Kufikia mwisho wa somo hili, mwanafunzi anapaswa: (1) Kumfahamu mwandishi, tarehe, na mazingira ya kihistoria ya Ufunuo. (2) Kutambua mada kuu muhimu katika Ufunuo. (3) Kulinganisha nadharia muhimu za kutafsiri Ufunuo.

(4) Kuhusisha ujumbe wa Ufunuo kwa mahitaji ya ulimwengu wa leo.

► Soma Ufunuo. Kabla haujaanza, chagua mojawapo wa mazoezi ya kuandika yaliorodheshwa mwishoni mwa somo hili.

► Kariri Ufunuo 3:20-21.

Waamini wa karne ya kwanza walipambana na kweli mbili ambazo zilikuwa zinashindana. Kwa upande mmoja, walifahamu kwamba Yesu Kristo ni Bwana (Wafilipi 2:11). Mfuasi wa Kristo alijikita chini ya mamlaka na Ubwana wa Yesu Kristo. Kwa upande mwingine, Rumi ilihitaji kila mmoja chini ya mamlaka ya dola kumrejelea Kaisari kama dominus et deus noster (kifungu cha maneno cha kilatini kinacho maanisha “bwana wetu na mungu wetu”).

Rumi ilivumilia dini nyingi, endapo tu empara alitambuliwa kama mamlaka ya juu zaidi. Wanahistoria wengi wanasema kwamba Rumi hawakuwatesa wafuasi wa Kristo kwa sababu ya imani yao. Kila mmoja aliruhusiwa kumwabudu Yesu endapo tu angeapa uaminifu wa empara. Hata hivyo, mwamini wa kweli hawezi kamwe kumtambua empara kama mamlaka ya mwisho.

Kulingana maelezo ya shahidi wa kuona wa mauaji ya Polycarp, hakimu alitoa ofa ya kumfungulia mtakatifu mzee endapo tu angemtambua Kaisari kama mungu. Alimwambia Polycarp, “Kuna madhara gani katika kusema, ‘ Kaisari ni bwana,’ na kufukiza uvumba?”[1] Polycarp alifahamu kwamba kwa mfuasi wa Kristo, kuna Bwana mmoja tu. Uaminifu wa juu sana hautolewi kwa mwanadamu yeyote.

Huu ndio ulikuwa mzizi wa mgogoro kati ya Rumi na kanisa la kwanza. Kutokana na mgogoro huu, kitabu cha Ufunuo wa Yohana kilisema kwa waamini wa kwanza, “Yesu ni Bwana.” Hata katika ulimwengu ambao hautambui mamlaka yake, Yesu ni Bwana. Ufunuo wa Yohana unatoa picha ya kielelezo ya maneno ya Paulo:

Kwa hiyo tena Mungu alimwadhimisha mno, akamkirimia Jina lile lipitalo kila jina; ili kwa jina la Yesu kila goti lipigwe, la vitu vya mbinguni, na vya duniani, na vya chini ya nchi; na kila ulimi ukiri ya kuwa YESU KRISTO NI BWANA, kwa utukufu wa Mungu Baba (Wafilipi 2:9-11).

Yesu ni Bwana.

Mwandishi, Tarehe, na Mahali

Mwandishi wa Ufunuo wa Yohana anajitambulisha mwenyewe kama “…Yohana, ndugu yenu na mwenye kushiriki pamoja nanyi katika mateso…” (Ufunuo 1:9). Tamaduni za kanisa la kwanza zinamtambulisha Yohana, mwanafunzi aliyependwa, kama mwandishi wa Injili ya Yohana, nyaraka tatu, na Ufunuo wa Yohana.

Tarehe ya waraka huu ni swali gumu. Kuna uwezekano wa tarehe mbili, zote zikiwa ndani ya maisha ya Yohana na kipindi cha mateso katika kanisa la kwanza. Tarehe moja inayowezekana ni wakati wa utawala wa Nero (54-68 B.K), wakati wa mateso makali. Tarehe inayopewa kipaumbele zaidi ni wakati wa mateso chini ya Empara Domitian (81-96 B.K). Katika karne ya pili, Irenaeus aliweka tarehe ya kitabu cha Ufunuo katika miaka ya baade ya utawala wa Domitian.[1] Wengi wa wainjilisti wanakubali hii kama tarehe inayowezekana ya kuandikwa kwa Ufunuo.

