅዱስ ወልድ ነው ማለት ምንም ትርጉም የማይሰጥ ነው። ይህ እውነት ቢሆን ኖር እየሱስ የራሱን ድምጽ ወደ ሰማይ ልኮ፤ በራሱ እንደተደሰተ እየተናገረ እንዲሁም በራሱ ላይ እያረፈ ይሆናል ማለት ነው! በእየሱስ ጥምቀት ላይ ሦስት ነበሩ።

በማቴዎስ 28፥19 ላይ ያለውን የጥምቀት ስርዓት ለሥላሴ ክርስቲያናዊ አስተምሮ ማዕከላዊ ነው፤ “ስለዚህ ሂዱና ሕዝቦችን ሁሉ በአብ፣ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ ስም እያጠመቃችኋቸው ደቀ መዛሙርት አድርጓቸው። ” በብሉይ ኪዳን እግዚአብሔር ስሙን (ያሕዌ) በህዝቡ ላይ አደረገ፥ እንዲሁም ስሙን በአሕዛብ መካከል እንዲሸከሙ ጠራቸው (ዘኍልቍ 6፥27፣ ዘዳግም 28፥10)። በአዲስ ኪዳን ውስጥ እግዚአብሔር በሕዝቡ ላይ የአብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስን ስም በማድረግ ለተልዐኮ ወደ አለም ልኳቸዋል። ይህም አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ እያንዳንዳቸው እግዚአብሔር መሆናቸውን ነገር ግን እንደሚለያዩ ያሳያል። የሥላሴ አስተምሮ ደቀ መዛሙርቱን በሥላሴ ስም መጠመቅ ምን ማለት እንደሆነ ያስረዳቸዋል። ሁሉም ክርስቲያናዊ ስነመለኮት የሚገነባው ከዚህ ሃሳብ በመነሳት ነው።

► በዚህ ገጽ ላይ ያለው ምስል “የሥላሴ ጋሻ” በመባል ይታወቃል፤ እስካሁን የተማርናቸውን አስፈላጊ የሆኑ የተወሰኑ እውነቶችን ያጠቃልላል - ምስሉን በድጋሜ ስሩት፤ ይህም እንድታስታውሱት ይረዳቿል።

ወንጌል በአንዱ መለኮት ውስጥ ሦስትነት እንዳለ ያሳያል። ነገር ግን የእግዚአብሔር ሦስትነት እና አንድነት በአንድ አይነት መንገድ አይደለም። ሦስት አማልክት እና አንድ አምላክ አይደለም ያለው። ይህ የሚጣረስ ሃሳብ (እንዲሁም ግልጽ የሆነ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ክህደት) ነው። ይህንን እግዚአብሔር ሶስት የሆነበትን እና “…እግዚአብሔር አንድ ነው” (ዘዳግም 6፥4) የሚለውን ለማስረዳት ቃላት ያስፈልጉናል።

በመጀመርያዋ ቤተ-ክርስቲያን ውስጥ ብዙዎች ግሪክ ወይም ላቲን ቋንቋ ነበር የሚናገሩት፤ ስለዚህም ምን ቃል መጠቀም እንዳለባቸው ለብዙ መቶ አመታት ይነጋገሩ ነበር። ስለ እግዚአብሔር ለመናገር የሚበቃ ቋንቋ ማግኘት አስቸጋሪ መሆኑ ሊያስደንቀን አይገባም። የሰው ቋንቋ እግዚአብሔርን በሚገባ ሊገልጸው አይችልም። ነገር ግን፥ ስለ እግዚአብሔር ከምናምነው ነገር በላይ ምንም አስፈላጊ ነገር ስለሌለ ሌሎችን ላለማሳትም ሆነ በማይገባ መንገድ ላለመምራት ቃላቶቻችንን በጥንቃቄ በመምረጥ ያስፈልጋል።

Ousia (ግሪክ) እና substantia (ላቲን) የሚሉት ቃላት ስለእግዚአብሔር አንድነት ለመግለጥ ምርጥ ሆነው የተገኙ ቃላት ነበሩ፤ ለ አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ የጋራ የሆነ ቃል ነው። ጌታ በ ousia እና substantia አንድ ነው። እነዚህ ቃላት አንድ ነገር ምን እንደሆነ የሚጠቁሙ ናቸው (በዚህ ትምህርት መጀመርያ ላይ ያለውን ምስል ይመልከቱ)። እግዚአብሔር አንድ የማይታይ፥ ዘላለማዊ፥ በኃይል፥ በእውቀት እና በመልካምነት ፍጹም ነው። ስብዕና/ መለኮታዊ ማንነት የሚለው ቃል (ከላቲኑ substantia) የምንጠቀመው እግዚአብሔርን አንድ ስለሚያደርገው ነገር ነው። ማንነት፥ ስብዕና፥ እና ህልውና የሚሉትን ቃላትም ጥቅም ላይ ውለዋል። አንድ ብቻ መለኮታዊ ህልውና ወይም ማንነት አለ።

