(1) Omuyizi ajja kuba asobola okunnyonnyola:

• Ensibuko ye kkanisa.

• Ekkanisa nga ekintu ekiramu.

• Ekkanisa nga omubiri omulamu ogw’omu kitundu.

• Okusinziirwa obumu obw’ekkanisa mu nsi yonna.

• Okusinziirwa obumu bwe kkanisa mu kitundu.

• Amasakalamentu g’ekkanisa.

• Ebiruubirirwa Eby’ekkanisa.

• Ekiwandiiko ky’ebikkiririzibwamu mu Bukristaayo ku Kkanisa.

(2) Omuyizi ajja kulaba obuvunaanyizibwa bwe okwewaayo eri ekkanisa y’omukitundu.

► Musomere wamu Abaefeso 3:3-10. Ekitundu kino kituyigiriza ki ku Kkanisa?

Okumala ebyasa nga Endagaano Empya tennabaawo, ekkanisa yali kyamagero nga tennabikkulibwa. Waaliwo abantu abaafuna ekisa kya Katonda ne babeera mu nkolagana naye (Abaruumi 4:1-8), naye ekkanisa yali tennaba kutandikkibwa.

► Ekkanisa yatandika ddi?

Ekkanisa yatandika n’obulamu n’okuweereza kwa Yesu. Ekkanisa yazimbibwa ku bulokozi bwe yatuwa (Matayo 16:16-18). Ekkanisa yatandika ku lunaku lwa Pentekooti. Okuva ku lunaku olwo, ekkanisa yali yakukola mu maanyi ag’Omwoyo Mutukuvu, awatali kubeerawo n’obukulembeze bwa Yesu (Yokaana 16:7).

Yesu yawa abayigirizwa be obuyinza okusaasanya n’okuteekawo enjigiriza ze mu nsi yonna (Matayo 28:18-20) nasuubiza nti Omwoyo Omutukuvu ajja kubaluŋŋamya mu mazima gonna (Yokaana 16:13). Ekkanisa esobola okuyitibwa ey’ekitume kubanga okuyigiriza kwa batume gwe musingi gw’ekkanisa. Ebikkirizibwa byonna ebikontana n’omusingi ogwenjigiriza tebirina kuyitibwa bya Bukristaayo.

Ekkanisa yasibuka mu:

1. Okuweereza kwa Yesu

2. Obulokozi Obuweebwa Kristo

3. Ekintu ekyaliwo ku lunaku lwa Pentekooti

4. Okutumbula enjigiriza z’ekitume

Ekkanisa egeraageranyizibwa ku maka nga Katonda ye Taata ate abakkiriza be baana mu maka (Matayo 12:48-50, Abakkolosaayi 1:2). Ekkanisa liyitibwa ggwanga eritaliimu mawangga ganjawulo oba entandikwa eyabantu (1 Peetero 2:9-10). Ekkanisa egaraageranyizibwa ku mubiri, Kristo nga gwe mutwe (Abaefeso 4:15-16, Abaefeso 5:30). Bamemba bakolera wamu era buli omu afa ku munne (1 Abakkolinso 12:14, 26).

Nga memba w’omubiri gwa Kristo, Omukristaayo tateekwa kubeera nandowooza yakubeera nga yetwala yekka okuva ku kkanisa. Yetaaga bamemba abalala, nabo bamwetaaga (1 Abakkolinso 12:21). Kikyamu Omukristaayo okubeerawo ngalinga eyeemalirira mu by’omwoyo awatali kkanisa.

Okwawukana ne kkanisa kubeera kwawukana kwekyo Kristo kyakola ku nsi. Obutassaamu kitiibwa n’okwagala ekkanisa kuba butassaamu kitiibwa n’okwagala Kristo.

Waliwo ekkanisa emu mu nsi yonna, kyokka era ekkanisa ebeera mu buli kitundu. Bamemba b’omubiri tebasobola kukola okujjako nga bali wamu mu kifo kimu. Pawulo yawandiikira abakkiriza Abakkolinso nti baali mu biri gwa Kristo (1 Abakkolinso 12:27), ekiraga nti ekkanisa mu kitundu gwe mubiri gwa Kristo mu kitundu ekyo.

