(1) Omuyizi ajja kuba asobola okunnyonnyola:

• Ebimu ku binnyonnyola ku kikula kya bamalayika

• Kiki bamalayika kye bakola mu bulamu bw’omukkiriza.

• Okugwa kwa Setaani ne myoyo emirala emibi.

• Olutalo olw’omwoyo oluliwo mu nsi ey’omwoyo.

• Obuwanguzi bwa Katonda obusembayo nabakkiriza ku myoyo emibi.

• Ekiwandiiko ky’ebikkiririzibwamu mu Bukristaayo ku myoyo.

(2) Omuyizi ajja kwewala okwegomba okukyamu okuli mu nsi ey’omwoyo.

► Musomere wamu Matayo 4:1-11. Ebyawandiikibwa bino bitugamba ki ku myoyo emibi?

Abantu bwebogera ku bamalayika, ekibuuzo ekitera okusooka kiri nti, “Bamalayika bafaanana batya?” Abakubi be bifaananyi bangi bagezezzaako okubannyonnyolako.

► Bamalayika bafaanana batya?

Bamalayika balina ebiwawaatiro? Basseraafi Isaaya beyalaba baalina ebiwawaatiro mukaaga (Isaaya 6:2). Ekifaananyi ekya Bakerubi Katonda kye yagamba Musa okuteeka ku Ssanduuke ye Ndagaano kyalina ebiwawaatiro (Okuva 25:20). Kerubi Ezeekyeri gweyalaba Yalina ebiwaawatiro (Ezeekyeri 1:6, Ezeekyeri 10:15).

Tetumanyi okutwaliza awamu oba bamalayika balina ebiwaawatiro. Tebeetaaga kubeera nabiwawaatiro okusobola okutambula, kubanga myoyo era batambulira ku misinde egisingira ewala okubuuka ne biwaawatiro. Nga emyoyo, era tebandibadde namibiri. Eri bamalayika, ebiwawaatiro tebitera kwetaagibwa.

Obutafaanana nabifaananyi ebisinga obungi bye tutera okulaba, Baibuli tennyonnyola bamalayika okufaanana abakazi oba abaana. Balabikira mu kikula kyabasajja, naye tebafaanana nga abantu, si basajja oba bakazi. Tebalina kintu kyonna nga enkolagana ey’obufumbo n’olunyiriri ebyamaka. (Matayo 22:30.) Buli kinnoomu yatondebwa ku lulwe.

Bamalayika tebalabika eri abantu, naye basobola okulabika bwe wabeerawo ekigendererwa kyakyo. Ebiseera ebimu Malayika bwa yalabikanga, abantu balowooza okusooka nti muntu wa bulijjo (Olubereberye 19:1-2). Ebiseera ebirala bamalayika balabikanga n’okumasamasa okwaleeteranga abantu okugwa wansi mu kutya (Matayo 28:2-4). Bamalayika bwe yalabikiranga omuntu, yateranga okulamusa omuntu ne bigambo “Totya.” (Soma Lukka 1:13, 30; Lukka 2:10.)

Bamalayika myoyo (Abaebbulaniya 1:14),[1] naye tetuteekwa kubalowozaako okubeera nga abatali baddala. Baibuli eraga nti emyoyo gyamaanyi okusinga ekintu kyonna ekirabika. (Soma Isaaya 31:1, 3.)

Bamalayika bayitibwa abaana ba Katonda (Yobu 1:6) era balina ekintu ekiri mu kikula kya Katonda, naye si mu ngeri yemu nga abantu bwebali. Bamalayika basingako ku bantu mu maanyi namagezi kati, naye abantu olunaku lumu bajja kubeera waggulu wabamalayika. (Soma 1 Abakkolinso 6:3.)

Okutondebwa kwa bamalayika tekwogerwako mu Olubereberye. Batondebwa nga ensi tennaba kutondebwa, era baajaganya bwe baalaba nga Katonda atonda ensi (Yobu 38:4-7).

Bamalayika tebafa (Lukka 20:36). Okuba nti baatondebwa nga ensi tennabaawo kitegeza nti bamalayika bonna babaddewo okumala emyaka nkumi nankumi era balabye ebyafaayo byabantu byonna.