Hypostasis (ግሪክ) እና persona (ላቲን) የሚሉት ቃላት የእግዚአብሔርን ሦስት ለመግለጥ ጥቅም ላይ የዋሉ ቃላት ናቸው። አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ ሦስት እውነት እና የተለያዩ hypostases or personae ናቸው። እነዚህ ቃለት ማንነትን የሚያመላክቱ ናቸው። በድጋሚ፥ ሥላሴ “እግዚአብሔር ማን ነው?” ለሚለው ጥያቄ መልስ ነው። አካል (ከላቲኑ personae) ጥቅም ላይ የሚውለው የእግዚአብሔርን ሦስትነት ለመግለጥ ነው። ሰዎች ወይም ግለሰቦች የሚሉትን ቃላት አንጠቀምም፥ ምክንያቱም የተለያዩ ማንነቶችን ወይም ህልውናን ስለሚያመላክት።

እነዚህ ቃላቶች በራሳቸው ድካም እና ገደብ አለባቸው፥ ስለሆነም ያልተገባ ትርጉም እንዳይኖር በጥንቃቄ ማስረዳት ይኖርብናል። በየትኛውም ቋንቋ የሚጠቀሙ የስነመለኮት ሰዎች የትኛውን ቃላት መጠቀም እንዳለባቸው በጥንቃቄ ማሰብ አለባቸው። አንዳንድ ግዜ ቋንቋ ልንጠቀመው የሚችለው ጥሩ ቃላት አይኖሩትም። ነገር ግን በስፋት የሚታወቅ እና የምንረዳውን ቃላል መጠቀም ይጠቅማል። ለምሳሌ እነዚህ ቃላት ዮሐንስ 10፥30 ምን ማለት እንደፈለገ እና እንዳልፈለገ ለማስረዳት ይጠቅመናል። እየሱስ “እኔና አብ አንድ ነን” ሲል እያለ ያለው “እኔ እና አብ በማንነት ወይም በህልውና አንድ ነው ” ሲሆን “እኔና አብ አንድ አካል ነን” ግን እያለ አይደለም። ዮሐንስ “…ቃልም ከእግዚአብሔር ጋራ ነበረ፤ ቃልም እግዚአብሔር ነበረ” (ዮሐንስ 1፥1) ለማለት የፈለገው “ወልድ ከእግዚብሔር አብ ህላዌ/አካል ጋር ነበር እና ወልድ እንደ አብ ያለ መለኮታዊ ማንነት (ተመሳሳይ ህልውና) ነበረው” ለማለት ነው።

እነዚህ ልዩነቶች ለመረዳት የሚረዱን ቢሆኑም፥ ሥላሴ ግን ለመረዳት አስቸጋሪ ነው። በአንድ ክፍል ውሰን አልባ የሆነውን እግዚአብሔር ወሰን እና ገደብ ባለው የሰው አዕምሮ በፍጹም በሙላት መረዳት አንችልም። ይህም የሆነበት ሌላኛው ምክንያት በፍጥረት ሁሉ መካከል ሦስት አካላት በአንድ ማንነት ሆኖ የሚገኝ ስለሌለ ነው። ስለነገሮች ብዙ ግዜ የምንማረው አዳዲስ ነገሮችን ከምናውቃቸው ጋር በማወዳደር ሲሆን ከእግዚአብሔር ጋር የሚወዳደር ምንም ስለሌለ ነው፤ ማንም በሦስት አካላት ያለ አንድም ፍጥረት የለም።

የሰው ልጅን አስቡት፤ በእያንዳንዱ የሰው ሰውነት ውስጥ ቁሳዊ አካል እና ነፍስ ይኖራል፥ አንድ አካል ብቻ ነው- “ዮሐንስ” ወይም “ማርያም”። አንድ ሰው ከአንድ አካል በላይ እንደሆነ ከተናገረ ምንም ትርጉም አይሰጥም ምክንያቱም የሰው ልጆች የሚኖሩት እንዲህ ስላልሆነ። ነገር ግን እግዚአብሔር ሰው አይደለም። የእግዚአብሔር ማንነት ልንመለከት ከምንችለው ማንነት ሁሉ የተለየ አይነት ነው። እግዚአብሔር የገለጠልን አንድ መለኮታዊ ማንነት ሲሆን በዚያም ሦስት አካላት አሉ። እግዚአብሔር የገለጠውን እውነት በእምነት እንዲሁ እንቀበለዋለን። አዕምሮአችን እግዚአብሔርን በሙሉ ሊረዳው ባይችልም፤ በእግዚአብሔር መገለጥ እየተደሰትን እና በመንግስተ ሰማያት እርሱን የበለጠ እናውቀው ዘንድ እንጠብቃለን።

አንዳንድ ሰዎች በፍጥረት ውስጥ በሚመለከቱት ላይ በመመስረት ሥላሴን በራሳቸው መረዳት ለማስቀመጥ ይሞክራሉ፤ የሥላሴ አማንያን የሚከተሉትን ላለማድረግ ጥንቁቅ ናቸው፤ (1) አንዱን የእግዚአብሔር ሕልውና አይከፋፍሉም፥ (2) የእግዚአብሔር ሦስት አካላት አንዱን ከሌላው በሚገባ አይለዩም/ አያመሳስሉም፥ (3) ማንኛውንም መለኮታዊ አካል ከሌላው በስብዕናው አያሳንሱም ወይም እኩልነቱን አይክዱም።