Ufunuo iliandikwa kutoka Patmo, kisiwa kidogo ndani ya Bahari ya Aegea, ambapo Yohana alikuwa huko uhamishoni kama kifungo kwa ajili ya imani yake. Ingawa empara aliidhinisha kuhamishwa kwa Yohana, Yohana anaweka wazi kwamba Yesu ni Bwana. Yuko Patmo kwa ajili ya Neno la Mungu na kwa ajili ya ushuhuda wa Yesu Kristo (Ufunuo 1:9). Hata huko Patmo, Mungu anatawala.

Kusudi

Ufunuo inajibu swali, “Nani ni Bwana?” jibu linatolewa katika utangulizi: “…Yesu Kristo, shahidi aliye mwaminifu, mzaliwa wa kwanza wa waliokufa, na mkuu wa wafalme wa dunia” (Ufunuo 1:5). Kwa waamini ambao walikuwa wanapata mateso, Yohana anaandika: Yesu Kristo ni mtawala juu ya watawala wote juu ya dunia. Bila kujali mazingira ya nje, Mungu anatawala.

Ukweli kwamba Yesu ni Bwana unawasilishwa katika njia tatu:

1. Ujumbe kwa makanisa saba (Ufunuo 2-3). Yesu ni Bwana juu ya kanisa lake.

2. Katika maono ya Mungu juu ya kiti cha enzi na Kristo kama Mwanakondoo aliyeshinda (Ufunuo 4-5). Yesu ni Bwana mbinguni.

3. Katika kutazama historia kutoka mtazamo wa mbinguni (Ufunuo 6-22). Yesu ni Bwana juu ya falme za ulimwengu.

Fasihi ya Apokaliptiki

Kama kitabu cha apokaliptiki, Ufunuo ni cha tofauti na vitabu vingine vya Agano Jipya. Danieli ni kitabu cha Agano la Kale ambacho ni mfano wa Agano la Kale wa Fasihi ya apokaliptiki. Maandishi ya apokaliptiki yanatumia alama na maono kufunua ukweli. Maandishi ya apokaliptiki yanafunua kusudi la Mungu katika historia ya mwanadamu.

Alama

Fasihi ya apokaliptiki hutumia alama za kushangaza ili kuwasiliana. Ufunuo imejaa majoka, wanyama wa kutisha, majanga ya kiasili kama vile tetemeko la adhi na mvua za mawe. Ugumu mmoja katika kusoma fasihi ya apokaliptiki ni kwamba alama hubadilisha maana zake mara kwa mara kila wakati katika mazingira tofauti ya kiutamaduni. Kwa mfano, joka hutumika huko Magharibi kama alama ya uovu na hatari; katika tamaduni nyingi za Mashariki, joka ni alama ya nguvu na mafanikio. Tofauti na namna alama zinavyo tafsiriwa zinaweza kufanya Ufunuo kuwa mgumu kwa msomaji.

Ufunguo mkuu kwa ajili ya kutafsiri alama katika Ufunuo ni kutambua kwamba alama nyingi zinatoka Agano la Kale, na hasa Kutoka, Zaburi, Danieli, Ezekieli, Isaya, na Zekaria. Zaidi nusu ya mistari katika Ufunuo inajumuisha baadhi ya viashiria katika dhana au taswira ya Agano la Kale. Msomaji makini wa Ufunuo ataangalia kwanza katika Agano la Kale wakati anajifunza alama.

Maono

Fasihi ya apokaliptiki huonesha uhalisia wa kihistoria au kinabii kupitia maono. Ufunuo unajumuisha zaidi ya maono 60. Maono haya mara nyingi, yanaingiliana, ambayo hufanya kuwa ngumu kutengeneza mpangilio wa mfuatano halisi wa matukio ili kupanua taarifa au kuleta mbadala wa mtazamo katika matukio.