Katonda yakola ekkanisa ey’omu kitundu okubeera amaka ag’okukkiriza:

1. Agakola nga omubiri nebirabo eby’omwoyo

2. Okukola kubwetaavu obw’enjawulo ebyabo abali mu kkuŋaaniro (ne by’okukozesa ebyabantu ne Katonda)

3. Okulaga ensiamagezi ga Katondamu bulu kintu kyonna mun bulamu

4. Okuyita abatakkiriza okukyuka begatte ku maka

Okukuŋaana okwa ddala kubeeramu eby’enfuna kubanga abali mu bumu bagabana obulamu obwawamu era bafaayo ku byetaago bya balala (Yakobo 2:15-16, Yakobo 1:27). Ekyetaago ky’ow’oluganda oba mwannyina ffe mu Kristo buvunaanyizibwa bwa kkanisa singa memba oyo yetaba mu bulamu bw’ekkanisa era nga akola obuvunaanyizibwa obwenkana obusobozi bwe.

Katonda agaba ebirabo eby’omwoyo n’okuyita okwenjawulo okw’okuweereza okuzaamu amaanyi n’okuzimba ekkanisa ey’omukitundu (Abaefeso 4:11-12).

Ekkanisa ey’omu kitundu eweereza mu kitundu. Ekisookera ddala kya mwoyo, okubuulira enjiri n’okutumbula amazima ga Katonda mu bintu byonna. Ekkanisa eweereza mu byetaago ebya bantu mu kitundu naye esosowaza abantu abali obumu mu mw’oyo obw’ekkanisa (Abaggalatiya 6:10).

Yesu yewaayo ku lwe kkanisa, okugitukuza n’ogifuula okuba nga teriiko kamogo (Abaefeso 5:27). Ekkanisa teteekwa kuwolereza kibi, wadde nga eteekwa okubeera enneetegefu bulijjo okusonyiwa. Abakulembeze bateekwa okubeera eky’okulabirako eky’okubeera mu bulamu obutukuvu (1 Timoseewo 3:2-3). Singa memba w’ekkanisa ayonoona, ateekwa okwaŋangibwa n’oluvannyuma okujjibwa mu kuŋaaniro bwatenenya (1 Abakkolinso 5:11-13).

► Lwaki ekkanisa tetuukiridde?

Abantu b’ekkanisa tebajja kubeera nga batuukiridde mu buli ngeri. Olw’okuba nti ekkanisa ebuulira enjiri, waliwo abantu mu kuŋŋaaniro ababa tebannaba kwenenya bibi. Ne mwabo abaalokoka, mujja kusigalamu ebitatambula bulungi mu bulamu bwabwe kubanga tebannaba kutegeera engeri y’okuteeka amazima mu nkola mu buli kanyomero mu bulamu bwabwe. Ne mu Bakristaayo abakuze, wasobola okubeerawo ebitali birungi ne ndowooza embi kubanga n’Omukristaato akuze akyali mu mutendera ogw’okukula mu mwoyo. Kitundu ku mulimu gw’ekkanisa okugenda mu maaso n’okusomesa n’okuteeka mu nkola Ekigambo kya Katonda, n’okutuusa abantu ku bukulu obw’omwoyo (Abaefeso 4:11-16; 2 Timoseewo 3:16-17).

Ekkanisa mu nsi yonna erimu abakkiriza bonna mu kiseera kyonna ne bifo byonna. Ebiseera ebimu eyitibwa ekkanisa etalabika kubanga tewaliiwo kitongole ku nsi ekiddukanya ekkanisa ey’ensi yonna oba erina olukalala lwa bamemba baayo.

Ekkanisa Ey’omu kitundu be bakkiriza mu kitundu ekimu abakolera awamu omulimu gw’omubiri gwa Kristo. Ekibiina kya bantu si kkanisa bwe baba nga baakikola olw’ekigendererwa ekikugiddwa ennyo.