1. ሕልውና አይከፋፍሉም- አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ የአንድ ምሉዕ ሦስት አካላት አይደሉም። እግዚአብሔር ክፍፍል የለውም። እግዚአብሔር እንደ እንቁላል ሦስት ክፍሎች ያሉት አይደለም (ቅርፊት፥ አስኳል፥ እና ነጭ ክፍል). እግዚአብሔር ሦስት ክፍል ያሉት አበባ አይነት አይደለም፤ ይህ ምሳሌ ‘partialism’ የሚለውን የስዕተት ትምህርት ያመላክታል።

2. ሦስቱን አካል መለየት አለመቻል- አንዳንድ ሰዎች ወልድ በተለየ መልክ አብ እንደሆነ ይናገራሉ ወይም መንፈስ ቅዱስ ወልድ በተለየ መንገድ እንደተገለጠ ይናገራሉ። ነገር ግን አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ እያንዳንዳቸው እንደተለያዩ አካላት ሆነው እርስ በእርሳቸው መስተጋብር እንዳላቸው ተመልክተናል። አብ ወልድ አይደለም፤ ወልድ መንፈስ ቅዱስ አይደለም፥ እግዚአብሔር አንድ እንደ ውሃ በሦስት የተለያየ መንገድ የሚገለጥ አይደለም (እንደ በረዶ ጠጣር፤ ፈሳሽ ወይም እንፋሎት)። እግዚአብሔር ሰው አይደለም ሦስት የተለያየ ኮፍያ/ የፊት ጭብል አድርጎ የሚንቀሳቀስ። እግዚአብሔር ሦስት ሚና የሚጫወት ተባዕት አይደለም (አባት፥ ባል እና ሰራተኛ)። እነዚህ ምሳሌዎች ሞዳሊዝም/ modalism የተባለ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ የተለያዩ አካል መሆናቸውን የሚክድ የኑፋቄ አስተምሮ ነው። Modalism ሌላኛው መጠርያ Sabellianism (በሦስተኛው ክፍለ ዘመን የነበረ Sabellius (ሳቤልየስ) የተባለ የስዕተት ትምህርት አስተማሪ ስም ተከትሎ የተሰጠ ስያሜ)ነው።

3. የትኛውንም አካል ያነሰ ወይም ከሌላው የሚቀንስ ህላዌ እንዳለው አድርጎ መቁጠር- ሌላኛው የተለየ ትምህርት ወልድ ከአብ ያነሰ እንደሆነ የሚያስተምር ነው። አንዳንድ ሰዎች ወልድ የአብ የመጀመርያው እና ታላቁ ፍጡር እንደሆነ አንስተው ያስተምራሉ። እየሱስን እንደ “መለኮት” ቆጥረው ያከብሩት ይሆናል እንጂ ከአብ ጋር እኩል እንደሆነ ሆነ ሑልግዜ ኗሪ እንደሆነ ኤኣምኑም። ይህ ኑፋቄያዊ ትምህርት አርዯሳዊ/ Arianism (በአራተኛው ክፍለ ዘመን የነበረ Arius (አርዮስ) የተባለ የስዕተት አስተማሪ ተከትሎ የተሰጠ ስያሜ) ነው። የዚህ አስተምሮ ተከታዮች ወልድ ከአብ ጋር በሕልውናው ተመሳሳይ ሆኖ ነገር ግን ከእርሱ የሚያንስ እንደሆነ ያስተምራሉ። ነገር ግን መጽሐፍ ቅዱስ ስለወልድ የሚያስተምረን “በህልውናው ከአብ ጋር አንድ የሆነ፣” (በኒቅያ ጉባኤ እንደተጻፈው)። ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ ከአብ ጋር በኃይል፥ በክብር፥ እና በዘላለማዊነት እኩል ናቸው። አምልኮ የሚገባቸው እና በሙሉ ኃይል ሊያድኑን የሚችሉ ናቸው።

► ሥላሴ የሚብራራባቸው ሌላ ምሳሌዎች/ምስላዊ ማብራርያዎችን ሰምታችሁ ታውቃላችሁ? ችግር ያለባቸው ወይም ሊያሳስቱ የሚችሉት ለምንድን ነው?

የሥላሴን ትምህርት በሚገባ ለመረዳት ሦስቱን አካላት በጥንቃቄ መመልከት አለብን። የመጀመርያው እና ሁለተኛው አካል ‘አባት/አብ’ እና ‘ልጅ/ወልድ’ የተባሉት ለምንድን ነው? እንዲሁም ሦስተኛው አካል ‘መንፈስ ቅዱስ’ የተባለው ለምንድን ነው? ስሞቹ ትርጉም አልባ አይደሉም። ስሞቹ ስለ እውተኛው እና ዘላለማዊ የሆነው እግዚአብሔር የሚነግሩን ነገር አለ። አለም ከመፈጠሩ በፊት እግዚአብሔር አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ ነበሩ።

“አብ” እና “ወልድ”

እግዚአብሔር አብ በሰማይ ይሁን እንጂ (ማቴዎስ 6፥9)፥ የመጀመርያው የሥላሴ አካል “አብ/ አባት” የሚባለው በዚህ ምክንያት አይደለም። የመጀመርያው አካል “አብ/ አባት” የተባለው ለወልድ የዘላለም አባት ስለሆነ ነው። እንዲሁም ሁለተኛው አካል “ወልድ” የተባለውም ለአባቱ ዘላለማዊ ልጅ ስለሆነ ነው። አብ እና ወልድ የሚለው መጠርያ አንዳቸው ከሌላቸው ጋር ባላቸው ዘላለማዊ ግንኙነት ውስጥ ነው። አብ እና ወልድ ሁለቱም ዘላለማዊ እና ያልተፈጠረ፣ እግዚአብሔር ብቻ ያለው ሕያውነት ያላቸው ናቸው፤ ነገር ግን ይህ ሕይወት ለወልድ የተሰጠው ከአብ ነው (ዮሐንስ 5፥26)።