Mada kuu

Pengine cha muhimu zaidi ni kwa msomaji kukumbuka wakati anapojifunza Fasihi ya apokaliptiki kuweka umakini katika dhana kuu pasipo kubebwa na kushangazwa na taarifa. Katika Ufunuo, mada kuu ni ubwana wa Yesu, ukuu wa Mungu, na ushindi mkuu wa kanisa. Mada hizi zinaunganisha habari katika kitabu chote.

Nadharia za Kutafsiri

Kwa sababu Ufunuo kina mtindo usio wa kawaida wa fasihi ya Kibiblia, kimesababisha njia nyingi za kutafsiri. Kuna njia nne za kutafsiri kitabu hiki. Ndani ya kila moja ya hizi, kuna misisitizo tofauti inayotofautiana. Vyanzo vilivyoorodheshwa kwa ajili ya somo hili kutakupa vitabu zaidi kwa ajili ya kujifunza zaidi.

Preterist View (Mtazamo wa Preterist): Ufunuo kilitokea wakati wa Dola ya Rumi. Preterists wanaamini kwamba Ufunuo ni kuhusu matukio yaliyotokea mwishoni mwa karne ya kwanza. Katika mtazamo huu, matukio katika Ufunuo yalitokea wakati wa maisha ya Yohana au mapema baadae. Mtazamo huu unaona Ufunuo kama picha ya mgogoro kati ya kanisa na dola ya Rumi. Mgogoro huu ulimalizwa na ushindi wa Ufalme wa Kristo wakati kanisa lilipokuwa linasambaa ulimwenguni. Kulingana na mtazamao huu, nabii katika Ufunuo zilitimilika katika karne ya kwanza.

Historicist View (Mtazamo wa Kihistoria): Ufunuo ni mtazamo wa kialama wa historia ya Kanisa, kutoka wakati wa kanisa la kwanza hadi kurudi kwa Kristo na kuanzishwa kwa mbingu mpya na nchi mpya. Katika mtazamo huu, Ufunuo 1-3 inazungumzia makanisa katika siku za Yohana. Ufunuo 4-19 inatupa mfuatano wa picha ya kanisa katika kipindi chote cha historia. Ufunuo 20-22 inaonesha ujio wa baadae wa Kristo. Kulingana na mtazamo huu, unabii wa Ufunuo 20-22 tu, ndio unaosubiri utimilifu wa baadae.

Idealist View (mtazamo wa Idealist): Ufunuo ni alama kamili ya vita kati ya wema ana uovu. Idealists hukubaliana na historicists kwamba Ufunuo unatupa picha ya mgogoro kati ya wema (Kristo na Kanisa) na uovu (shetani na wafuasi wake). Hata hivyo, idealists wanadai kwamba hii lugha ya picha isiyokuwa na mtiririko wowote wa kihistoria. Katika mtazamo huu, Ufunuo 4-19 haihusishi kupindi chohcote mahususi katika historia. Ni alama ya mgogoro unaoendelea kati ya Kristo na Uovu, mgogoro ambao utamalizwa na ujio wa Kristo kuanzisha mbingu mpya na nchi mpya zinaelezewa katika Ufunuo 20-22. Kulingana na mtazamo huu, Ufunuo hakitabiri matukio mahususi ya wakati ujao, ispokuwa tukio la kuja kwa Kristo.

Futurist View (Mtazamo wa Futurist): Ufunuo 4-22 unaelezea matukio ya mbele yanayokuja. Kama historicists, futurists husoma Ufunuo kama picha ya matukio mahususi ambayo yatatokea katika kipindi mahususi. Tafsiri hii huona Ufunuo 1-3 kama inaelezea kanisa la wakati wa Yohana. Wakitofautiana na historicists, futurists huona sehemu kubwa ya Ufunuo 4-22 ikielezea mambo yajayo. Futurists wengi hushikilia msimamo kati ya tafsiri nne zifuatazo za yajayo yanayooneshwa katika Ufunuo.

