Mwishoni mwa somo hili, mwanafunzi anapaswa:

(1) Kufahamu tarehe sahihi na mazingira ya kihistoria ya Nyaraka za Kichungaji.

(2) Kuorodhesha mada kuu na kusudi la Nyaraka za Kichungaji.

(3) Kuibua sifa za kibiblia kwa viongozi wa Kanisa.

(4) Kupata heshima ya ndani kwa majukumu ya kichungaji kwenye maeneo kama vile mafundisho ya kimaelekezo, taasisi ya kanisa, na uongozi wa Roho Mtakatifu.

(5) Kupewa changamoto kuishi maisha ya uaminifu kwa wito wa Mungu.

(6) kufupisha kanuni za kiutendaji kwa huduma ya Kikristo kutoka kwenye nyaraka za kichungaji.

(7) Kuhusianisha ujumbe wa vitabu hivi katika uhitaji wa ulimwengu wa leo.

► Orodhesha baadhi ya mambo ya kuzingatia kwa Mchungaji Kijana. Kisha, tafuta lipi kati ya mambo haya yameshughulikiwa kwenye 1 Timotheo na Tito. Soma 1 na 2 Timotheo na Tito.

► Kariri 2 Timotheo 4:7-8 na Tito 2:11-14.

Tito na 1 na 2 Timotheo zinajulikana kama Nyaraka za Kichungaji, au Barua za Kichungaji. 1 Timotheo na Tito kuna uwezekano ziliandikwa kati ya 64 B.K. na 65 B.K. 2 Timotheo ni barua ya mwisho ya Paulo, iliandikwa muda mfupi kabla ya kifo chake mnamo mwaka 66 au 67 B.K.

Barua hizi ziliandikwa kwa vijana ambao Paulo aliwafundisha. Kwa sasa walikuwa ni wachungaji ambao walikuwa wakiongoza makanisa. Paulo anaandika kushughulikia matatizo ambayo yaliibuka katika maakanisa yao.

Kinyume cha nyaraka kwa makanisa, hizi ni nyaraka binafsi. Ni barua kutoka kutoka kwa mwalimu mwenye kuheshimiwa kwa wanafunzi ambao wanakumbana na changamoto kwenye uteuzi wao wa kwanza. Kwa sababu ya historia hii, vitabu hivi ni chanzo cha thamani sana kwa wachungaji wapya wanaotafuta ushauri wa kibibria kwenye kuliongoza kanisa.

Usuli wa 1 Timotheo

Mpangilio wa kihistoria

Wakati Paulo aliposafiri kwenda Makedonia kufuatia kufunguliwa kwake kutoka gerezani, aliondoka akamwacha Timotheo kuchunga kanisa Efeso (1 Timotheo 1:3). Paulo alipanda kanisa hili dogo takribani miaka mitano hadi nane ya hapo mwanzoni.

Kusudi

Paulo ananandika barua hii:

1. Kumpa Timotheo maelekezo kuhusu walimu wa uongo,mambo ya sera za kanisa, na uteuzi wa maafisa wa kanisa.

2. Kumtia moyo Timotheo katika nafasi yake kama Mchungaji.

Mada kuu za 1 Timotheo

Walimu wa uongo ndani ya Kanisa

Lengo la kwanza ndani ya barua hii ni kumsaidia Timotheo kushughulika na walimu wa uongo ambao wanalisumbua Kanisa huko Efeso. Kuliko kushughulikia mafundisho yake kwa kina, Paulo anaonya dhidi ya madhara ya fundisho. Fundisho potofu limetokana na maswali ya hoja na mahaojiano (1 Timotheo 1:4, 6). Walimu hawa wanataka kuonekana kama walimu, lakini hawafahamu vitu wanavyovifundisha (1 Timotheo 1:7). Badala ya malumbano yasiyo na maana na uvumi, Mungu analitaka kanisa lake kujengana kila mmoja katika upendo unaotoka katika Moyo safi, ufahamu mzuri, na imani ya kweli (1 Timotheo 1:5).

Ina onekana kwamba sehemu ya ujumbe wa hawa walimu wa uongo unahusiana na matumizi yasiyo sahihi ya sheria. Paulo anathibitisha thamani ya sheria pale ambapo inatumika kwa usahihi na anaorodhesha baadhi ya dhambi ambazo ni matokeo ya kutokutii kanuni zilizofundishwa katika sheria. (1 Timotheo 1:8-10). Wakati Wagalatia inaonyesha kwamba wafuasi wa Kristo wana hesabiwa haki kwa neema, na sio kwa sheria; 1 Timotheo inaonyesha kwamba sheria inafanya jukumu la umuhimu sana katika kuonya dhidi ya kufanya yale yasiyo mpendeza Mungu.

