Kufikia mwisho wa somo hili, mwanafunzi anapaswa:

(1) Kuelewa sababu za kuwepo Injili nne.

(2) Kumfahamu mwandishi, makisio ya tarehe, na mazingira ya kihistoria ya Injili za kuona pamoja.

(3) Kutambua mada kuu katika kila Injili za kuona pamoja.

(4) kuhusianisha ujumbe wa Injili za kuona pamoja na mahitaji ya ulimwengu wa leo.

► Soma Mathayo, Marko, na Luka.

► Kariri Mathayo 5:48, Marko 10:45, Luka 19:10.

► Kwa nini tuna simulizi zaidi ya moja ya maisha ya Yesu?

Baada ya kupaa kupaa mbinguni, mitume waliandika simulizi za maisha ya Yesu ili kufundisha waamini wapya na kulinda dhidi ya simulizi potofu za maisha ya Yesu. Kwa kadiri kanisa lilivyokuwa linasambaa katika Dola ya Rumi, wachungaji na waalimu walihitaji simulizi yenye malmaka ya maisha na huduma ya Yesu. Hizi zilikuwa sababu muhimu za kuandikwa kwa Injili.

Injili tatu za kwanza zinaitwa Injili za kuona pamoja kwa sababu zinatoa nyanja na mtazamo tofauti tofauti juu ya matukio mengi yanayofanana. (Neno Injili za kuona pamoja linamaanisha “kuona pamoja” Injili.) wakati Injili ya Yohana inajumuisha nyenzo nyingi tofauti ambazo hazipatikani katika Injili zingine, Mathayo, Marko, na Luka zinashiriki nyenzo nyingi ambazo zinazofanana.

Waandishi wa Injili, mara nyingi huitwa “wainjilisti,” hawakuwa makatibu wakinakili tu imla. Badala yake, Roho Mtakatifu kwa muujiza alifanya kazi kupitia utu na sifa za kila mwinjilisti ili kuwasilisha, pasipo makosa, ujumbe wa Mungu.

Mfano mmoja unaoonesha utofauti kati ya Injili. Mathayo anatoa simulizi ya kina kuhusiana na ushuhuda wa Petro kuhusu Uungu wa Yesu, baraka ya Yesu kwa Petro, na Petro kumkemea Yesu (Mathayo 16:13-23). Marko na Luka wanatoa toleo fupi la habari (Marko 8:27-33, Luka 9:18-22). Marko anaondoa baraka ya Yesu kwa Petro, wakati Luka anaondoa vyote viwili baraka na habari ya Petro kumkemea Yesu. Hakuna utata au kukinzana katika habari; ni tukio moja ambalo linawasilishwa katika mitazamo mitatu tofauti.

Hakuna Injili moja inayoelezea habari yote ya maisha ya Yesu kikamilifu. Kimsingi, Yohana alisema, “Kuna na mambo mengi aliyoyafanya Yesu; ambayo yakiandikwa moja moja, nadhani hata ulimwengu usingetosha kwa vile vitabu vitakavyoandikwa” (Yohana 21:25). Injili si wasifu uliokamilika kikamilifu. Ispokuwa, Roho Mtakatifu alimvuvuia kila mwandishi kusisitiza nyanja tofauti za huduma ya Yesu. Kwa kusoma usuli wa kila Injili, tutaelewa kwa ufasaha uchaguzi wa nyenzo katika kila Injili. Kila mwandishi aliwaandikia wapokeaji tofauti na aliandika kwa makusudi tofauti.

Usuli (historia ya nyuma ya mambo) wa Mathayo

Injili ya Mathayo pengine iliandikwa kati ya mwaka 50 na 70 B.K. Dhamira kuu katika Mathayo ni utimilifu wa unabii. Kwa sababu Mathayo hataji utimilifu wa unabii wa Yesu kuhusiana na kuharibiwa kwa hekalu (Mathayo 24:2), inawezekana kwamba Injili ya Mathayo imeandikwa kabla ya 70 B.K.[1]

Sifa mbalimbali zinaonesha kwamba Injili ya Mathayo kwa asili ilikelekezwa kwa wapokeaji wa Kiyahudi:

• Mathayo haelezei mila za Kiyahudi.

• Mathayo ananukuu Agano la Kale mara nyingi kuliko waandishi wengine wa Injili wanavyo nukuu.

• Mathayo anaweka umakini wa kipekee kwa Yesu kutimiliza unabii wa Agano la Kale.

