Mwishoni mwa somo hili, mwanafunzi anapaswa: (1) Kufahamu tarehe na kusudi la Warumi. (2) Kufupisha mafundisho ya msingi ya Warumi. (3) Kufahamu uhusiano kati ya hukumu na injili. (4) Kuyaishoi mafundisho ya Paulo kuhusu uhuru wa mwamini kutoka dhambi ya kukusudia.

(5) Kuhusianisha ujumbe wa Warumi na mahitaji ya ulimwengu wa leo.

► Soma Warumi.

► Kariri Warumi 1:16-17.

Hakuna kitabu kingine cha Biblia kilicho na mchango kubwa zaidi kwa kanisa kuliko barua ya Paulo kwa Warumi. Uamsho katika vipindi vitatu vikubwa ulianza na kujifunza Warumi.

[1]Katika siku za giza zinazozunguka kuanguka kwa Dola ya Rumi, uamsho katika kanisa la kikristo uliongozwa na Augustine. Augustine alihusisha ukombozi wake kutoka utumwa wa dhambi na yeye kusoma kitabu Warumi. Kitabu cha Warumi kilimfundisha Augustine kuhusiana na uwezo wa Mungu wa kukomboa kutoka kwenye dhambi.

Katika wakati ambao Romani kathoriki walipolipeleka kanisa katika utumwa ibaada za Mila na mafundisho potofu, Martin Luther alijifunza kutoka Warumi 1:17 kwamba “haki ya Mungu ni haki ambayo, ipatikanayo kwa neema na rehema thabiti Mungu hutuhesabia haki kwa njia ya imani….”[2] Warumi ilimfundisha Martin Luther kuhusu nguvu ya Mungu kuhesabia haki kwa njia ya imani.

Katika karne ya 18 Uingereza , ilikuwa haikuwa ya kawaida kwa kudai wakristo kuamini huo uhakika binafsi wa wokovu kuwa unawezekana. John Wesley aliongeza uhakika wa Imani kupitia somo lake la Warumi na kuanzisha uamsho ambao bado unaathiri ulimwengu hivi leo. Warumi ilimfundisha John Wesley kuhusu nguvu ya Mungu ya kutoka.

Tarehe

Warumi iliandikwa wakati wa safari ya tatu ya Paulo ya kimisheni, takribani mwaka 57 B.K. Paulo akiwa Korintho. Ingawa Paulo hakuwa ametembelea Rumi, hitimisho la barua huonyesha kwamba Paulo aliwafahamu washirika wengi wa kanisa la Rumi. Alitumaini kutembelea Rumi, lakini alipaswa kwanza kwenda Yerusalemu kutoa misaada ya sadaka zilizotolewa na makanisa ya Asia ndogo (Warumi 15:23-28). Alipokuwa Yerusalemu, Paulo alikamatwa na kupelekwa Rumi kama mfungwa.

Kusudi

Paulo alikuwa na makusudi matatu ya kuandika Warumi:

1. Kusudi la haraka: kuhutubia kuhusiana na kanisa la Rumi.

2. Kusudi binafsi: kueleza malengo yake yajayo kwa ajili ya Uinjilisti.

3. Kusudi la mwisho: kuwafundisha namna gani watu wanafanywa kuwa wenye haki kwa Mungu.

Kusudi la haraka la Paulo lilikuwa ni kuhutubia kuhusiana na wasiwasi wa kanisa ambalo lilijumuisha Wayahudi na Wamataifa. Kanisa la Rumi lilianzishwa na Wayahudi, pengine waongofu walirudi kutoka Yerusalemu baada ya Pentekoste. Katika mwaka 49B.K., mtawala Klaudio aliwafukuza Wayahudi kutoka Rumi (Matendo ya Mitume 18:2).[1] Wayahudi waliporudi Rumi miaka michache baadae kanisa likawa na makumdi mawili: Wayahudi waliogundua sheria ya Musa na Mataifa ambao waliokuwa wamezoea kuishi kwa uhuru bila vikwazo vya sheria. Paulo alihutubia maswali ambayo yalilihusu kanisa hilo lililoundwa na wote Wayahudi na Mataifa:

• Je! Wokovu hupatikana kwa njia ya kutii sheria?

• Ni nini malengo ya Israeli kama watu wa Mungu?

• Namna gani wafuasi wa Kristo wanapaswa kushughulikia mitazamo tofauti katika maswala kama vile sheria ya chakula?

Mwishoni Warumi inaonyesha maukumo binafsi wa Paulo wa kuandika. Paulo alikuwa na shauku kuhusu mkakati wa kufikia vituo vya ulimwengu wa Rumi na injili. Tangu Spania ilipoongezeka kuwa sehemu muhimu ya himaya ya Rumi, Paulo alitaka kuhubiri pale. Barua hii iliwasilisha mipango yake kuitumia Rumi kama msingi wa kazi yake ya kampeni za kiinjilisti Spania (Warumi 15:24).