Angalizo: Neno millennium humaanisha “kipindi cha miaka elfu moja.” Katika majadiliano ya Ufunuo, neno hili hurejelea kipindi ambacho Yesu atatawala juu ya ulimwengu, kama inavyotajwa katika Ufunuo 20:4. Utofauti mkubwa wa mitazamo juu ya Ufunuo huusisha utofauti katika tafsiri juu ya millennium.

Classical premillennialism (kutoka karne ya pili au mapema zaidi) walitegemea mateso ya kanisa hadi kipindi cha mwisho wa nyakati. Mateso yatafika kilele chake wakati wa dhiki kuu kabla ya kurudi kwa Kristo. Kristo atakapokuja, kutakuwa na ufufuo wa mwili wa waamini, ukifuatiwa na millennium wakati Kristo atakapotawala juu ya ulimwengu. Millennium itafuatiwa na hukumu ya waovu kiti kikubwa cheupe (Ufunuo 20:11-15). Kisha Mungu ataanzisha mbingu mpya na nchi mpya, makao ya milele ya wale ambao majina yao yameandikwa katika kitabu cha Uzima cha Mwana Kondoo.

Dispensational premillennialism ni mtazamo wa kisasa unaotofautiana na mafundisho ya classical premillennial. Katika mtazamo huu, kanisa litaondolewa duniani katika unyakuo kabla ya kipindi cha miaka saba ya dhiki kuu. Hali mbaya na ngumu katika Ufunuo 4-19 inaonekana kama dhiki ya Israeli duniani kwa kipindi cha miaka saba wakati kanisa liko mbinguni pamoja na Yesu. Kisha Kristo atarudi na kutawla juu ya ulimwengu kwa miaka elfu moja. Kama inavyofundishwa na classical premillennialism, dispensational premillennialists wanaamini kwamba kipindi hiki kitafuatiwa na hukumu na kuumbwa kwa mbingu mpya na nchi mpya.

Postmillennialism (ilikuwa maarufu katika karne ya 18 na 19) inafundisha kwamba injili itasambaa ulimwenguni kote na kubadilisha jamii hadi kuwa wakati wa haki na amani. Katika mtazamo huu, Kristo hatatawala kimwili juu ya ulimwengu kwa miaka elfu moja. Kristo atarudi baada ya millennium, kumshinda Shetani milele, na kuanzisha mbingu mpya na nchi mpya.

Amillennialism (tarehe ni takribani mwishoni mwa karne ya pili) wanakubaliana na postmillennialism kwamba Krsito hatatawala kimwili juu ya ulimwengu kwa miaka elfu moja. Amillennialists wanaona millennium kama kipindi chote cha kanisa. Wanasema ahadi ya millennium inatimizwa kwa namna ya kiroho kupitia huduma ya kanisa. Ufunuo huonesha vyote viwili baraka na mahangaiko ya kanisa katika lugha ya picha. Kipindi hiki kitamalizwa na ujio wa Kristo, ukifuataiwa na hukumu na kuanzishwa kwa mbingu mpya na nchi mpya kwa ajili ya waamini.

[1]Tusichanganye tafsiri yetu ya Ufunuo na mamlaka ya maandiko yenyewe. Watu wawili wanaoamini mamlaka ya maandiko wanaweza kuwa na tafsiri tofauti za kitabu hiki. Kuwa makini usimkatae mwamini mwenzio ambaye anaweza kufikia hitimisho tofauti. Hizi ni tofauti katika tafsiri za Biblia, na si utofauti kuhusiana na mamlaka ya kibiblia.

Yesu ni Bwana

Fasihi ya kiapokaliptiki hufunua kile ambacho kimefichwa. Ufunuo humfunua Yesu katika utukufu wake wote. Wakati wa huduma yake hapa duniani, utukufu wake haukuonekana katika ukamilifu wake. Paulo aliahidi kwamba siku inakuja ambapo kila goti litapigwa, la vitu vya mbinguni. Na vitu vya duniani, na vitu vya chini ya nchi (Wafilipi 2:10). Ufunuo hufunua picha ya utukufu wa siku hiyo.