አብ እና ወልድ ሁለቱም ዘላለማዊ ናቸው፥ አብ ለወልድ ሕይወትን “የሰጠው” የሆነ ግዜ ላይ አይደለም፥ አብ ወልድን አልፈጠረውም። ወልድ ከአብ ከዘላለም ጀምሮ “የተገኘ” ወይም ወልድ የተገኘው ከአብ ሆኖ አብ ብቻ በሚያውቀው መንገድ ነው። ይህ የኒቅያ ጉባኤ ማዐከላዊ አስተምሮ ነው “እርሱ ብቻ የአብ ልጅ በሚሆን፣ ዓለም ሳይፈጠር ከአብ በተወለደ፣ ከአምላክ በተገኘ አምላክ፣ ከብርሃን በተገኘ ብርሃን፣ ከእውነተኛ አምላክ በተገኘ እውነተኛ አምላክ፣ በህልውናው ከአብ ጋር አንድ የሆነ፣ በተፈጠረ ሳይሆን በተወለደ፣… እናምናለን። ”

ይህ ታላቅ ሚስጥር ነው- የሰውን ልጅ ውልደት እንኳን በሚገባ አልተረዳንም! እንዴት አድርገን የወልድን ከአብ ለዘላለም መገኘት ምን ማለት እንደሆነ ልንረዳ እንችላለን? የቤተ-ክርስቲያን አባቶች ስለወልድ የሚከተውን የሚለውን ዕብራውያን 1፥3 “…የእግዚአብሔር ክብር ነጸብራቅና የባሕርዩ ትክክለኛ ምሳሌ ሆኖ...” ይጠቁሙናል። ብርሃን ሁልግዜ ነጸብራቅ አለው[1]። ሻማ እስካበራ ድረስ ብርሃን ያንጸባርቃል። አብ ዘላለማዊ ብርሃን ስለሆነ ልጁን ሁልግዜ ያንጸባርቀዋል። አብ ወልድን ማንጸባረቅ የጀመረበት ግዜ የለም። ማንጸባረቅም የሚያቆምበት ግዜ የለም። አብ እና ወልድ “በማንጸባረቅ” እና “በመንጸባረቅ” ዘላለማዊ ግንኙነት ውስት ይኖራሉ። እየሱስ “ከአምላክ በተገኘ አምላክ፣ ከብርሃን በተገኘ ብርሃን፣” ነው (የኒቅያ ጉባኤ)።

“መንፈስ ቅዱስ”

መንፈስ የሚለው ስም ስለ ሦስተኛው የሥላሴ አካል ዘላለማዊ እውነት የሆነውን ነገር የሚያመላክት ነው። የእግዚአብሔር መንፈስ የሚለው ሀረግ የሙሴ መንፈስ ወይም የአብረሃም መንፈስ ከሚለው በሰው ዘንድ ያለውን መንፈሳዊ ወይም የማይዳሰሰውን የሰው አካል ጋር ተመሳሳይ አይደለም። እግዚአብሔር መንፈስ ነው፤ የተለያዩ አካላት ያሉት ግን አይደሉም። ነገር ግን “የእግዚአብሔር መንፈስ” የሚለው ቃል መንፈሱ ከእግዚአብሔር እንደሆነ የሚያመላክት ነው - ልክ ወልድ ከአብ እንደሆነ። መንፈስ የሚለው የመጽሐፍ ቅዱስ ቃል “እስትንፋስ” ተብሎ ተጠቅሷል። አንድ ሰው ትንፋሹን እንደሚተነፍስ መንፈስ ከአብ “ወጣ” (ዮሐንስ 15፥26)። ብዙ ክርስቲያኖች መንፈስ ከዘላለም ጀምሮ የወጣው ከእየሱስ እንደሆነ ያምናሉ[2]።

መንፈስ ዘላለማዊ መሆኑ በግዜ ውስጥ የተላከ እንዳልሆነ ያሳያል፤ መንፈስ በአብ የተፈጠረ አይደለም። አብ በዘላለም ውስጥ መንፈስን እፍ ብሎታል። መንፈስ ከዘላለም ጀምሮ ከአብ “ወጣ” ማለት ምን ማለት እንደሆነ በእርግጥ አናውቅም ነገር ግን “መገኘት” ማለት እንዳልሆነ እናውቃለን። ይህ ባይሆነ አብ ሁለት ወልድ ይኖረው ነበር ማለት ነው።

አማኞች ሁሉ ሊያውቁት የሚገባ ቁልፍ እውነቶችን በአትናትዮስ የእምነት መግለጫ መሰረት እንደሚከተለው ተጠቃለዋል

1. አብ ከማንም የተገኘ አይደለም። አልተፈጠረም እንዲሁም አልተገኘም (ከሌላ የማይገኝ ነው)