• Mathayo anatumia sana kifungu cha maneno “ufalme wa mbinguni.” Tofauti na Mathayo, Marko na Luka wanatumia kifungu cha maneno “ufalme wa Mungu.” Maneno ya Mathayo yanaakisi ugumu wa Wayahudi kutumia jina la Mungu.

Mada kuu za Mathayo

► Ni kwa namna gani Mathayo anaonesha kwamba Yesu ni mfalme?

Yesu ni Mfalme

Mathayo mara nyingi huitwa “Injili ya Mfalme.” Katika Mathayo yote, Yesu ameoneshwa kama Mfalme wa Wayahudi na, juu ya yote, wa mataifa. Mamajusi walisafiri kutoka Mashariki wakitambua kuzaliwa kwa mfalme mpya. Herode alitaka kumharibu mfalme huyu pinzani. Katika Mathayo, Yesu anaonekana kama mfalme.

Mathayo anatumia kifungu cha maneno “Mwana wa Daudi” mara nyingi kuliko Injili nyingine. Hili ni jina la Kifamle, likionesha kwamba Yesu yuko katika ukoo wa Daudi. Jina hili lilitumika wakati Yesu alipopanda punda kuingia Yerusalemu, kuingia kifalme ambako kunatimiliza Zekaria 9:9 (Mathayo 21:4-5, 9).

Yesu anafundisha sheria mpya ya ufalme katika Mahubiri yake juu ya mlima (Mathayo 5-7). Anafundisha kuhusiana na ufalme wa mbinguni kupitia mlolongo wa mifano (Mathayo 13). Juu ya yote maandishi katika msalaba wake, “HUYU NI YESU, MFALME WA WAYAHUDI” (Mathayo 27:37). Mathayo ni Injili ya Mfalme.

Yesu kama Utimilifu wa Agano la Kale

Mathayo anarejelea utimilifu wa unabii katika maisha ya Yesu mara 11. Nabii zilizo orodheshwa katika Mathayo zinajumuisha:

• Yesu kuzaliwa na bikira (Mathayo 1:22-23).

• Safari kwenda Misri (Mathayo 2:15).

• Herode kuuwa watoto (Mathayo 2:17-18).

• Huduma ya Yesu ya uponyaji (Mathayo 8:17).

• Yesu kuingia Yerusalemu kwa ushindi (Mathayo 21:4-5).

• Vipande 30 vya fedha kwa ajili ya kusalitiwa kwake (Mathayo 27:9-10).

Mahubiri ya Yesu

Mathayo alitunza mafundisho mengi ya Yesu kuliko waandishi wa Injili zingine. Wakati Marko anaweka umakini juu ya matendo ya Yesu, Mathayo anaweka umakini katika maneno ya Yesu. Kuna mfundisho makuu matano katika Mathayo, ambayo yanatoa muundo mzima wa Injili. Wafafanuzi wa mwanzo waligundua kwamba kama ambavyo vitabu vitano vya Musa vilivyoweka msingi kwa ajili ya Israeli, mahubiri haya matano yameweka msingi kwa ajili ya kanisa. Mahubiri makuu matano katika Mathayo ni:

• Mahubiri ya mlimani (Mathayo 5-7).

• Kuwatuma mitume kumi na mbili (Mathayo 10).

• Mifano ya ufalme (Mathayo 13).

• Mafundisho juu ya mahusiano katika ufalme (Mathayo 18).

• Mafundisho juu ya Mlima wa Mizeituni kuhusiana na mwisho wa wakati (Mathayo 24-25).

Mathayo katika Kanisa Leo

Mahubiri katika Injili ya Mathayo huzungumza kwa kanisa leo kwa nguvu ile ile kama wakati Yesu alipoyahubiri alipokuwa Galilaya na Uyahudi.

[2]Mahubiri ya mlimani yanatoa muhtasari kamilifu wa maisha katika ufalme wa Mungu. Kwa kuonesha utofauti kati ya tamaduni za Mafarisayo na sheria ya upendo, Yesu alifundisha namna ya kuishi kama raia wa ufalme wa mbinguni. Mada kuu ya mahubiri ya mlimani ni “Basi ninyi mtakuwa wakamilifu, kama Baba yenu wa mbinguni alivyo mkamilifu” (Mathayo 5:48). Agizo hili linakuja katika muktadha likionesha kwamba Baba yetu ni Mungu wa Upendo. “…yeye huwaangazia jua lake waovu na wema, huwanyeshea mvua wenye haki na wasio haki” (Mathayo 5:45). Kuwa mkamilifu katika ufalme wa Mungu inamaanisha kuwa na moyo wa Baba yetu wa mbinguni, moyo wenye upendo usio wa kibinfasi. Ingawaje moyo wenye upendo usio wa kibinafsi hauwezekani kwa nguvu zetu za kibinadamu, Baba yetu wa mbinguni ambaye anatuagiza sisi kuwa na moyo mkamilifu ni Mungu ambaye atafanya hili liwezekane kupitia neema yake.