Alama nyingi katika Ufunuo zimechukuliwa kutoka Agano la Kale. Hata hivyo, alama hizi zinafundisha theolojia ya kipekee ya kikristo. Kitabu kimeunganishwa na theolojia ya Kikristo ambayo inashikamanisha kila nyanja ya kazi za Mungu katika historia ya mwandamu. Kutoka katika maono ya Yohana ya Mwana wa Adamu na picha yake ya mwanakondoo aliyeshinda, mada kuu ya Ufunuo ni ubwana wa Yesu Kristo (Ufunuo 1:9-20, Ufunuo 5:6-14). Yesu ni Mfalme wa wafalme na Bwana wa mabwana (Ufunuo 19:16).

Mungu Aanatawala

Kwa kanisa linalo teseka, ujumbe wa Ukuu wa Mungu ulikuwa ni ujumbe wa matumaini. Yohana anamtambulisha Mungu kama yeye aliyeko, na aliyekuwako na atakayekuja (Ufunuo 1:4). Maono ya Mungu akiwa kwenye kiti cha enzi katika Ufunuo 4-5 ni sawa na Isaya 6. Yohana, kama Isaya, anamuona Mungu kama Mtakatifu, mwenye utisho, na mwenyezi. Kwa kanisa linalipingwa na Rumi, ilikuwa inatia moyo kusoma katika Ufunuo kwamba kuna siku inakuja wakati ambapo kila kiumbe kilichoko mbinguni na juu ya nchi na chini ya nchi ya juu ya bahari, na vitu vyote vilivyomo ndani yake vitaungana kwa pamoja kumsifu Mungu na Mwana Konodoo (Ufunuo 5:13).

Ushindi wa Watu wa Mungu

Ufunuo hufunua makusudi ya Mungu katika historia ya mwanadamu. Pamoja na kwamba kuna alama nyingi ambazo msomaji wa kipindi hiki anahangaika kuzielewa, ujumbe wa jumla wa Ufunuo uko wazi: watu wa Mungu wanahakikishiwa ushindi kwa sababu Yesu ni Bwana. Ufunuo mara kwa mara unahamisha mtazamo kutoka duniani kwenda mbinguni, ukitukumbusha sisi kwamba tunaona upande mmoja wa historia.[1] Pasipo kuonekana, Mungu analitenda kusudi lake ulimwenguni. Kama watu wa Mungu, tunahakikishiwa ushindi mkuu. Ujumbe kwa kanisa la Laodikia unahitimisha na kututia moyo: “Yeye ashindaye, nitampa kuketi pamoja nami katika kiti changu cha enzi…” (Ufunuo 3:21).

Kuna hatari mbili za kuepuka wakati wa kusoma Ufunuo. Baadhi ya wasomaji huona Ufunuo unachanganya sana kiasi kwamba wanaepuka kabisa kusoma. Kwa sababu hawana uhakika wa tafsiri sahihi, hawakisomi kabisa.

Hatari iliyo kinyume na hiyo ni kwamba baadhi ya wasomaji wana uhakika na tafsiri zao kiasi kwamba wanakataa mtu yeyote mwenye tafsiri tofauti na tafsiri yao. Wanaweka umakini katika taarifa ndogo na kupoteza mwanga wa mada kuu ya jumla ya kitabu. Ni bahati mbaya kwamba ujumbe mkubwa wa Ufunuo umekuwa wakati mwingine unapotea katika mabishano kuhusiana na taarifa za tafsiri. Ujumbe wa Ufunuo ni muhimu kwa kanisa leo.

Katika wakati ambapo watakatifu wanauawa kila mwaka, ujumbe ni kwamba Yesu ni Bwana unawatia moyo wale ambao wanateseka na kuvumilia. Pasipo kujali njia/namna ya mtu ya tafsiri, Ufunuo unalitia moyo kanisa kwa ahadi ya ushindi mkuu.