Paulo anaitikia kazi ya walimu wa uongo kwa:

• Kumtia moyo Timotheo. Paulo anampa ushuhuda wake binafsi kama mtu ambaye alikuwa adui wa Kristo lakini ambaye alipokea rehema (1 Timotheo 1:12-17). Ushuhuda wa Paulo unampa Timotheo ujasili katika nguvu ya Kristo kubadilisha maisha.

• Kusisitiza fundisho la kweli. Paulo anajibu fundisho la uongo kwa fundisho la kweli. Katika 1 Timotheo 4, Paulo anaagiza fundisho sahihi kama dawa kwa sumu ya fundisho la uongo.

• Tahadhari dhidi ya dhamira isiyo sahihi. Baadae kwenye barua, Paulo anatazama kwenye dhamira ya walimu wa uongo. Kwenye 1 Timotheo 6:3-5, Paulo anaonya kwamba mafundisho yao yanatokana na Kiburi na fikra zilizoharibika na uchoyo. Jibu kwa jambo hili ni kuridhika na kile tulichonacho (1 Timotheo 6:6-8). Kupenda pesa kumesababisha baadhi ya watu kutangatanga kutoka kwenye imani (1 Timotheo 6:9-10). Badala yake, wakristo wa kweli lazima “…ukafuate haki, utauwa, imani, upendo, saburi, upole” (1 Timotheo 6:11).

Maelekezo kwa Kanisa

► Zipi ni sifa za viongozi katika kusanyiko lako? Tengeneza orodha kisha linganisha orodha yako kwa 1 Timotheo 3:1-13 and Tito 1:5-9.

Mengi ya 1 Timotheo yana husisha ushauri wa Paulo kwa Timotheo. Paulo anatoa mwongozo kwa kijana Timotheo juu ya maswala kama vile:

1. Maombi ya ushirika na ibada ya umma (1 Timotheo 2). Maswala ya kuabudu na tabia kwenye ibada za umma vilikuwa ni muhimu kwa mchungaji kijana kama Timotheo.

2. Sifa kwa viongozi wa Kanisa (1 Timotheo 3). Kulikuwa na ofisi mbili kwa kanisa la kwanza. Maaskofu (waangalizi) walifundisha na kuhubiri. Walikuwa wanawajibika na kulitunza kundi na kuongoza waamini dhidi ya madhara ya kiroho. (Matendo ya Mitume 20:28-31). Mashemasi walikuwa wanahusika zaidi na maeneo ya huduma za kimwili. (Neno la kigiriki kwa Shemasi, diakonos, likiwa na maana ya “ Mtumishi.”) Sifa za Paulo kwa ofisi zote mbili zililenga zaidi kwenye tabia kuliko kwenye jukumu maalumu. Jambo la msingi ambalo Paulo alizingatia ni kwamba viongozi wa kanisa wawe na tabia ambayo zitawawezesha wao kuliongoza Kanisa la Mungu.

3. Uhitaji wa makundi maalumu ndani ya Kanisa (1 Timotheo 5:1-6:2). Jambo lingine kwa mchungaji kijana ni jinsi gani ya kushughulikia mahitaji ya makundi tofauti tofauti ndani ya Kanisa. Paulo anatoa maelekezo juu ya kuwasaidia wajane, wazee wa kanisa, na hata wafungwa.

Hitimisho la 1 Timotheo

Paulo anahitimisha waraka wake kwa Timotheo na maagizo ya kubaki kuwa mwaminifu katika kuvipiga vita vizuri vya Imani na kumkumbusha kuto kuyumbishwa na mbwembwe zisizo na heshima na maarifa ya uongo (1 Timotheo 6:12-21). Timotheo amekabidhiwa injili, na hiyo kwake inapaswa kuwa kitu cha msingi kuzingatia—na kitu cha msingi cha kuzingatia kwa kila Mchungaji ambaye anafuatia nyayo za Timotheo.