Kuno kwe kunnyonnyola okugazi okw’ekkanisa ey’omu kitundu okuyamba okugyawula ku bibiina ebirala byonna: “Ekibiina kyabakkiriza ababatize [abeegattira] awamu olw’okusinza, okuzimbibwa, okuweereza, okukuŋŋaana, n’okufuluma okubuulira; okukkiriza obukulembeze obw’omwoyo; okumalirira okuweereza abantu abengeri zonna okuyita mu birabo eby’enjawulo mu mubiri; n’okwenyigiranga mu mikolo gye kkanisa.” [1]

Waliwo ekkanisa emu mu bifo byonna ebiseera byonna. Yesu yagamba nti, “nze ndizimba ekkanisa yange,” (Matayo 16:18) si “makanisa.” Omutume Pawulo yawandiika nti omubiri guli gumu, n'Omwoyo omu, n’okusuubira kumu, nga bwe waliwo Mukama waffe omu, okukkiriza kumu, okubatiza kumu (Abaefeso 4:4-6).

[1]Abakristaayo abasooka bye bakkirizanga byali byogera ku “ekkanisa ebuna wonna.” Kino kyali tekyogera ku Ekeleziya ya Bakatoliki, naye ku kkanisa ey’ensi yonna erimu Abakristaayo abamazima.

Obumu bw’ekkanisa ey’ensi yonna tebuli mu kubeera mu kitongole kimu, wansi w’okuddukanyizibwa okwenkola eyawakati. Ekyo tekiggya kubeerawo nga Kristo tannadda. Abantu abamu baagala kibeerewo, naye kirabika nga ekitaali mu kwagala kwa Katonda kubanga Yesu yatereeza abayigirizwa be bwe balowooza nti omuntu talina kukola buweerezanga tali nabo (Lukka 9:49-50). Singa Yesu yali ayagala okubeera mu bufuzi obwa wakati mu kkanisa mu nsi yonna, yandibadde asigala ku nsi okugikulembera. Wabula, Yesu yalaba nti omulimu gw’Omwoyo Omutukuvu gwakola mu ngeri ez’enjawulo okwetoloola ensi tegwandikoleddwa nga bwe gwandibadde singa Yesu yali asigadde ku nsi (Yokaana 16:7).

► Obumu bw’ekkanisa mu nsi yonna bwesigamye ku ki?

Obumu bw’ekkanisa mu nsi yonna bwesigamye ku

1. Okuyigiriza kwa batume

2. Enkolagana ne Kristo Ekyusa

Obumu mu njigiriza tekitegeeza nti Abakristaayo bakkiriziganya ku buli kintu, newankubadde mu njigiriza zonna enkulu. Kitegeeza nti bafaanaganya enjigiriza ez’omugaso ezikwata ku kikula kya Katonda ne Kristo ne bintu eby’omugaso mu njiri. Awatali ebyo, bandibadde tebasinza Katonda omu oba okufuna ekisa kye.

Enjigiriza si kye kintu kyokka ekyetaagisa olw’obumu mu Bukristaayo. Abakkiriza bagabana [2]okunywezebwa okw’enkolagana buli omu ne munne olw’okukyusibwa okwenkolagana ne Kristo. Olw’okubanga beenenya ebibi byabwe, ne bateeka okukkiriza kwabwe mu Kristo era nga balina Omwoyo Omutukuvu, balina enkolagana ey’enjawulo. Abakristaayo bategeera buli omu munne mu nsi yonna nga ojjeeko okubeera nga baawukana mu ngeri nnyingi.

Tusobola okukkiriza nga Omukristaayo omuntu yenna alina okuyigiriza kw’Obukristaayo okwetaagisa era alabika ngali mu nkolagana eraga nti yakyusibwa mu Kristo. Naye enzikiriziganya mu njigiriza ey’ekkanisa ey’omu kitundu eteekwa okuba nga kunnyonnyoddwa nnyo.