Bamalayika balina embala z’obuntu. Basobola okwogera n’okunyumya (Lukka 1:18-20). Basinza Katonda, ekitegeeza nti balina kye bategeera ku kikula kye era basobola okwanukula gyali n’okutya (Abaebbulaniya 1:6). Basanyuka omwonoonyi bweyeenenya, ekiraga nti balina ebirowoozo. (Soma Lukka 15:10.) Baagala nnyo okumanya enteekateeka ey’obulokozi, ekiraga nti balina amagezi. (Soma 1 Peetero 1:12.) Baajaganya okuzaalibwa kwa Yesu bwe kwalangirirwa (Lukka 2:13-14).

Bamalayika tebafaanagana, kubanga waliwo abamu abayitibwa Bakerubi (Zabbuli 80:1) ne Basseraafi (Isaaya 6:2). Waliwo era nemitendera gyabamalayika, kubanga Baibuli eyogera ku Bamalayika ebemirundi ebiri era wakiri ne Malayika omu omukulu “Setaani ne bamalayika be” (Matayo 25:41). Waliwo emitendera egy’obuyinza mu bo, egiyitibwa entebe z’obwakabaka, obwami, nabafuga ensi ab’omukizikiza. (Soma Abaefeso 6:12; Abakkolosaayi 1:16.)

Mu bulombolombo bwa Bayudaaya n’Abakristaayo bingi ebiwandiikiddwa ku Bamalayika, nga bigendawala okusukka ku byetumanyi.

Si bingi nnyo ebibikkulwa mu Baibuli ebikwata ku njawulo eziri mu bamalayika. Ekigambo malayika omukulu kikozesebwa emirundi ebiri gyokka mu Baibuli. Mikayiri ayitibwa malayika omukulu, era wajja kubeerawo eddoboozi eryamalayika omukulu mu kukomawo kwa Yesu (1 Abasessaloniika 4:16; Yuda 1:9). Ekigambo malayika omukulu kitegeeza “malayika akulira bonna.” Tetumanyi bamalayika bameka abakulu abaliwo.

Basseraafi bogerwako mu Isaaya 6. Baalina ebiwawaatiro mukaaga. Nga ojjeeko ebiwawaatiro byabwe, bandibadde bafaananamu nga abantu, kubanga baalina emikono, ebigere, ne mu maaso.

Bakerubi ne kitala ekyaka omuliro baatekebwa mu lusuku Edeni oluvannyuma lwa Adamu ne Kaawa okugobebwa (Olubereberye 3:24). Kino kyali kusobozesa obutatuuka mu lusuku luno nate. Ezeekyeri nga annyonnyola Bakerubi be yalaba banjawulo nnyo kubitonde ebirala byonna bye tumanyiko. Baalina ebiwawaatiro bina, amaaso gamirundi esatu gonna nga ganjawulo, emikono egiwerako, okwakaayakana nga okw’omuliro, ebimyanso eby’okubwatuka, misinde egy’ekimyanso (Ezeekyeri 1:5-14, Ezeekyeri 10:15).

Ebifaananyi ebya Bakerubi babiri byateekebwanga ku mabbali g’Essanduuke y’Endagaano, entebe ey’ekisa nga eri wakati waabyo.[2] Katonda ayitibwa okuddiŋŋana, oyo atuula ku bakerubi.[3] Kino kyamuleetera okumanyibwa nga Katonda wa Isiraeri eyasinzibwanga mu Yeekaalu era nalaganga nti tasobola kutuukirirwa okujjako mu ngeri ze yalagirira.

Obuyinza namaanyi ebya Katonda birabikira mu baweereza bangeri ki baalina. Bakerubi bitondebwa mu ngeri nti singa omuntu alabako omu asobola okulowooza nti alaba Katonda, era nga aba asobola okumusinza, kyokka nga muweereza buweeereza owa Katonda.

Okuba nti Katonda alina bamalayika bangi abamufaako kiraga abuyinza bwe. Omutume Yokaana yalaba ekibinja kyabamalayika nga betoolodde entebe ya Katonda be yayogerako nga “nkumi na nkumi nga beetoolodde entebe wamu” (Okubikkulirwa 5:11).