Usuli wa Tito

Mpangilio wa kihistoria

Tito alikuwa muumini mmataifa, yawezekana aliokoka chini ya huduma ya Paulo (Tito 1:4), ambaye alimsaidia Paulo katika huduma. Alikuwa pamoja na Paulo angalau mara moja wakati wa kutembelea Yerusalemu (Wagalatia 2:1-3) na alimwakilisha Paulo ndani ya Korintho kipindi cha mahangaiko ya Paulo na lile kanisa sumbufu (2 Wakorintho 7:13-14, 2 Wakorintho 8:16-17). Wakati wa waraka huu, Tito alikuwa akitumika kwenye kisiwa cha milima ya Krete. Alimfuatana na safari ya Paulo kutembelea Krete, Tito aliachwa kusimamia makanisa ndani ya miji yenye idadi kubwa ya watu pembezoni mwa Pwani.

Mwishoni mwa Barua, Paulo anamuomba Tito kuungana naye katika mji wa Nikopoli (Tito 3:12). Kuanzia 2 Timotheo 4:10, inaonekana kwamba Tito baadaye alitumwa kutoka Nikopoli kwenda mkoa jirani wa Dalmatia. Kwa kipindi hiki, Paulo alikuwa amekamatwa na kupelekwa Rumi, ambapo angeteseka kwa kufa kwa ajili ya imani.

Kusudi

kama 1 Timotheo, Tito iliandikwa kuongoza mchungaji kijana katika kujenga kanisa la mahali. Paulo anaelezea walimu wa uongo, sifa za uongozi wa kanisa, na tabia za kikristo. Ujumbe mkuu wa waraka ni umuhimu wa mtindo wa maisha ya mkristo kama kielelezo kionekanacho cha Imani iokoayo.

Mada kuu za Tito

Hatari ya walimu wa uongo

Mafundisho ya uongo yalikuwa ni hatari za mara kwa mara ndani ya kanisa la kwanza. Paulo anaitikia katika njia tatu:

1. Aliitaji uongozi bora ndani ya Kanisa. (Tito 1:5-9).

2. Alielezea kwamba mtindo wa maisha wa walimu wa uongo unathibitisha makosa ya ujumbe wao. (Tito 1:10-16, Tito 3:9-11).

3. Alitoa picha ya kuishi kwa haki (Tito 2:1-3:9).

Kama ilivyo siku zote, njia ya Paulo ni kusisitiza Ukweli, sio tu kushambulia makosa.

[1]Umuhimu wa Kazi Nzuri

Walimu wa uongo walijulikana kwa mtindo wao mwovu wa maisha ambao unazalishwa na mafundisho yao. Wale waliowafuata walimu wa uongo kule Krete walikuwa wenye kuchukiza, kutokutii, wasiofaa kwa kazi yoyote nzuri (Tito 1:16). Hata hivyo, fundisho la kweli linapaswa kujulikana kwa mtindo wa maisha linaouchochea. Baada ya kuonya dhidi ya walimu wa uongo, Paulo anauelekeza waraka katika picha ya maisha ya kweli ya Kikristo. Paulo anasisistiza kwamba fundisho la kweli litaongoza kwenye tabia sahihi.

Paulo anampa changamoto Tito kufundisha tabia ambayo ni thabiti na fundisho la kweli (Tito 2:1). Kama washirika wa kanisa la krete wanaishi ipasavyo, maisha yao yataendana na fundisho lilofundishwa na Paulo na Tito. Paulo anatoa maelekezo maalumu kwa wanaume wazee, wanawake wazee, vijana wa kike, vijana wa kiume, na watumishi. Paulo anamkumbusha Tito kwamba kiongozi lazima aonyeshe mfano wa mambo yote mawili kazi nzuri na fundisho sahihi.

Mtindo makini wa maisha ni ushuhuda wenye thamani wa kweli ya Injili. Paulo anatoa motisha ya kazi nzuri:

1. Kwamba asiwepo mtu wa kulikufuru Neno la Bwana kwa sababu ya tabia mbaya ya mwamini (Tito 2:5).

2. Kwamba tabia ya mwamini inaleta heshima kwa fundisho la Mungu (Tito 2:10).

Mtindo wetu wa maisha unapaswa kudhihirisha mfano wa Yesu. “ambaye alijitoa nafsi yake kwa ajili yetu, ili atukomboe na maasi yote, na kujisafishia watu wawe milki yake mwenyewe, wale walio na juhudi katika matendo mema” (Tito 2:14). Wasioamini wanavutiwa kwenye Injili kupitia maisha ya watu wa Mungu.

Mafundisho ya Paulo katika kitabu cha Tito ni muunganiko wa umuhimu kwa mafundisho yake kwenye Wagalatia. Kwenye Wagalatia, Paulo anaonya dhidi ya wale wanaoamini kwamba kazi nzuri itawapatia kuhesabiwa haki. Kwenye Tito, Paulo anaonya dhidi ya wale ambao wanafundisha kwamba kuhesabiwa haki hakuzalishi kazi nzuri.