2. ወልድ ከአብ ብቻ ነው። አልተሰራም እንዲሁም አልተፈጠረም። በዘላለም ውስጥ ግን ከሌላ ተገኝቷል

3. መንፈስ ቅዱስ ከአብ [ከወልድ] ነው። አልተሰራም፥ አልተፈጠረም፥ አልተገኘም። በዘላለም ውስጥ ወጥቷል

4. ስለዚህ፥ አንድ አብ/ አባት አለ፤ ሦስት አቦች/አባቶች አይደለም። አንድ ወልድ/ልጅ አለ፥ ሦስት ወልዶች/ልጆች የለም። አንድ መንፈስ ቅዱስ አለ፥ ሦስት መንፈስ ቅዱሶች አይደለም።

ይህ ትምህርት በንግግራችን አብ፥ ወልድ፥ መንፈስ ቅዱስ (በዚህ ስድር) የምንልበት እና መንፈስ ቅዱስ፥ ወልድ እና አብ (ወይም በሌላ በየትኛውም ስድር) የማንልበትን ምክንያትን ያስረዳናል። በኃይል እና ስልጣን ሦስቱም አካላት እኩል ናቸው ምክንያቱም አንድ እግዚአብሔር ነው፤ ነገር ግን አብ የወልድ ዘላለማዊ ምንጭ ነው፥ እንዲሁም አብ [እና ወልድ] የመንፈስ ቅዱስ ዘላለማዊ ምንጭ ናቸው። ስለዚህ አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ በሚለው ስድር መናገራችን ትክክል ነው።

ትምህርቱ መጽሐፍ ቅዱስ “እግዚአብሔር ወልድ” እና “እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ” ሳይል“የእግዚአብሔር ልጅ” እና “የእግዚአብሔር መንፈስ” ያለበትን ምክንያት ያስረዳናል። ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ እግዚአብሔር ስለሆኑ በዚህ መንገድ ስለእነሱ ማውራት ይገባናል። ነገር ግን ይህ የንግግር መንገድ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ ከእግዚአብሔር አብ ጋር ያላቸውን ግንኙነት በትክክል ያሳያል። “የእግዚአብሔር ወልድ” የሚለው ሀረግ የእየሱስን መለኮትን ያመላክታል ፥ “የእግዚአብሔር ልጅ” የሚለው ቃል እየሱስ “ከመለኮት የሆነ መለኮት” ማለት ነው። (በኒቅያ ጉባኤ)

በመጨረሻም ይህ ትምህርት ወንጌልን የበለጠ እንድረዳው ይረዳናል። ከሥላሴ አካል መካከል ማናቸውም ሰው በመሆን ሊያድንን ይችል ነበር። ነገር ግን ከአብ የተገኘው ወልድ በአብ ተልኮ ሊመጣ የተገባው ሆነ። ከአብ ያለእናት ከዘላለም ጀምሮ የተገኘው ወልድ በሴት/ እናት በግዜ ውስጥ ያለአባት ሊወለድ የተገባው ሆነ። ከአብ [እና ወልድ] የወጣው መንፈስ ቅዱስ ሕይወትን ይሰጠን ዘንድ ከአብ እና ወልድ ተላከ። ወንጌል ስለእግዚአብሔር ዘላለማዊ የሆነን እውነት ያመላክታል።

የሥላሴን አስተምሮ ስንማር እግዚአብሔር የበለጠ ማን እንደሆነ እና ያደረጋቸውን ነገሮች ለምን እንዳረጋቸው መረዳት እንችላለን። በሦስት ቁልፍ ነጥቦች እናጠቃልላለን-

1. ሥላሴ “እግዚአብሔር ፍቅር ነው” ማለት ምን ማለት እንደሆነ ያስረዳናል- አንድ ሰው በምድረበዳ በአንድ ቤት ውስጥ ብቻውን ቢኖር እና ከማንም ጋር ባይነጋገር ብላችሁ አስቡ፤ ቀጥላችሁ ከ20 ዓመት በኃላ ይህ ሰው ከቤቱ ወጥቶ “የምወድ ሰው ነኝ” ቢል ታምኑታላችሁ? ላታምኑት ትችላላችሁ! የሚወድድ ሰው ከሌሎች ጋር በግንኙነት የሚኖር ነው። ከሌሎች ራሱን ለይቶ አይኖርም። መጽሐፍ ቅዱስ “…እግዚአብሔር ፍቅር ነው” (1ኛ ዮሐንስ 4፥8) ይላል። እግዚአብሔር አንድ አካል ብቻ ቢሆን አለምን ከመፍጠሩ በፊት ማንን ይወድድ ነበር? እግዚአብሔር ግን ሦስት አካል ስለሆነ እግዚአብሔር ፍቅር ነው ማለት ትርጉም ይሰጣል። እየሱስ ወደ አብ ሲጸልይ እንዲህ አለ “…ዓለም ሳይፈጠር ስለ ወደድኸኝ...” (ዮሐንስ 17፥24)። ከዘፍጥረት 1፥1 በፊት ወደ ነበረው ዘላለም ወደኃላ ከሄድን አንድ ነገር ብቻ ነው የሚቀረው - እግዚአብሔር እየወደደ። አብ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስን ይወድዳል፤ ወልድም አብ እና መንፈስ ቅዱስን ይወድዳል እንዲሁም መንፈስ ቅዱስ አብ እና ወልድን ይወዳል። እንዴት የሚያምር ምስል ነው። እግዚአብሔር ማንነት ውስጥ የሚወዋደዱ አካላት ህብረት አለ። እግዚአብሔር ፍቅር ነው።