Ufunuo unatukumbusha sisi namna ambavyo waamini wanapaswa kuishi leo katika mwanga wa nyakati za mwisho. Kujifunza kuhusiana na siku za mwisho (eskatolojia) kimsingi si katika kutabiri mambo yajayo; madai ya msingi ya eskatolojia ni kuishi wakati huu katika mwanga wa kusudi kuu la Mungu. Kama waamini, Ufunuo unatutia moyo sisi kuamini kusudi la Mungu. Kama watumishi, tunahubiri Ufunuo ili kutia moyo makusanyiko yetu kubakia waaminifu. Kuliko kusoma Ufunuo kama kitabu chenye ujumbe kuhusiana na yajayo, tusome Ufunuo kama Neno la Mungu kwa ajili ya watu wa Mungu leo.

John na Betty Stam walikuwa wamishenari huko China wakati vikosi vya wakomunisti vilipovamia mji wao mwaka 1934. Wanandoa hawa wachanga walikamatwa, walishikiliwa kwa ajili ya fidia, na walitembezwa chini ya ulinzi hadi kwenye mji wa Miaosheo. Mpita njia aliuliza, “Mnakwenda wapi?” John Stam alijibu, “Hatujui wao wanakwenda wapi, lakini sisi tunakwenda mbinguni.”

Siku iliyofuata, John na Betty Stam walichinjwa na wachinjaji wa kikomunisti. Barua ya mwisho iliandikwa na John kwa msimamizi wake wa umisheni na ikiwa imetoroshwa katika nguo za mtoto wao mchanga wa kike. Barua ilihitimishwa na maneno haya: “...kwetu sisi, Mungu atukuzwe, ikiwa ni kwa maisha au kifo.” John na Betty Stam walijua kwanza ukweli wa Ufunuo: Yesu ni Bwana na atashinda ushidni wa mwisho. Ikiwa ni kupitia maisha/uhai au kifo, Mungu anatawala, na njia zake ndio njia nzuri zaidi.

(1) Chagua moja katika ya mazoezi yafuatayo:

• Andaa ujumbe au somo la Biblia ambalo utafanyia kazi ujumbe wa mojawapo ya makanisa saba kulingana na mahitaji ya kanisa lako mwenyewe (Ufunuo 2-3). Unaweza kuwasilisha hii ama katika maandishi (kurasa 5-6) au wasilisha rekodi ukiwa unahubiri au kufundisha.

• (Hii inaweza kukamilishwa wakati wa maandalizi ya Somo la 12.) wakati unasoma Ufunuo wa Yohana, chukua notisi za sura ambazo zinatoa mtazamo wa kile kinachotokea ulimwenguni na sura zipi zinatoa picha ya kile kinachotokea mbinguni. Andika insha fupi ukifupisha kile ambacho Ufunuo wa Yohana unatuonesha sisi kuhusiana na mtazamo wa mbinguni kuhusiana na matukio ya duniani. Ni kwa namna gani mtazamo kutoka mbinguni unatofautiana na mtazamo wetu wenye ukomo juu ya ulimwengu?

(2) Mwanzoni mwa somo linalofuata, utafanya jaribio kulingana na somo hili. Soma maswali ya jaribio kwa umakini katika maandalizi.

(1) Dola ya Rumi ilihitaji watu kumrejelea Kaisari kama dominus et deus noster. Kifungu hiki cha maneno cha kilatini kinamaanisha nini?

(2) Ufunuo pengine kiliandikwa wakati wa miaka ya baadae ambapo mtawala gani alitawala? Ni miaka gani alitawala?

(3) Kisiwa cha Patmo kipo sehemu gani?

(4) Orodhesha jia tatu ambazo Yohana aliwasilisha ukweli kwamba Yesu ni Bwana.

(5) Taja sifa mbili za fasihi ya kiapokaliptiki.

(6) Kwa sentensi moja kwa kila moja, fafanua mitazamo minne ya Ufunuo.

(7) Orodhesha mitazamo minne ya yajayo miongoni mwa futurists.

(8) Orodhesha mada kuu muhimu katika Ufunuo.

(9) Andika Ufunuo 3:20-21 kutoka katika kumbukumbu