Mafundisho ya Yesu juu ya mahusiano katika ufalme wa Mungu yanatoa mfano wa mahusiano katika kanisa leo (Mathayo 18). Mathayo 18:15-20 ni mwongozo kwa ajili ya nidhamu ya kanisa kibiblia ambapo dhambi inashughulikiwa kupitia kanisa, na si kupitia kusengenya na tetesi. Adabu hii inatekelezwa katika muktadha unaotoa msamaha na urejesho, kanuni ambayo inaonekana katika jibu la Yesu kwa swali la Petro kuhusiana na msamaha (Mathayo 18:21-35).

Agizo kuu linatuita sisi kufanya mataifa yote kuwa wanafunzi (Mathayo 28:18-20). Kama agizo la Yesu la kuwa wakamilifu, tutautimiza wito huu si kwa nguvu zetu, bali kwa nguvu za yeye aliyetupa agizo. Yeye aliyetoa wito ndiye aliyeahidi, “…mimi nipo pamoja nanyi siku zote, hata ukamilifu wa dahari” (Mathayo 28:20).

[1]Usuli wa Marko

Yohana Marko alikuwa binamu wa Barnaba, ambaye alisafiri pamoja na Paulo na Barnaba katika safari yao ya kwanza ya kimisheni (Wakolosai 4:10, Matendo ya Mitume 12:25). Ingawaje kushindwa kwake kulisababisha mgogoro kati ya Paulo na Barnaba, Yohana Marko baadae aliaminiwa na Paulo na akawa mtumishi mzuri kwa huduma yake (Matendo ya Mitume 15:36-40, 2 Timotheo 4:11).

Mababa wa mwanzo wa kanisa wanamtambulisha Simoni Petro kama chanzo cha kitume cha Marko. Wanasema kwamba Marko aliandika kumbukumbu ya Petro mara baada ya Petro kuuawa kama mfia imani. Kama ni hivyo, hii inamaanisha kwamba Injili ya Marko iliandikwa kati kati au mwishoni mwa mwaka 60. Wakati Injili haitaji kwa uwazi kwamba Petro alikuwa chanzo, tunafahamu kwamba Yohana Marko alifanya kazi kwa ukaribu sana na Petro kiasi kwamba Petro alimrejelea kama “mwanangu” (1 Petro 5:13). Injili ya Marko inarekodi kumbukumbu za Petro kuhusiana na huduma ya Yesu.

Matukio katika Marko mara nyingi hayafuati mititiko wa matukio katika Mathayo na Luka. Itasaidia kufahamu kwamba Askofu Papias, kama baba wa mwanzo wa kanisa, alimnukuu Mtume Yohana akisema kwamba Marko kwa usahihi alirekodi kwamba Petro alikumbuka kile ambacho Bwana alisema na alifanya lakini si katika mfululizo wa matukio.[2] Habari za Marko ni sahihi, lakini hakujaribu kuyaweka matukio katika mfululizo wa kina wa matukio.

Injili ya Marko pengine iliandikwa kutoka Rumi na kimsingi ilielekezwa kwa wasikilizaji wa Kimataifa. Marko mara nyingi anaelezea maneno ya Kiaramaiki yaliyotumiwa na Yesu.[3] Kwa nyongeza, Marko anaelezea maneno ya Kiyahudi kwa wasomaji wake wa Kirumi. Kwa mfano katika Marko 12:42, anaelezea kwamba sarafu mbili ndogo za shaba (sarafu za Kiyahudi) zinatengeneza peni moja (sarafu ya Kirumi).

Marko ndio Injili fupi, ikiwa na taarifa chache zaidi ukilinganisha na Injili zingine. Marko ni Injili ya matendo, sifa ambayo inaakisi ushawishi wa Petro. Ni rekodi iliyonyooka ya maisha na huduma ya “…Yesu Kristo, Mwana wa Mungu” (Marko 1:1).

Mada Kuu za Marko

► Kwa namna gani Injili ya Marko ni tofauti na ya Mathayo?