2. ሥላሴ እግዚአብሔር አለምን ለምን እንደፈጠረ እና እንደሚያድነው ያስረዳናል- እግዚአብሔር አለምን የፈጠረው ብቸኝነት ስለተሰማው አይደለም፥ እግዚአብሔር የሚወደውን ሰው መፈለግ አላስፈለገውም። ነገር ግን የእውነተኛ ፍቅር ባህሪ ራሱን ማጋራት እና አዲስ ሕይወትን ማምጣት ነው። እግዚአብሔር ዓለምን የፈጠረው ከንጹሕ ፍቅርና በጎነት የተነሳ ነው። ይህንን ፍቅሩን ለማካፈል የሰው ልጆችን ፈጠራቸው። አዳም እና ሔዋን በኤደን ገነት ውስጥ በአመሻሹ ቅዝቃዜ አብረው ከእግዚአብሔር ጋር ይራመዱ ነበር (ዘፍጥረት 3፥8)። የሰው ልጆች እግዚአብሔር አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስን እንዲያውቁ፥ እንዲወዱ እና በእርሱ ደስ እንዲሰኙ ተፈጥረዋል። የተፈጠርነው ለሥላሴ ነው! የሰው ልጆች እግዚአብሔርን አለመታዘዝ ሲመርጡ በኃጥያት ወደቁ፥ እግዚአብሔር ግን ብቻችንን አልተወንም። አብ ሊያድነን እና ወደ ተፈጠርንበት አላማ ሊመልሰን ስለወደደ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስን ላከ። የድነት አላማ ወደ መጀመርያው ቤታችን ወደ ሥላሴ ሊመልሰን ነው!

3. ሥላሴ የቤተ-ክርስቲያንን አላማ እና የመጨረሻ እጣ ፈንታ ያስረዳናል- እግዚአብሔር የሰው ልጅን በመልኩ እና በአምሳሉ ፈጠረው (ዘፍጥረት 1፥26)። ቀጥሎም ብቻውን ይሆን ዘንድ መልካም አለመሆኑን ተናገረ (ዘፍጥረት 2፥18)። አንዳችን ከሌላችን ጋር ፍቅር ባለበት ግንኙነት ስንኖር የሥላሴን ፍቅር እናሳያለን። አንዳንዶች ብቻቸውን በመሆናቸው ኩራት ይሰማቸዋል፤ “ማንም አያስፈልገኝም” ይላሉ፥ ይህ ግን የውድቀት አሳዛኝ ውጤት ነው። ምናልባት በሌሎች ተጎድተው ራሳቸውን ለመጠበቅ ስለሚፈልጉ ይሆናሉ። እግዚአብሄር እንዲህ እንድንኖር አልፈለገም። ምክንያቱም እግዚአብሔር ሥላሴ ስለሆነ ከሌሎች ጋር በህብረት የመኖርን አስቸጋሪ እርምጃ መውሰድ አለብን። በቤተ-ክርስቲያን ውስጥ እግዚአብሔርን በኃጥያት የተከፋፈለውን ሰዎችን እያስታረቀ ነው። በዮሐንስ 17፥22 እየሱስ እርሱ እና አብ አንድ እንደሆኑ ቤተ-ክርስቲያን አንድ እንድትሆን ጸልየ። በእርግጥ ቤተ-ክርስቲያን ውስጥ ያሉ ሰዎች አንድ የሰው ልጅ አይሆኑም። ነገር ግን በህብረት እና በሰላም ስንኖር በሥላሴ መካከል ያለውን ፍጹም ህብረት ያሳየናል። በመንግስተ ሰማያት ቤተ-ክርስቲያን ከአብ፥ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ ጋር በፍጹም ህብረት አብረን እንኖራለን። ይህ እንዴት የሚገርም ቀን ይሆናል።

ይህንን ትምህርት በምስጋና እና በአምልኮ አጠቃልሉ። ክርስቲያናዊ አምልኮ ከመጀመርያው እስከ መጨረሻው ሥላሴያዊ ነው፤ ምክንያቱም የምናመልከው ሥላሴን ነው።

► የሚከተለውን የምስጋና ጸሎት አብራችሁ ጸልዩ። ይህ የጥንት ለሥላሴ የሚደረግ የምስጋና ጸሎት ዛሬም በብዙ አማኞች ዕለታዊ ጸሎት እና የቤተ-ክርስቲያን አገልግሎት ውስጥ ጥቅም ላይ ይውላል።

ከመጀመርያ እንደነበረው፥ አሁን እንዳለው እና ሁል ግዜ እንደሚሆነው ክብር ለአብ፥ ለወልድ እና ለመንፈስ ቅዱስ ለዘለዓለም፥ አሜን።

► 2ኛ ቆሮንቶስ 13፥14 አብራችሁ በሉት፥ ይህ ባርኮት በብዙ የክርስቶስ ተከታዮች ዕለታዊ ጸሎት እና የቤተ-ክርስቲኣን ስርዓቶች ላይ ጥቅም ላይ ይውላል።

የጌታ የኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋ፣ የእግዚአብሔር ፍቅር፣ የመንፈስ ቅዱስም ኅብረት [ከእኛ] ጋራ ይሁን።