Ekkanisa ey’omu kitundu kye kibiina kya bantu abewaddeyo okusinziza awamu, okubuulira enjiri, okuyigiriza abantu abaakakyuka n’abantu abakyali abato, nga baweereza abantu mu kitundu, n’okuyigiriza ebintu ebikolebwa mu bulamu Obukristaayo. Abantu okutuukiririza awamu ekigendererwa ekyo, bateekwa okukkiriziganya ku bintu bingi ebiri mu njigiriza.

Okugeza, oba olyawo omuntu mu kkanisa ey’omu kitundu abuulira buli muvubuka na buli yakyuka okusaba ekirabo eky’okwogera mu nnimi. Naye nga abakulembeze abalala mu kkanisa eyo tebakkiriza nti ekirabo eky’okwogeramu nnimi kisuubizibwa eri buli mukkiriza. Beeraliikirira nti abantu bajja kubeera mu kutabulwatabulwa okw’omwoyo bwe bagezaako okufuna ekintu ekitali kwagala kwa Katonda. Kyeragirawo nti, kijja kubeera kizibu eri abantu bano okukollera awamu mu kkanisa ey’omu kitundu. Wadde nga abakulembeze batwala omuntu ono okubeera omukkiriza, tebalina kumukkiriza kuyigiriza enjigiriza ezisobola okuleeta okutabukatabuka mu kuŋŋaaniro.

Ekkanisa eyomu kitundu yetaaga okukkiriziganya ku njigiriza ezikwata ku ngeri gye bagabanamu obulamu awamu ne gye bakolamu obuwweereza n’okuweereza. Kiba kirungi ekkanisa okuwandiika enjigiriza zaayo. Ekiwandiiko tekikozesebwa kusalawo oba omuntu mukkiriza. Mu kifo kyekyo, eraga njigiriza za ngeri ki ezigatta ekibiina ekyo ekya bakkiriza okubeera nga basinziza wamu n’okukola obuweereza.

Yesu yawa ekkanisa amasakalamentu abiri. Gayinza era okuyitibwa obulombolombo oba emikolo.

Okubatiza akabonero ak’okufa kwa Kristo n’okuzuukira kwe (Abaruumi 6:3-4). Okubatiza bujulizi obulaga nti omukkiriza afaanana Kristo era afudde ku kibi nazuukirira obulamu obuggya mu Kristo. Okubatiza tekulokola muntu. Okubatiza bujulizi obw’olwatu obulaga nti omuntu akyuse (Yokaana 3:7-8).

Okusembera Kwateekebwawo Yesu ku kijjulo ekyasembayo kye yalya nabayigirizwa be nga tannaba kukomererwa ku musalaba (1 Abakkolinso 11:23-25). Omugaati ne nviinyo biriwo mu kifo ky’omubiri n’omusaayi ebya Yesu ebyaweebwayo nga ssaddaaka olw’obulokozi bwaffe.[1] Nga bwe tulya emmere eyamba obulamu, twesigama ku ssaddaaka ye okuba n’obulamu obw’omwoyo (Yokaana 6:53-58).

Amasakalamentu gasobola okuyitibwa “ensibuko y’ekisa”. Tegawa kisa bwe gatakolebwa nakukkiriza n’okugonda. Bye by’okukola Katonda bye yatuwa, era bwe bikolebwa mu kukkiriza bye tuyitamu okufuna ekisa okuva eri Katonda.

► Biki ebimu ku bigendererwaeby’ekkanisa?