Kwa hakika tunapohesabiwa haki kwa neema kupitia imani, tutaishi maisha yaliyobadilishwa. Paulo anaweka wazi kwenye Tito, kama ilivyo kwenye Wagalatia, kwamba tunaokolewa sio kwa matendo na kazi zetu za haki, bali ni kwa rehema za Mungu. (Tito 3:5). Japo hatuokolewi kwa kazi zetu njema, wokovu umebadilisha kila mtazamo wa maisha yetu. Kabla ya kuhesabiwa haki “…tulikuwa hatuna akili, tulikuwa waasi, tumedanganywa, huku tukitumikia tamaa na anasa za namna nyingi, tukiishi katika uovu na husuda, tukichukiza na kuchukiana” (Tito 3:3). Sasa kwa kuwa tumefanywa wapya, lazima tuwe waangalifu katika kujitoa wenyewe kwa kazi nzuri (Tito 3:8).

Paulo anahitimisha waraka na maelekezo binafsi. Anamtuma Artema au Tikiko kuwa mbadala wa Tito uko Krete. Wakati mbadala huu utakapowasili, Tito anatakiwa kumleta Zena na Apolo na kuungana na Paulo uko Nikopoli.

Historia kwa 2 Timotheo

Kusudi

2 Timotheo, waraka wa mwisho wa Paulo, uliandikwa mnamo 65-67 B.K. kipindi ambapo akingojea hukumu ya kifo chake. Baadhi ya jamaa walimtenga, na wengine walikuwa mbali kwenye shughuli, hivyo yupo mwenyewe. Anaandika Timotheo, anaomba msaada wake. Paulo anasikia baridi, hivyo anamwomba Timotheo kumletea nguo. Anaitaji msaidizi, hivyo anamwomba Timotheo kumleta Yohana Marko. Anataka kuendelea na kazi yake mpaka mwisho, hivyo anaagiza vitabu vyake na ngozi (2 Timotheo 4:9-13).

Ujumbe wa 2 Timotheo

Uaminifu

Mwishoni mwa maisha yake, Paulo alitazama nyuma kwenye maisha yake ambayo amekuwaa akiyaishi katika uaminifu na utii kwa wito wa Mungu. Alitazama mbele pia kwa wale kama akina, Timotheo, ambao wataiendeleza huduma huko mbeleni. Uaminifu ni jambo la muhimu sana kwa Paulo kwa wakati huu katika maisha yake. Anampa changamoto Timotheo kuendelea kwa uaminifu kwenye huduma.

Kama mfano wa kutokuwa na uaminifu, Paulo anataja baadhi kwenye jimbo la Asia ambao walimtenga, hususani Figelo na Hermogene (2 Timotheo 1:15). Paulo anateseka na kusalitiwa na watenda kazi wenzake ambao wameacha huduma au kujitoa kutoka kwenye fundisho la kweli. Baadae, anamtaja Dema, mtenda kazi mwingine wa mwanzoni ambaye amemwacha (2 Timotheo 4:10). Uaminifu kwa Mungu haimanishi kwamba maisha hayatakuwa na kukatishwa tamaa. Lakini zaidi ya mateso ya kimwili ya mashua/meli kuvunjika wakiwa baharini na kufungwa, na zaidi ya msongo wa kimawazo wa jinsi ya kushughulika na matatizo ya makanisa kama vile Galatia na Korintho, Paulo ameteseka kutokana na maumivu ya kihisia ya kutengwa na kuachwa katika kipindi hiki kigumu.

Kwa shukrani, Paulo anaweza kushangilia katika mifano ya uaminifu. Anakumbuka Onesiforo, mfano wa huduma ya uaminifu sehemu zote mbili ndani ya Efeso na ndani ya Rumi (2 Timotheo 1:16-18). Pia anawataja watenda kazi wenzake kama vile Kreske, Tito, na Tikiko , ambao wanatumika kwa uaminifu (2 Timotheo 4:10-12). Katika uongozi mzuri na wa ajabu wa Neema ya Mungu, Paulo anaomba kwamba Marko amsaidie Timotheo huko Rumi. Miaka kumi na tano mwanzoni, Marko alijiondoa kutoka kwenye timu ya umisheni iliyofanya kazi kwenye safari ya kwanza ya kimishenari ya Paulo. Kutokana na hili, yeye alikuwa ni sababu ya kutengana kati ya Paulo na Barnaba (Matendo ya Mitume 15:36-39). Marko ambaye alikuwa si wakuaminika kwenye siku za nyuma, lakini sasa amethibitisha kuwa mwaminifu. Paulo anaelekeza, “Umtwae Marko, umlete pamoja nawe, maana anifaa kwa utumishi” (2 Timotheo 4:11).