► የእምነት መግለጫውን ቢያንስ ሁለት ግዜ አብራችሁ አንብቡ።

በአንዱ እውነተኛ እና ኗሪ አምላክ ሦስት መለየት የሚገባን አካላት አሉ፤ አብ፥ ወልድ እና መንፈስ ቅዱስ። ሁላቸውም ሊከፋፈል የማይችል አንድ ሕልውና፥ ኃይል እና ዘላለማዊ ናቸው። ወልድ ለዘላለም ከአብ የተገኘ ነው፥ እንዲሁም መንፈስ ቅዱስ ከአብ [እና ወልድ] የወጣ ነው።

ለክፍሉ መሪ ማስታወሻ- ይህንን በክፍለ ግዜው አብራችሁ ማንበብ አስፈላጊ አይደለም

አትናትዮስ የእምነት መግለጫ በአራተኛው ክፍለ ዘመን Arius (አሪዯስ) ከተባለ የስዕተት አስተማሪ የክርስትና እምነትን የተከላከለ የአሌክሳንድሪያውን Athanasius አትናትዮስን ለማክበር በስሙ የተሰየመ ነው። እምነትን ‘የማይጠብቁትን’ በማስጠንቀቅ የሚጀመር ነው፤ ይህም እውነተኛውን ወንጌል ተቀብለው መካድን ለመረጡት ነው። ብዙ ቤተ-ክርስቲያናት ውስጥ ይህንን የእምነት መግለጫ ከጴንጤቆስጥ እሁድ ቀጥሎ ባለው የሥላሴ እሁድ ላይ በጉባኤ የሚነበብ ነው።

ለመዳን የሚፈልግ ሁሉ ከሁሉም ነገር አስቀድሞ የሁሉ የሆነች የቤተ ክርስቲያንን ሃይማኖት እውነተኛ አድርጎ ሊቀበል ያስፈልገዋል። ንጹሕና ሙሉ አድርጎ ያልጠበቀው ሁሉ ያለ ጥርጥር የዘላለም ጥፋት ይደርስበታል።

በሦስትነቱ አንድነቱን፥ በአንድነቱም ሦስትነቱን አምነን አንድ አምላክን እናመልካለን። ይህም እውነተኛ የክርስትና ሃይማኖት ነው። ይህንንም የምናደርገው አካላቱን ሳንደባልቅ መለኮታዊ ህልውናውንም ሳንከፍል ነው።

ምክንያቱም የአብ አካል ለብቻው የወልድ ለብቻው፥ የመንፈስ ቅዱስም ለብቻው ስለሆነ ነው።

ሆኖም፥ የአብ፥ የወልድና የመንፈስ ቅዱስ መለኮት አንድ ነው፥ ክብሩ ሥልጣኑም እኩል ሆኖ ይኖራል።

ወልድ በህልውናው እንደ አብ ነው፥ መንፈስ ቅዱስም እንደዚሁ ነው።

አብ አልተፈጠረም፥ ወልድ አልተፈጠረም፥ መንፈስ ቅዱስም አልተፈጠረም።

አብ ወሰን የለውም፥ ወልድ ወሰን የለውም፥ መንፈስ ቅዱም ወሰን የለውም።

አብ ዘላለማዊ የሚሆን አንድ እንጂ ሦስት አይደሉም።

ቢሆንም ዘላለማዊ የሚሆን አንድ እንጂ ሦስት አየደሉም።

ያልተፈጠና ወሰን የሌለው ሦስት እንዳልሆነ እንደዚሁም ያልተፈጠረና ወሰን የሌለው አንድ ነው።

እንዲሁም አብ ሁሉን የሚችል ነው፥ ወልድ ሁሉን የሚችል ነው፥ መንፈስ ቅዱስም ሁሉን የሚችል ነው።

ቢሆንም፥ ሁሉን የሚችል አንድ አንጂ ሦስት አይደለም።

ስለዚህ አብ አምላክ ነው፥ ወልድ አምላክ ነው፥ መንፈስ ቅዱስም አምላክ ነው።

ሆኖም አንድ አምላክ እንጂ ሦስት አማልክት አይደሉም

ስለዚህ አብ ጌታ ነው፥ ወልድ ጌታ ነው፥ መንፈስ ቅዱስም ጌታ ነው።

ሆኖም አንድ ጌታ እንጂ ሦስት ጌቶች አይደሉም።

ምክንያቱም የክርስትና እምነት እውነተኛነት እያንዳንዱ አካል አምላክና ጌታ መሆኑን እንድናምን እንደሚያስገድደን ሁሉ የክርስትና ሃይማኖት ሦስት አማልክት ወይም ሦስት ጌቶች እንዳንል ይከለክለናል።

አብ በማንም አልተሠራም፥ አልተፈጠረም፥ አልተወለደምም።

ወልድ ከአብ ተወለደ እንጂ አልተሠራም አልተፈጠረምም።

መንፈስ ቅዱ አልተሠራም፥ አልተፈጠረም፥ አልተወለደምም፥ ነገር ግን ከአብና ከወልድ የሚሠርጽ ነው።

ስለዚህ አብ አንድ ስለሆነ ሦስት አብ አይደለም፥ ወልድም አንድ አንጂ ሦስት ወልድ አይደለም፥ መንፈስ ቅዱስም አንድ እንጂ ሦስት አይደለም።