Yesu ni Mtumishi

Marko mara nyingi huitwa “Injili ya Mtumishi.” Marko anaweka umakini katika matendo ya Yesu kuliko maneno yake. Ikitofautiana na Mahubiri matano makuu ya Mathayo, Marko anajumuisha mahubiri moja tu (Marko 13). Injili ya Marko hutoa umakini mkubwa katika miujiza; Marko ananakili miujiza 19 katika kitabu kifupi cha sura 16.

Mstari mkuu katika Injili ya Marko unaonesha nyanja mbili za huduma ya Yesu ya ulimwenguni: “Kwa maana Mwana wa Adamu naye hakuja kutumikiwa, bali kutumika, na kutoa nafsi yake iwe fidia ya wengi” (Marko 10:45). Yesu alikuja kutumika na kuyatoa maisha yake kama sadaka.

Yesu Mwana wa Mungu

Marko anaanza na tamko la uungu wa Yesu, “Mwanzo wa Injili ya Yesu Kristo, Mwana wa Mungu” (Marko 1:1). Msalabani, akida wa Kirumi alikiri, “Hakika mtu huyu alikuwa Mwana wa Mungu” (Marko 15:39).

Marko anaonesha kwamba Yesu alikuwa mtumishi, lakini pia alionesha mamlaka ya Yesu kama Mwana wa Mungu. Msomaji wa Kirumi angetegemea kiongozi wa kiroho aoneshe nguvu juu ya ulimwengu huu. Marko anaonesha hilo katika namna mbalimbali. Katika Injili yote, Marko amejumuisha ushuhuda wa uungu wa Yesu:

• Wakati wa kubatizwa, Baba alishuhudia, “Wewe ndiwe Mwanangu, mpendwa wangu; nimependezwa nawe” (Marko 1:11).

• Wakati wa Kugeuka sura, Baba alitangaza, “Huyu ni Mwanangu, mpendwa wangu, msikieni yeye” (Marko 9:7).

• Mapepo yalimtambua Yesu kama “…Mtakatifu wa Mungu” (Marko 1:25) na “…Mwana wa Mungu” (Marko 3:11, Marko 5:7).

• Yesu alionesha mamlaka ambayo ni ya Mungu aliposamehe dhambi (Marko 2:5) na alipodai kuwa na mamlaka juu ya Sabato (Marko 2:28).

• Miujiza ya Yesu ilionesha mamlaka yake juu ya asili (Marko 4:39, Marko 6:47-48), magonjwa (Marko 5:27-30, Marko 7:32-37), na hata kifo (Marko 5:38-42).

Siri ya Kimasihi

Marko anarekodi mahali mbalimbali ambapo Yesu anawaagiza watu au roho chafu kunyamaza na kutokusema kile ambacho wanafahamu kuhusiana na Yesu alikuwa nani au kile alichokifanya. Hii imekuja kufahamika kama siri ya kimasihi.

1. Roho chafu, ambao walifahamu kwamba Yesu alikuwa Mwana wa Mungu, hawakuruhusiwa kuzungumza (Marko 1:34, Marko 3:11-12). Yesu hakutaka mahusiano yeyote na mapepo.

2. Yesu aliwaambia baadhi ya wale aliowaponya wasiozungumze kuhusiana na kile ambacho amewafanyia (Marko 1:44, Marko 5:43, Marko 7:36). Uponyaji wa Uponyaji wa kimwili hauukuwa kipaumbele cha huduma ya Yesu ya hapa duniani. Badala yake, Yesu aliweka umakini katika kuwafundisha wanafunzi kusambaza Injili na kujenga kanisa. Mwenye ukoma alipokiuka agizo la Yesu na kutangaza kuhusiana na nguvu yake ya uponyaji, watu wengi walikusanyika hata “Yesu asiweze tena kuingia mjini kwa wazi; bali alikuwako nje mahali pasipokuwa na watu” (Marko 1:45).

3. Ingawaje Wanafunzi walifahamu Yesu ni nani, hakuwaruhusu wao kuwaambia wengine (Marko 8:29-30). Hata baada ya Petro kushuhudia kwamba Yesu alikuwa Masihi, wanafunzi hawakuelewa kikamilifu kwa nini Yesu alikuja (Marko 9:31-32). Wakati baadhi ya wanafunzi walipoona utukufu wa Yesu, aliwaambia wasiwaambie wengine kuhusiana na uzoefu walioupata hadi wakati wa baada ya ufufuo (Marko 9:9-10).