Ekkanisa erina:

[1]1. Okubuulira Enjiri (Matayo 28:18-20)

2. Okusinza nga ekibiina (1 Abakkolinso 14:26)

3. Okukuuma enjigiriza (1 Timoseewo 3:15; Yuda 1:3)

4. Okuwanirira abasumba mu byensimbi (1 Timoseewo 5:17-18)

5. Etuma n’okuwanirira abaminsani (Ebikolwa by’Abatume 13:2-4; Abaruumi 15:24)

6. Okuyamba bamemba abali mu bwetaavu (Abaruumi 12:13;1 Timoseewo 5:3)

7. Okukangavvula bamemba abagwa mu kibi (1 Abakkolinso 5:9-13)

8. Okubatiza n’okusembeza ku mmeeza ya Mukama waffe (Matayo 28:19;1 Abakkolinso 11:23-26)

9. Okuyigiriza abakkiriza okutuuka ku bukulu mu kukkiriza (Abaefeso 4:12-13)

10. Okukola ku byetaago byabantu mu kitundu (Abaggalatiya 6:10; Abaefeso 4:28; Abaebbulaniya 13:16)

Ebisinga ku bintu bino tebisobola kukolebwa muntu omu yekka. Ebigendererwa bino byesigama ku nkolagana eyawamu ey’ekibiina kya bakkiriza ne mitendera gy’obukulembeze.

Katonda ayita buli mukkiriza okwewaayo eri ekkanisa ey’omu kitundu n’okuyamba ekkanisa eyo okutuukiriza ekigendererwa kyayo mu nsi. Okujjako nga memba aweereza mu kkanisa, aba tatuukiriza kigendererwa kye nga memba w’omubiri gwa Kristo.

Omukulembeze w’ekibiina wetegereze: memba w’ekibiina kino asobola okunnyonnyola ekitundu kino.

Abantu abamu tebewaayo okubeera ekitundu ku kkanisa ey’omu kitundu. Ababeera baagala okugenda mu kkanisa yonna ku buli Sande. Tebasobola kuyamba ku buweereza bwonna mu kkanisa kubanga ekkanisatesobola kubesigamako. Tebalina nkolagana esobozesa okussa ekimu okw’omwoyo ne mbalirira. Singa Abakristaayo bonna bakola bwe batyo, tewandibaddewo makanisa.

► Musomere wamu Ekiwandiiko ky’ebikkiririzibwamu wakiri emirundi ebiri.

Kristo yazimba ekkanisa entukuvu emu mu nsi yonna, eryogerwako nga omubiri gwa Kristo mu kuŋŋaaniro ly’omu kitundu. Ekkanisa erina enjigiriza ya batume era ekuuma amazima gonna. Ekkanisa ge maka ga Katonda, nokukuŋŋaana okukola ku byetaago byonna. Ekkanisa esinza Katonda, ebuulira enjiri mu nsi, n’okuyigiriza abakkiriza.

(1) Ebyawandiikibwa Ebiweereddwa Okusoma: Buli muyizi ajja kuweebwa ekimu ku byawandiikibwa bino wammanga. Nga okuyiga okuddako tekunnabaawo, oteekwa okusoma ebyawandiikibwa era owaandiike ku kyebyogera ku ky’okuyiga ku ssomo lino.

• 1 Abakkolinso 5:1-13

• 1 Abakkolinso 6:1-8

• 1 Abakkolinso 12:14-31

• Abaefeso 4:11-16

• Yakobo 2:1-9

(2) Ekigezo: Ojja kutandika okusoma okuddako n’okugezesebwa kussomo 12. Yiga n’obwegendereza ebibuuzo eby’ekigezo nga weteekateeka.

(3) Ebiweereddwa Okuyigiriza: Jjukira okutegeka n’okuwa lipoota ku byoyigiriza wabweru w’ekibiina.

(1) Ekiseera ky’ekkanisa kyatandika ddi?

(2) Lwaki ekkanisa esobola okuyitibwa ey’abatume?

(3) Bintu ki ebina ebikola ensibuko ye kkanisa?

(4) Ekkanisa mu nsi yonna be baani?

(5) Ekkanisa ey’omu kitundu yekkanisa ki?

(6) Ekigambo ekkanisa ey’ensi yonna mu ntandikwa kya kitegeeza ki?

(7) Ekkanisa mu nsi yonna egattibwa bintu ki ebibiri?

(8) Lwaki kirungi ekkanisa okuwandiika enjigiriza zaayo?

(9) Kola olukalala lwe bigendererwa mukaaga eby’ekkanisa ey’omu kitundu.