Hizi ni zaidi ya kumbukumbu binafsi za nyuma; Paulo anataka kuchochea uaminifu ndani ya Timotheo. Kupitia maneno ya mifano, Paulo anaonyesha inamaana gani kuwa mwaminifu:

• Askari ni mwaminifu kwa yule ambaye amemteua (2 Timotheo 2:3-4).

• Mwanariadha anashindana kwa kuzingatia sheria (2 Timotheo 2:5).

• Mkulima hufanya kazi kwa kutegemea ujira wa mavuno (2 Timotheo 2:6).

Walimu wa uongo

Tishio la fundisho la uongo linaendelea kuwa jambo la kuzingatia kwa Paulo. Anampa changamoto Timotheo kubaki kuwa mwaminifu na kukataa kuyumbishwa na mambo ya kijinga na kipumbavu (2 Timotheo 2:23). Huku kuyumbishwa kunatoka kwa watu waovu na wadanganyifu ambao wanadanganya na kudanganyika. (2 Timotheo 3:13). Paulo anamwambia Timotheo, “Bali wewe ukae katika mambo yale uliyofundishwa na kuhakikishwa…” (2 Timotheo 3:14). Timotheo ufanye yafuatayo:

• Hubiri neno.

• Kalipia, kemea, na himiza.

• Kuwa na akili timamu.

• Vumilia mateso.

• Fanya kazi ya muhubiri wa Injli.

Kwa kifupi, anapaswa kutimiza huduma yake (2 Timotheo 4:2, 5). Hapa, kama ilivyo kwenye 1 Timotheo na Tito, jibu kwa mafundisho ya uongo ni uaminifu kwa Kweli.

Kuaga

2 Timotheo ni neno la kuaga la Paulo mwishoni mwa maisha yake hapa duniani na huduma yake. Paulo anautazama wakati ujao kwa ujasiri; anatazamia thawabu ya uaminifu.

Miaka ya kabla, Paulo alishuhudia, “Lakini siyahesabu maisha yangu kuwa kitu cha thamani kwangu kama kuumaliza mwendo wangu na huduma ile niliyopokea kwa Bwana Yesu, kuishuhudia Habari Njema ya neema ya Mungu” (Matendo ya Mitume 20:24). Sasa, kukabili kifo, anashuhudia:

Nimevipiga vita vilivyo vizuri, mwendo nimeumaliza, Imani nimeilinda; baada ya hayo nimewekewa taji ya haki, ambayo Bwana, mhukumu mwenye haki, atanipa siku ile; wala si mimi tu, bali na watu wote pia waliopenda kufunuliwa kwake (2 Timotheo 4:7-8).

Nyaraka za kichungaji zinatufundisha sisi:

1. Umuhimu wa fundisho la kweli. Jibu sahihi kwa fundisho la uongo ni Ukweli. Katika barua hizi, Paulo anatoa angalizo kwa fundisho la kweli zaidi kuliko kwa fundisho la uongo. Hivyo hivyo, jibu letu sahihi kwa mafundisho ya uongo leo ni Injili, ambayo mara moja kwa zote ilitolewa kwa watakatifu (Yuda 1:3).

2. Sifa kwa viongozi wa Kanisa. Katika nyakati ambazo maadili yameharibika na mafundisho ya uzushi yameharibu baadhi ya viongozi wa kanisa, Nyaraka za Kichungaji ni za thamani kwa kufundishia vigezo vya Mungu kwa viongozi wa Kanisa. Hakuna kanisa lnaloweza kuacha kuzingata viwango hivi. Makanisa yenye hekima yatachagua ambao wamejidhatiti kwenye sifa ambazo Paulo amezibainisha kwenye 1 Timotheo na Tito.

3. Umuhimu wa kazi nzuri kama kielelzo cha Injili. Tito hususani inasisitiza ujumbe huu. Wakati ambapo wale wanaodai kumfuata Yesu wanaongea na kutenda katika njia ambazo ni tofauti na zake, ushuhuda wa kanisa unaharibika. Waamini lazima waifanye Injili ivutie wale wasioamini kupitia maisha ya kimungu. Fundisho sahihi ni lazima lizalishe na tabia sahihi.