Marko katika kanisa leo

Kipaumbele cha huduma katika huduma ya Yesu kinatukumbusha sisi kwamba tunapokutana na mahitaji ya kimwili na kihisia ya ulimwengu wetu, tunapata fursa ya kuwahudumia watu kiroho. Wafuasi wa Kristo katika Dola ya Rumi walihatarisha maisha yao kwa ajili ya wale waliokuwa wanakufa katika miji iliyokumbwa na majanga. Waamini katika nyakati wa kati walianzisha hospitali ili kusaidia wenye ukoma na masikini. Taasisi za kikristo leo zinavalisha yatima, zinatembelea magerezani, zinalisha wenye njaa, na kujali wagonjwa. Huduma kwa eneo lenye uhitaji zaidi katika jamii zetu inatakiwa mara zote kuwa sehemu ya umisheni wa kanisa. “Kwa maana Mwana wa Adamu naye hakuja kutumikiwa, bali kutumika...” (Marko 10:45).

Usuli wa Luka

Mamlaka ya Luka kama mwandishi wa Agano Jipya yanatoka kwa ushirika wake na Mtume Paulo. Luka alikuwa ni msomi mmataifa aliyejulikana sana, tabibu ambaye alisafiri na Paulo na alikuwa na Paulo karibu na mwisho wa maisha yake. Baadhi ya sehemu za Matendo ya Mitume zinaonesha uwepo wake; Luka alibadili kutoka kwa “wa-” kwenda kwa “tu-” alipokuwa anaandika kuhusiana na matukio ambayo yalitokea wakati alipokuwa na Paulo.[1]

Tarehe ya kuandikwa Injili ya Luka ina msingi mkubwa katika mahusiano yake na kitabu cha Matendo ya Mitume. Injili ya Luka ni mwanzo wa simulizi ambayo inaendelea katika kitabu cha Matendo ya Mitume. Kwa msingi wa hitimisho kutoka katika kitabu cha Matendo ya Mitume, inaweza kukisiwa kwamba Matendo ya Mitume kiliandikwa wakati fulani kabla ya mateso ya Nero kuanza mwaka 64 B.K.[2] Hii inamaanisha kwamba Luka pengine kiliandikwa mwishoni mwa miaka ya 50 au mwanzoni mwa miaka ya 60.

Wapokeaji wa Luka na kusudi la kuandikwa linatambulishwa katika utangulizi (Luka 1:1-4). Luka anamwandikia Theofilo, pengine Afisa wa Kirumi. Luka 1:4 inaonesha kwamba Theofilo alikuwa mwamini mpya ambaye amefundishwa kuhusiana na maisha ya Yesu. Waamini wapya, hasa hasa Wamataifa, walipewa miezi kadhaa ya mafundisho kuhusiana na maisha ya Yesu, maisha mapya ya mwamini, na mafundisho ya Kanisa la Kikristo. Luka iliandikwa kuonesha msingi wa kihitoria wa kile ambacho Theofilo alikuwa amefundishwa.

Mada Kuu za Luka

► Taarifa gani za Luka zinasisitiza ili kuonesha uanadamu wa Yesu?

Yesu Mwana wa Adamu

Kanuni ya Imani ya Kalkedoni iliandikwa mwaka 451 B.K ili kuweka wazi mafundisho ya kanisa kuhusiana na asili ya Kristo: Yesu ni Mungu halisi na mwanadamu halisi. Kristo alikuwa na asili mbili (uungu na uanadamu), zikiwa ndani ya mtu mmoja. Yeye ni “kamili katika uungu na pia kamili katika uanadamu; Mungu halisi na Mwanadamu halisi.”[3] Luka anatupa mifano ya picha halisi ya uanadamu wa Yesu, “kamili katika uanadamu.”

Luka anaonesha kwamba Yesu alikuwa mwanadamu kamili. Anatoa taarifa ya kuzaliwa kwa Yesu (Luka 2:1-39). Wakati kuchukuliwa mimba kulikuwa kwa muujiza, Yesu alizaliwa kawaida kama mtoto mchanga. alikuwa mwanadamu kamili.

Kitabu cha ukoo kama kilivyoandikwa na Mathayo, kimsingi kiliwalenga Wayahudi, kikiufuatilia ukoo wa Yesu nyuma hadi kwa Ibrahimu. Kitabu cha ukoo wa Yesu kama kilivyoandikwa na Luka, kikielekezwa kwa wapokeaji wa Kiyunani na kikimuonesha Yesu kama Mwana wa Mwanadamu, kikifuatilia ukoo wa Yesu nyuma hadi kwa Adamu (Luka 3:23-38).