Obuyinza bwa malayika si kugamba nti tebuliiko kkomo, kubanga tusoma nti omu yaziyizibwa bwe yali atwala obubaka eri Danyeri. (Soma Danyeri 10:12-13.) Kyokka ate Katonda asobola okubawa obuyinza bwe beetaaga okukola omulimu gwonna gwabawa okukola, nga ekiseera malayika omu bweyatta abasserikale 185,000 (2 Bassekabaka 19:35).

Bamalayika balabika nga abaweebwa obuvunaanyizibwa. Baibuli etugamba nti batumibwa kuweereza abo abafuna obulokozi. (Soma Abaebbulaniya 1:14.) Bamalayika betoloola n’okukuuma abantu abaweereza Katonda (Zabbuli 34:7). Tusobola okukitwala nti bamalayika bangi bali naffe ekiseera kyonna. Yesu yagamba nti abaana balina bamalayika ababaweebwa okubabakuuma. (Soma Matayo 18:10.) Malayika omukulu Mikayiri ayitibwa omulangira akuuma eggwanga lya Isiraeri (Danyeri 12:1).

Baibuli tegamba nti tulina okusaba bamalayika. Era tegambangako nti tulina okugezaako okwogera nabo. Si bawolereza baffe wakati waffe ne Katonda. Waliwo okulabula eri abantu abasinza bamalayika ne beetaba ne mu bintu eby’omunsi ey’omwoyo bye batategeera bulungi. (Soma Abakkolosaayi 2:18.) Bwe twetaba ne bamalayika mu ngeri Katonda gyatayagala, emyoyo emibi gye gijja okutwanukula mu kifo kyabamalayika ba Katonda.

► Emyoyo emibi gisibuka wa?

Emyoyo emibi be bamalayika abajeemera Katonda. Kino kyaliwo nga omuntu tannatondebwa, ate Baibuli teraga bingi ku nsonga eno. Setaani ye yali omukulembeze w’okujeema, era kimu kyakusatu ekyabamalayika ne bamugoberera (Okubikkulirwa 12:4). Yuda ayogera ku bamalayika abaaleka ekifo kyabwe ekisooka (Yuda 1:6). Baamala dda okusingisibwa omusango ogwabasalirwa Katonda. (Soma Yokaana 16:11; 2 Peetero 2:4.)

Waliwo ebyawandiikibwa byamirudi ebiri mu bannabbi ebiyinza okuba nga byogera ku kugwa kwa Setaani (Isaaya 14:12-17 ne Ezeekyeri 28:12-19). Buli kyawandiikibwa ku bino kyogera ku muntu, kabaka ow’ensi, naye biynza okuba nga bigeraageranya okugwa kwa bakabaka n’okugwa kwa Setaani.

Kirabika okuba nti Setaani yafuna amalala ngayagala bwetwaze ku Katonda. Omutume Pawulo yalabula nti omuntu asobola okufuna amalala nagwa mu kusingisibwa omusango kwe kumu nga Setaani. (Soma 1 Timoseewo 3:6.) Ekikemo kye kimu kino Setaani kye yakozesa ku Adamu ne Kaawa bwe yagamba nti, “nammwe muliba nga Katonda” (Olubereberye 3:5). Kino kikemo okugaana obuyinza bwa Katonda n’ofuuka katonda ku lulwo.

[1]► Bintu ki ebimu bye tumaanyi ku Setaani?