4. Wito wetu wa uaminifu kwa maisha yote. Wanafunzi, kadri unavyoendelea katika huduma, unakutana na changamoto ya kimaisha. Kama Paulo, unaweza kutengwa na watenda kazi wenzako. Kama Timotheo na Tito, unaweza kukutana na walimu wa uongo. Na kama waamini wa nyakati zote, utakutana na majaribu na kupingwa. Maneno ya mwisho ya Paulo yanakukumbusha: Tuzo ya thamani ni ya gharama. Usikate tamaa; Taji inakusubiria.

William Borden alizaliwa kwenye familia ya Kitajili mwaka 1887. Borden alijiunga na Chuo Kikuu cha Yale kujiandaa na mambo ya biashara, lakini Mungu alimwita kuwa mmishionari kwa waislamu wa Kaskazini mwa China. Akiwa njiani kwenda China, huku akijifunza kiarabu nchini Misri, Borden akapata ugonjwa wa homa ya uti wa mgongo na akafariki akiwa na umri wa miaka 25. Hakuiona china.

Baada ya kifo chake, wazazi wake walipewa Biblia ya William. Ndani ya Biblia, walikuta ujumbe kutoka siku ambayo alisema ndiyo kwa wito wa Mungu kumtaka aende China. Borden aliandika maneno, “Hakuna kujibakiza.” Alijitoa yeye mwenyewe kikamilifu (pasipo kujibakiza) kwa wito wa Mungu. Wakati familia yake ilipopinga wito wake na kumlazimisha William kujiunga na biashara ya familia, aliandika, “Hakuna kurudi nyuma.” Borden alijithatiti kuendelea kupiga mbio pasipo kurudi nyuma. Siku chache tu kabla ya kifo chake, Borden aliongeza ujumbe mwingine: “Hakuna majuto.” Borden angeweza kuitazama mbele yake kwa ujasiri kwamba ameishi katika kutii wito wa Mungu.

William Borden aliulewa ushuhuda wa mwisho wa Paulo. Kwa kila mtu anayejitoa pasipo kujibakiza na kumfuata Mungu pasipo kurudi nyuma, kuna taji ya haki. Siku ile, tutasema na Paulo na William Borden, “Sina majuto.” Hili ni lengo linalostahili kwa kila Mwamini.

(1) Fanya mazoezi yote yanayofuata:

• Andaa orodha ya sifa kwa ajili ya viongozi wa kanisa katika mazingira yako. Unatakiwa kutumia viwango vya Biblia vya 1 Timotheo na Tito katika mazingira ya utamaduni ambao unatumika.

• Baada ya kusoma 2 Timotheo, andika barua ya kuagana ya ukurasa mmoja. Kana ungekuwa unakabiliwa na kifo, ni ushuhuda gani ungeuacha nyuma? Zoezi hili linaweza kukusaidia kufanyia tathmini maisha yako ya sasa na kutengeneza huduma yako ya mbele kwa kadiri unavyokuwa na ufahamu wa urithi ambao utauacha kwa wale ambao wanakufuata.

(2) Mwanzoni mwa somo linalofuata, utafanya jaribio kulingana na somo hili. Soma maswali ya jaribio kwa umakini katika maandalizi.

(1) Nyaraka za Kichungaji zinaaminika ziliandikwa katika kipindi gani cha tahehe?

(2) Ni nini yalikuwa makusudi mawili ya Paulo ili kuandika 1 Timotheo?

(3) Ni kwa jinsi gani ushuhuda wa Paulo unamtia moyo Timotheo wakati anapopambana na waalimu wa uongo?

(4) Ni nini maashofu wanafanya? Wajibu wao ulikuwa ni nini?

(5) Mashemasi walikuwa wana wajibika na nini? Neno la Kiyunani diakonos lina maana gani?

(6) Tito alikuwa nani?

(7) Ni kwa kusudi gani kwamba waraka kwaTito uliandikwa?

(8) Ni misukumo gani miwili kwa ajili ya kazi njema ambayo Paulo anampatia Tito?

(9) Kwa nini ni muhimu kwamba Paulo anataka Marko kuja kwake (2 Timotheo 4:11)?

(10) Ni mambo gani manne ambayo Nyaraka za Kichungaji zinamfundisha mwamini leo?

(11) Andika 2 Timotheo 4:7-8 na Tito 2:11-14 kutoka katika kumbukumbu.