Mfuatano wa sura za kwanza za Luka zinaonesha kusudi lake la kumuonesha Yesu kama Adamu wa pili. Badala ya kuanza na kitabu cha ukoo wa Yesu kama Mathayo alivyofanya, Luka anaweka ukoo wa Yesu baada ya maelelezo ya ubatizo. Ukoo unaishia na “…mwana wa Adamu, Adamu alikuwa mwana wa Mungu” (Luka 3:38 NENO). Hii inafuatiwa mara moja na maelelezo ya majaribu ya Yesu. Adamu wa kwanza (aliishi katika bustani nzuri) alianguka katika jaribu; Adamu wa pili (akidhoofishwa na siku 40 pasipo chakula na akiwa peke yake jangwani) alishinda majaribu. Kama mwanadamu, Yesu alikuwa mfano wa kuigwa kwa kila mwamini anayepitia majaribu. Yesu alionesha kwamba tunapaswa kukabiliana na mashambulizi ya Shetani kwa nguvu za Roho Mtakatifu (aliyepatikana kupitia maombi) na Maandiko (Luka 4:1-13).

Katika Injili yote, Luka anaonesha nyanja za kimwili za maisha ya Yesu duniani: njaa (Luka 4:2), kulala (Luka 8:23), na uchungu wake Gethsemane (Luka 22:44). Yesu alikuwa mwanadamu kamili.

Yesu Mwokozi wa Ulimwengu

Injili ya Luka inaonesha kwamba Yesu alikuja kama mwokozi wa wanadamu wote. Simeoni aliongea kuhusu Yesu kama “Nuru ya kuwa mwangaza wa Mataifa…” (Luka 2:32).

Shahuku ya Luka ya kumuonesha Yesu kama mwokozi wa ulimwengu wote inaonekana katika umakini wake kwa wale ambao walikuwa hawana nafasi/daraja lolote katika jamii. Mathayo anawaonesha mamajusi, wasomi walioheshimika kutoka mashariki, wakiheshimu kuzaliwa kwa Yesu; Luka anawaonesha wachungaji (Luka 2:15-20). Wachungaji walikuwa hawana mamlaka na wasingetegemewa kama mashahidi; ushuhuda wao usingekubaliwa katika mahakama ya Kiyahudi. Luka analenga tangazo la malaika kwa wachungaji kama ushuhuda kwamba Yesu alikuja kwa watu wote.

Wanawake, kundi lingine ambalo lilikuwa na nafasi/daraja la chini sana wakati wa Yesu, walifanya kazi kubwa katika Injili ya Luka. Ana, nabii mke, alisimama pembeni ya Simeoni katika kumuweka wakfu Yesu kule Hekaluni (Luka 2:36-38). Yesu alimruhusu Mariamu kukaa katika miguu yake pamoja na wanafunzi wanaume (Luka 10:39). Kwa mshangao, wanawake walikuwa wafadhili rasmi wa kifedha wa huduma ya Yesu (Luka 8:1-3).

Makundi mengine mengi ya nafasi ya chini katika jamii waliwasilishwa katika Luka. Yesu alitembelea nyumba ya Zakayo, mtoza ushuru (Luka 19:1-10). Watoza ushuru walikuwa mojawapo ya makundi yaliyotiliwa shaka katika Palestina ya Karne ya kwanza. Yesu alitoa mfano ambapo shujaaa alikuwa Msamaria (Luka 10:25-37). Na baadae alimponya Msamaria mwenye ukoma (Luka 17:11-16). Msalabani, Yesu alionesha huruma kwa mwizi asiyestahili chochote bali hukumu (Luka 23:39-43).

Umuhimu wa Maombi

Luka anaonesha kwamba maombi yalikuwa muhimu katika maisha ya Yesu. Katika rejea 15 mahususi za maombi ya Yesu katika Injili, 11 zinapatikana katika Luka. Alipokuwa anafanya maamuzi makubwa, Yesu aliutoa usiku mzima kwa ajili ya maombi (Luka 6:12). Mifano miwili muhimu ya Yesu kuhusiana na maombi imenakiliwa katika Luka 18. Mifano hii inafundisha kuhusiana na kutokukata tamaa na unyenyekevu katika maombi (Luka 18:1-8, Luka 18:9-14). Maombi ni mada muhimu katika Luka.

Kazi za Roho Mtakatifu

Injili ya Luka inatoa umakini mkubwa kuhusiana na kazi ya Roho Mtakatifu katika maisha ya Yesu na wengine. Mada hii inaendelea katika kitabu cha Matendo ya Mitume, ambapo Luka anaonesha jukumu la Roho Mtakatifu katika kanisa la kwanza.