ከሦስቱ አካላት አንዱ ከሌለው ቀዳሚነት ወይም ደኃሪነት የለውም፥ አንዱም ከሌላው የሚበልጥ ወይም የሚያንስ አይደለም።

ስለሆነም፥ ሦስቱ አካላት በእኩልነትና በዘላለማዊነት አንድ ናቸው። ከዚህ የተነሣም ከፍ ብሎ እንደተጠቀሰው ሦስቱ አካላት በአንድ መለኮት አንድ አምላክም በሦስት አካላት ይመለካል።

ለመዳን የሚፈልግ ሁሉ ስለ ሥላሤ እንደዚህ ማሰብ ይገባዋል።

ስለዚህ ሌላ የዘላለምን ደኅንነት ለማግኘት የጌታችንን የኢየሱስ ክርስቶስን በሥጋ መገለጽ በእውነት ማመን አስፈላጊ ነው።

ምክንያቱም ትክክለኛው እምነት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ አምላክም ሰውም መሆኑን ማመን አስፈላጊ ነው።

እርሱም ከዘመናት አስቀድሞ ከአብ የተወለደ አምላክ ከእናቱም በሥጋ በዓለም የተወለደ ሰው ነው።

የሚያስብ ነፍስ ያለችውና የሰውን ሥጋ የለበሰ ፍጹም አምላክ ፍጹም ሰው ነው።

በአምላክነቱ ከአብ ጋር የተካከለ፥ በሰውነቱም ከአብ ያነሰ ነው፥

አምላክም ሰውም ቢሆንም አንድ ክርስቶስ እንጂ ሁለት ክርስቶስ አይደለም።

አንድ ነው ስንል ግን የሰውን ሥጋ ለበሰ እንጂ መለኮት ወደ ሥጋ አልለወጠም።

በእርግጥ አንድ የሆነውም በባሕርያት መደባለቅ ሳይሆን በአካል አንድ በመሆኑ ነው።

ምክንያቱም የሚያስብ ነፍስና ሥጋ አንድ ሰው እንደሆኑ ሁሉ አምላክና ሰው በክርስቶስ አንድ ናቸው።

እርሱም ለደህንነታችን ሲል መከራ ተቀበለ፥ ወደ ሲኦል ወረደ፥ ከሙታን ተነሣ።

ወደ ሰማይ የወጣ፥ በአብ ቀኝ የተቀመጠ፥ በሕያዋንና በሙታንም ሊፈርድ ከዚያ የሚመለስ፥

በመምጣቱ ጊዜም ሰዎች ሁሉ በሥጋ ተነስተው ስለ ሥራቸው መልስ ይሰጣሉ።

መልካም የሠሩ ወደ ዘላለም ሕይወት ክፉ የሠሩም ወደ ዘላለም እሳት ይገባሉ።

ይህ እውነተኛው የክርስትና እምነት ነው። ይህን የሚያምንና አጥብቆ የማይዝ ሊድን አይችልም።

(1) የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል የቤት ስራ፦ ከታች ከተዘረዘሩት ዘርፎች መካከል እያንዳንዱን ተማሪ አንድ ይመደብ። ከሚቀጥለው ክፍለ ግዜ በፊት ክፍሉን አንብባችሁ በትምህርቱ ውስጥ ካለው ሃሳብ ላይ ምን እንደሚናገር በአንድ አንቀፅ ፃፉ።

• ዩሐንስ 17፥1-5

• ኤፌሶን 1፥3-14

• ኤፌሶን 1፥15-23

• ቈላስይስ 1፥9–19

• ዕብራውያን 1

(2) ፈተና፦ የሚቀጥለው ክፍለ ግዜ የምትጀምሩት በትምህርት 3 ፈተና ነው። ለፈተና ዝግጅት እንዲሆን የፈተና ጥያቄዎችን አጥኑ።

(3) የማስተማር የቤት ስራ፦ ከክፍል ውጪ የማስተማርያ ግዜን ቀጠሮ መያዝ እና ማስተማራችሁን ሪፖርት ማድረግ አስታውሱ።

(4) የአትናትዮስን እምነት መግለጫ በጥንቃቄ አንብቡ።

(1) “እግዚአብሔር ማን ነው?” ለሚለው ጥያቄ ምርጡ መልስ ምንድን ነው?

(2) የሥላሴ አስተምሮ የጸሎት ሕይወታችንን የሚያጠናክርልን እንዴት ነው?

(3) በየትኞቹ ሑለት ዋና የሖኖ የአዲስ ኪዳን ከፍሎች ውስጥ ነው እግዚአብሔር ሥላሴ ራሱን የገለጠው? በእያንዳንዱ ክስተት የትኛው የሥላሴ አካል ነው የተገለጠው?

(4) እግዚአብሔር እንደ እንቁላል ነው? ለምን ነው ወይም አይደለም?

(5) እግዚአብሔር እንደ ሦስት የፊት ጭብሎችን እንዳደረገ ሰው ነው? ለምን ነው ወይም አይደለም?

(6) የሥላሴ የመጀመርያ እና ሑለተኛ አካላት ለምንድን ነው “አብ/አባት” እና “ወልድ/ልጅ” በመባል የሚታወቁት?

(7) የሰው ልጅ ለምን አላማ ነው የተፈጠረው?