Setaani akyakulembera okujeemera Katonda. Ayitibwa omukulu w'obuyinza obw'omu bbanga (Abaefeso 2:2). Setaani ayitibwa omukulu w'ensi kubanga abantu b’ensi eno beemalidde mu kujeemera Katonda (Yokaana 12:31). Yeegamba okubeera nannyini w’obwakabaka bw’ensi, okubuwa okumala ekiseera ekigere eri oyo yenna gwasalawo okubuwa (Lukka 4:4-6). Asiikiriza okulowooza kwabonoonyi okubaziyiza okukkiriza enjiri. (Soma 2 Abakkolinso 4:4.) Abonoonyi abateenenyezza mazima babeera basibe be (2 Timoseewo 2:26). Anyakula Ekigambo kya Katonda okuva mu birowoozo byabantu bireme kubakyusa (Soma Makko 4:15.) Yateeka mu mitima gya Ananiya ne Safira entegeka ey’okulimba ekkanisa n’Omwoyo Omutukuvu (Ebikolwa by’Abatume 5:3), era nayingira mu mutimagwa Yuda okulya olukwe mu Yesu (Lukka 22:3). Ayiiya enjigiriza enkyamu mu ddiini era nakubiriza abantu okuziyigiriza. (Soma 1 Timoseewo 4:1.)

Setaani akyawa Katonda n’olwekyo aba akyawa Katonda n’olwekyo akyawa abantu kubanga baatondebwa mu kifaananyi kya Katonda era bafuna okuganja okwamaanyi okuva eri Katonda. Anoonya okuleeta abantu bangi nga bwekisoboka wansi w’okusalirwa omusango gwe gumu naye gweyasalirwa nga abapikiriza okujeemera Katonda.

Abo abaweereza Setaani nga bamanyi be bantu abasinga okulimbibwa mu nsi, kubanga bali mu bujeemu obutasobola kuwangula, ate nga baweereza mukama abakyawanga ayagala kubazikiriza kyokka (1 Peetero 5:8). Akola ebisuubizo byamanyi nti tasobola kutuukiriza (Yokaana 8:44).

Abalala bagoberera Setaani nga tebamanyi bwe balondawo okubeera mu kibi (Abaefeso 2:2-3). Yensonga lwaki amala ebiseera bingi namaanyi okukema n’okulimba (2 Abakkolinso 4:4, 2 Abakkolinso 11:3, 14). Ayagala okuleetera abantu okugaana okukkiriza mu Katonda, nga basinza ebifaananyi eby’ebitonde mu kifo ky’okusinza Katonda (Abaruumi 1:25). Ebikemo bye byabulimba, kubanga talina kyonna kyalina kugaba okujjako okuzikiriza ebyo Katonda bye yatonda. Setaani tatondangako ssanyu oba amasanyu; Katonda byonna ye yabitonda. Setaani asobola okugaba amasanyu amabi agatali mu kwagala kwa Katonda. Ekyamazima, Setaani tasobola kutonnda kintu kyonna; Asobola kwonoona ebintu ebirungi Katonda bye yatonda.

Emyoyo emibi egimu kirabika gyemalira okukola mu bitundu ebyenkalakkalira oba ebibinja byabantu. Nga malayika Mikayiri bwe yayitibwa omulangira akuuma Isiraeri, waliwo emyoyo emibi egyayitibwa omulangira we Buperusi ne Buyonaani (Danyeri 10:13, 20). Emyoyo emirala gyafuuka ba katonda bamawanga.

Setaani ayagala okumusinza. (Soma Matayo 4:9.) Emyoyo emibi gikolera mu ddiini enkyamu. Baibuli etugamba nti abantu bwe basinza ebifaananyi baba basinza dayimooni. (Soma Ekyamateeka Olwokubiri 32:17; 1 Abakkolinso 10:20-21.) Dayimooni zaanukula okusinza kwabantu abatamanyi kye basinza. Nga era asinza Katonda bwagenda ngafaanana Katonda era ngasanyukira obutukuvu, abasinza emyoyo emibi bafuuka babi nnyo nga basanyukira mukukola obubi. Oba olyawo engeri y’okusinza okukyasinze okuba okubi eyali ebaddewo yali abantu bwe bassaddaakanga abaana baabwe eri dayimooni. (Soma Zabbuli 106:37-38.)