Luka mahususi kabisa anataja kuhusika kwa Roho Mtakatifu katika maisha ya Yesu katika nyakati hizi:

• Yesu alichukuliwa mimba kwa uwezo wa Roho Mtakatifu (Luka 1:35).

• Roho Mtakatifu alikuja juu ya Yesu katika ubatizo wake (Luka 3:21-22).

• Roho Mtakatifu alimuongoza Yesu hadi jangwani ili kujaribiwa (Luka 4:1-2).[4]

• Roho Mtakatifu alimtia nguvu Yesu alipokuwa anarudi Galilaya (Luka 4:14).

• Yesu alifurahia katika Roho Mtakatifu (Luka 10:21).

Luka pia anazungumza kuhusu Roho Mtakatifu katika mazingira haya:

• Yohana Mbatizaji, Elizabeti, na Zekaria kila mmoja alijazwa na Roho Mtakatifu (Luka 1:15, 41, 67).

• Roho Mtakatifu alikuwa juu ya Simeoni ambaye alingojea kumwona Bwana Kristo (Luka 2:25-27).

• Yohana Mbatizaji aliahidi kwamba Yesu angebatiza kwa Roho Mtakatifu (Luka 3:16).

• Yesu alisema kwamba Baba wa Mbinguni atawapatia Roho Mtakatifu wao wamwombao (Luka 11:13).

Luka Katika Kanisa Leo

Kwa ulimwengu wa leo wenye mashaka, umakini wa Luka katika taarifa za kina unatoa ushuhuda wenye nguvu kwa kweli ya Maandiko. Luka anaweka mwanzo wa kuanza kwa huduma ya nje ya Yesu katika muktadha ambao unaonesha umakini katika taarifa zake za kina:

Mwaka wa kumi na tano wa kutawala kwake Kaisari Tiberio, Pontio Pilato alipokuwa liwali wa Uyahudi, na Herode mfalme wa Galilaya, na Filipo, ndugu yake, mfalme wa Iturea na nchi ya Trakoniti, na Lisania mfalme wa Abilene, wakati wa ukuhani mkuu wa Anasi na Kayafa… (Luka 3:1-2).

Tunapomuwasilisha Kristo katika ulimwengu huu wenye mashaka, tunaweza kuhubiri tukiwa na ujasiri. Imani yetu sio imani mfu katika mtu wa kidini wa kufikirika. Imani yetu ina misingi katika mtu wa kihistoria, Mwana wa Mungu aliyefanyika mwili ambaye aliishi katikati yetu, akafa kwa ajili ya dhambi zetu, na akafufuka siku ya tatu, na akapaa mbinguni na ameketi mkono wa kuume wa Mungu Baba.

Kazi ya maombi katika maisha ya Yesu ulikuwa mfano wa kuigwa kwa kila mfuasi wake. Kama Yesu, ambaye hakujua dhambi yeyote na ambaye alikuwa na mahusiano ya karibu na Baba yake, aliona umuhimu wa maombi, ni kwa kiasi gani sisi tunaona maombi kama kipaumbele katika maisha yetu? Mwinjilisti Leonard Ravenhill aliandika, “Hakuna mtu ambaye ni mkuu kuliko maisha yake ya maombi. Mchungaji asiyeomba anacheza….”[5]

Mwisho, kama ambavyo Roho Mtakatifu alikuwa muhimu katika huduma ya Yesu, Roho Mtakatifu anapaswa kuwa kitovu cha maisha ya kanisa leo. Historia ya kanisa inaonesha hatari mbili kuhusiana na Roho Mtakatifu. Hatari moja ni kusisitiza wajibu wa Roho Mtakatifu kwa kuziacha nafsi nyingine za Utatu.

Hatari inayokinzana na hiyo ni kuufanya wajibu wa Roho Mtakatifu kuwa mdogo sana katika kanisa. A. W. Tozer anaonya kwamba kanisa linauwezo wa kuruhusu “ nguvu bandia ya bei rahisi kuwa mbadala wa nguvu ya Roho Mtakatifu.”[6] Hivi karibuni, Francis Chan alionya: “Kanisa halitakuwa na maana endapo litakuwa limetengenezwa kibinadamu. Hatutakuwa kama tulivyokusudiwa kuwa endapo kila kitu katika maisha na makanisa yetu yataweza kuelezewa nje na kazi na uwepo wa Roho wa Mungu.”[7]

Kitabu cha Matendo ya Mitume kinaonesha umuhimu wa Roho Mtakatifu ndani ya kanisa; kitabu cha Luka kinaonesha umuhimu wa Roho Mtakatifu katika maisha ya mtu binafsi. Yesu alitegemea uongozi na nguvu za Roho Mtakatifu katika huduma yake ya hapa duniani; hatupaswi kuruhusu nguvu bandia na ya bei rahisi kuwa mbadala wa nguvu ya Roho Mtakatifu katika kanisa leo.

Thomas Linacre alikuwa profesa wa chuo kikuu cha Oxford na tabibu wa kibinafsi wa mfalme Henry wa VIII. Baada ya kusoma Injili kwa mara ya kwanza, aliandika katika shajara yake, “Ama hii sio Injili, au sisi sio Wakristo.” Linacre alitambua kwamba maisha ya mwamini wa kweli yanabadilishwa na Yesu Kristo. Alipolinganisha maisha yake na maisha ya wale wanaodai kuwa wanamfuata Kristo kwa picha ya Yesu inayotolewa katika Injili, Linacre alitambua, “Tunadai kuwa Wakristo, lakini hatuoneshi sura ya Yesu Kristo."

Kutoka mahubiri ya Mathayo juu ya ufalme, kwenda kwa picha ya Marko ya utumishi wa Yesu kwa wahitaji, kwenda kwa msisitizo wa Luka juu ya Roho Mtakatifu, Injili zinatoa taswira ya huduma ya Yesu Kristo. Kupitia hii, Injili zinaonesha ina maana gani kuwa Mkristo. Tunaposoma Injili, tunapaswa kujiuliza sisi wenyewe, “Je, ninaishi maisha ambayo yanaakisi neema ya Yesu Kristo inayobadilisha maisha?”

(1) Chagua mawili kati ya mazoezi yafuatayo:

• Andaa ujumbe au somo la Biblia juu ya mfano mmojawapo wa Yesu. Unaweza kuwasilisha hii ama katika maandishi (kurasa 5-6) au wasilisha rekodi ukiwa unahubiri au kufundisha.

• Andaa ujumbe au somo la Biblia juu ya umuhimu wa ama kusulubiwa au ufufuo katika maisha ya Mkristo. Unaweza kuwasilisha hii ama katika maandishi (kurasa 5-6) au wasilisha rekodi ukiwa unahubiri au kufundisha.

• Andaa mstari wa muda wa matukio makuu katika wiki ya mwisho ya maisha ya Yesu hapa duniani. Wiki hii imenakiliwa katika Mathayo 21-28, Marko 11-16, Luka 19-24, na Yohana 12-21. Unaweza kuwasilisha mstari wako wa muda wa matukio katika karatasi au katika mfumo wa kidigitali.

• Chora ramani ya Palestina ukionesha kila mkoa na mji ufuatao: Uyahudi, Galilaya, Samaria, Dekapoli, Yerusalemu, Nazareti, na Kaisaria-Filipi.

(2) Mwanzoni mwa somo linalofuata, utafanya jaribio kulingana na somo hili. Soma maswali ya jaribio kwa umakini katika maandalizi.

(1) Kwa nini Injili tatu za kwanza zinaitwa Injili za kuona pamoja?

(2) Gani zinaonesha kwamba Injili ya Mathayo kwa asili ilikelekezwa kwa wapokeaji wa Kiyahudi?

(3) Orodhesha mada kuu tatu katika Mathayo.

(4) Orodhesha mada kuu tatu katika Marko.

(5) Ni makundi gani matatu waliohusika katika Siri ya Kimasihi? Kwa nini Yesu aliwaagiza kila mmoja kuwa kimya?

(6) Luka alikuwa nani?

(7) Luka 1:4 inaonesha nini kuhusiana na Theofilo?

(8) Orodhesha mada kuu nne katika Luka.

(9) Kanuni ya Imani ya Kalkedoni inafundisha nini kuhusiana na asili ya Yesu?

(10) Luka anajumuisha habari nyingi kuhusiana na watu ambao hawakuwa au walikuwa na nafasi ndogo/ya chini ya kijamii. Taja makundi matatu yeyote au watu watatu waliotajwa katika somo hili.

(11) Kutoka Luka, taja mifano mitatu ya kuhusika kwa Roho Mtakatifu katika maisha ya Yesu.

(12) Andika Mathayo 5:48, Marko 10:45, na Luka 19:10 kutoka katika kumbukumbu.