Setaani ne dayimooni endala agezaako okufugira ddala endowooza yabantu ne nneeyisa yaabwe. Kino kiyitibwa “kukwatibwa mizimu.” Abantu abamu bewaayo nga bamanyi eri okukwatibwa emizimu bwekuti; oba olyawo abalala bakikkiriza nga tebamanyi kye baali bakola. Abantu abamu bagenda mpolampola mu mbeera eno, nga balowooza nti bafuna maanyi ag’okukozesa ebyabwe bye baagala. Omuntu akwatiddwa emizimu afuuka muddu ow’emyoyo emibi, natwalibwa mu kuzikirizibwa, n’okubonaabona okubi ennyo okwendowooza nebirowoozo. (Soma Makko 5:2-5.) Yesu asobola okusumula omuntu okuva mu busibe.

Mu nsi enjiri mwebuuliddwa ennyo, okukola kw’emyoyo emibi kutera obutafiibwako. Ekitasuubirwa, ensi zino “eŋŋunjufu” abantu mwebasinga okubeerera ab’ensi, nga basekerera buli kintu ekirina amaanyi agasukka ku gabulijjo era nga bagaana okubeerawo kwemyoyo. Mu mbeera bwetyo, emyoyo emibi tegikola mu lwatu, kuba singa gitiisa abantu abaawulira enjiri, bangi ku bantu bano bandizze eri Katonda okusumululwa n’okufuna obukuumi.

[1]Mu mawanga enjiri mwe manyiddwa ekitono, emyoyo emibi gikola mu lwatu. Abantu abali eyo tebamanyi nti basobola okudda eri Kristo okusumululwa, olw’ekyo amaanyi ga dayimooni gabatiisa ne gabaleetera okubagondera. Abantu baweereza emyoyo, si mukweyagalira oba olwessanyu, naye mu kutya. Enjiri ejja nga obubaka obw’ekitalo obw’okusumulula ne ddembe.

Olw’obulumbaganyi obwa buli kiseera obwa setaani, tuli mu Lutalo olw’omwoyo. Tulabulwa okujjukira nti olutalo lwaffe luli mu nsi ey’omwoyo so si nabalabe bamubiri. (Soma Abaefeso 6:12.), Tugambibwa okwambala eby’okulwanyisa eby’omwoyo, tusobole okwekuuma (Abaefeso 6:13). Tusobola okubeera abakakafu ku buwanguzi, kubanga setaani tasobola kuziyiza maanyi ga Katonda agali mu ffe, era bwetugoba setaani, ajja kutudduka (Yakobo 4:7).

► Setaani ye akontana ne Katonda?

Setaani alina amaanyi agasukkira ddala kwago abantu gebalina mu kisera kino, okuba ngabafa. Wabula, amaanyige si kintu bwogeraageranya naga Katonda. Tateekwa kulowoozebwako nga akontana ne Katonda, ngaalinga eyenkana naye amaanyi. Abafirosoofo abamu balowooza nti amaanyi ag’obulungi n’obubi mu nsi genkanankana. Ekyo kiri wala n’amazima. Setaani tali buli wantu wonna, tamanyi bintu byonna, era akola ensobi. Katonda ye yatonda emyoyo, era tegisobola kumuwangula. Ekiseera ky’omuntu eky’ekisa bwe kiriggwako, emyoyo gyonna emibi girisalirwa omusango, gisibibwe, era gibonerezebwe, wamu n’abantu ababi.

Okuwangula setaani kwasuubizibwadda. Katonda yasuubiza okusindika Omulokozi okubetenta omutwe gw’omusota (Olubereberye 3:15). Yesu yajja okuzikiriza emirimu gya setaani n’okutuwa obuwanguzi ku kibi. (Soma 1 Yokaana 3:8.) Yesu, olw’okufan’okuzuukirakwe, takkiriza Setaani kubeera namaanyi ku kufa. (Abaebbulaniya 2:14; Okubikkulirwa 1:18). Amagenda agasemba era ag’olubeerera aga Setaani nemyoyo emirala emibi ye nnyanja ey’omuliro. (Soma Matayo 25:41.)

Katonda Yamala dda okuba ngateeka ekkomo ku kiki Setaani kyasobola okukola (Yobu 1:12, Yobu 2:6). Ekyo kitegeeza nti tetulina kubeera mu kutya ku kiki Setaani kyasobola okutukola. Tewali kisobola kubeerawo okujjako Katonda nga akkiriza, era amanyi ffe kyetuyinza okusobola (1 Abakkolinso 10:13).

Tetukoma ku kukuumibwa kulumbibwa Setaani, naye era tulina amaanyi okutumbula obwakabaka bwa Katonda okuwakanya obwakabaka bwa Setaani. Yesu yawa obuyinza abayigirizwa be, si kubatume be bokka, okugoba emyoyo emibi. (Soma Lukka 10:17.) Nga tubuulira enjiri, Katonda awa amaanyi amazimage, n’asumulula okuva ewa Setaani abo abakkiriza enjiri.

Omukulembeze w’ekibiina wetegereze: memba w’ekibiina kino asobola okunnyonnyola ekitundu kino.

Abantu abamu banyumirwa okubeera mu nsi ey’omwoyo. Batandika okusoma ku bamalayika era basobola n’okukola gananabo. Baibuli tetugambangako okusaba bamalayika oba okugezaako okubeera nenkolagana nabo. Baibuli etulabula obutabasinza oba okugezaako okumanya ebisukka ku ebyo byetulina okumanya (Abakkolosaayi 2:18).

Era kyamutawaana nnyo singa omuntu afuna okwagala emyoyo emibi. Abantu abamu banyumirwa amaanyi gaabwe ne bye bakola. Waliwo emizannyo egikwatagana ne myoyo. Waliwo enkola abantu ze bakozesa okufuna obubaka okuva eri emyoyo. Tetutekwa kwetaba namyoyo mibi okujjako okugirwanyisa olwamaanyi ga Katonda (Yakobo 4:7, 1 Peetero 5:8-9).

Abantu abamu bafuna okunnyonnyola okuzibu era nga kugenda wala okukwata ku nsi ey’emyoyo ne ngeri gyekolamu. Wabula, Katonda yabikkula mu Baibuli byonna bye twetaaga okumanya ku nsi ey’emyoyo.

► Musomere wamu Ekiwandiiko ky’ebikkiririzibwamu wakiri emirundi ebiri.

Katonda ye yatonda ebintu byonna. Bamalayika abatukuvu basinza Katonda ne bakuuma n’abakkiriza. Bamalayika tebafa, bantu abasobola okwogera, basinza, bakubaganya ebirowoozo. Bakola okusalawo okulungi. Setaani ne bamalayika abalala baagwa mu kibi era balabe ba Katonda n’abantu. Katonda ateeka ekkomo ku maanyi ga Setaani era yamusingisa omusango namuwa ekibonerezo eky’olubeerera.

(1) Ebyawandiikibwa Ebiweereddwa Okusoma. Buli muyizi ajja kuweebwa ekimu ku byawandiikibwa bino wammanga. Nga okuyiga okuddako tekunnabaawo, oteekwa okusoma ebyawandiikibwa era owaandiike ku kyebyogera ku ky’okuyiga ku ssomo lino.

• Matayo 12:43-45

• Lukka 8:27-35

• Ebikolwaby’Abatume 12:7-11

• 2 Abakkolinso 11:13-15

• 1 Peetero 5:8-9

(2) Ekigezo: Ojja kutandika okusoma okuddako n’okugezesebwa kussomo 6. Yiga n’obwegendereza ebibuuzo eby’ekigezo nga weteekateeka.

(3) Ebiweereddwa Okuyigiriza: Jjukira okutegeka n’okuwa lipoota ku byoyigiriza wabweru w’ekibiina.

(1) Tumanya tutya nti bamalayika tebabeera na mibiri?

(2) Bamalayika baatondebwa ddi?

(3) Bamalayika bafa?

(4) Menya ebintu bina bye tumanyirako nti bamalayika balina engeri yabantu.

(5) Menya ebigambo bina ebikozesebwa mu Baibuli nga bitegeeza bamalayika.

(6) Kintu ki bamalayika kyebakolera abantu abaweereza Katonda?

(7) Emyoyo emibi gyasibuka wa?

(8) Asinza ebifaananyi mazima abeera asinza ki?

(9) Enkomerero ya Setaani ne myoyo emibi yeruwa?

(10) Abakkiriza bateekwa kukola ki okwekuuma okulumbibwa emyoyo?