Kusudi na mwisho la Paulo lilikuwa ni kuwafundisha namna gani tunafanywa wenye haki mbele za Mungu. Wayahudi wafuasi wa Kristo walijifunza kwamba kuhesabiwa haki hakukuja kwa njia ya utii wa sheria; bali kwa neema kwa njia ya imani tu. Waumini wa mataifa walikumbushwa kwamba Mungu alichagua kufanya kazi kupitia Wayahudi; walipaswa kuheshimu ndugu zao wa kike na wa kiume. Waumini wote Wayahudi, au Wamataifa, ni wenye haki kwa Mungu kwa sababu ya neema tu.

Utangulizi: Nguvu ya injili kwa ajili ya wokovu (Warumi 1:1-17)

Wasomaji wakati mwingine huruka utangulizi ilikupata sehemu kuu ya kitabu. Hata hivyo katika Biblia hata utangulizi ni wa muhimu. Ni Neno la Mungu lililovuviwa na “…lafaa kwa mafundisho, na kwa kuwaonya watu makosa yao, na kwa kuwaongoza, na kwa kuwaadibisha katika haki” (2 Timotheo 3:16). Utangulizi wa Paulo mara nyingi hutoa taarifa ambayo ni kiini cha kusudi lake. Katika utangulizi wa Warumi, tunajifunza kweli nne ili kujua injili:

• Injili ilitabiriwa katika Agano la kale.

• Injili ilimtangaza YESU kama masihi. Alikuwa:

  • Mwana wa Daudi.

  • Mwana wa Mungu.

  • Alifufuliwa kutoka wafu.

• Injili ni nguvu ya Mungu iletayo wokovu kwa yoyote aaminiye, Myahudi na Mmataifa.

• Injili hufunua haki ya Mungu.

Haki ya Mungu inafunuliwa katika hukumu (Warumi 1:17-3:20)

► Kwa nini ukweli wa hukumu ni wa lazima kwenye habari njema ya injili?

Paulo anaanza na habari mbaya ya hukumu; wanadamu wote watasimama mbele ya Mungu mwenye haki, mataifa, waadilifu na wayahudi.

Katika Warumi 1:18-32, Paulo anaandika kuhusu dhambi ya mataifa, hasa wapagani ambao “…wakaubadili utukufu wa Mungu asiye na uharibifu kwa mfano wa sura ya binadamu aliye na uharibifu…” (Warumi 1:23). Katika kipindi hiki, Paulo anahutubia dhambi ambayo wasomaji wake wa kiyahudi wangeizingatia kuwa ni Dhambi ya mataifa kama vile: ibaada [1]ya sanamu, uzinzi, uuwaji, na ukatili. Paulo anawaonya wote ambao wanafanya dhambi hizo wanastahili kifo.

Katika Warumi 2:1-16, Paulo anajadili kuhusu waadilifu. Hawa ni watu ambao hudhania kuwa ni wema. Huwalaani wapagani wa mataifa wanaozungumziwa katika Warumi 1, lakini ni wao wenyewe pia wenye hatia ya dhambi.

[2]Katika Warumi 2:17-3:8, Paulo anazungumza kwa wasikilizaji wake wakiyahudi. Kupitia mfululizo wa maswali ya kejeli, Paulo analinda haki ya Mungu katika kuwahukumu Wayahudi ambao wametenda dhambi chini ya sheria.

Katika Warumi 3:9-20, Paulo anahitimisha, “…Hakuna mwenye haki hata mmoja” (Warumi 3:10). Wanadamu wote watahukumiwa mbele ya Mungu Mtakatifu.

Haki ya Mungu inafunuliwa katika wokovu (Warumi 3:21-8:39)

Kufuatia taarifa mbaya ya kuhukumiwa, Paulo anahamia katika habari njema (injili) ambayo tunafanywa wenye haki mbele za Mungu si kwa matendo, lakini kupitia “haki ya Mungu iliyo kwa njia ya imani katika Yesu Kristo…” (Warumi 3:22). Paulo anaonyesha namna haki ya Mungu inavyofunuliwa katika wokovu na mabadiliko ya waamini.

Kuhesabiwa haki kupitia Imani tu (Warumi 3:21-5:21)

Kama Ibrahimu alihesabiwa haki kwa njia ya imani tu, tunahesabiwa haki kwa njia ya imani, na si kwa mtendo. Tuna amani na Mungu kupitia upatanisho uliotokana na kifo cha YESU Kristo. Kupitia yeye, tuna furaha katika tumaini la utukufu. Kupitia yeye tunao uzima. Paulo anaonyesha kwamba Myahudi wala Myunani hana sababu ya kujisifu, isipokuwa katika neema na huruma iliyotolewa na Mungu kupitia YESU Kristo. Haki ya Mungu inafunuliwa katika neema ya bure waliyopewa wanadamu wote.

Haki na dhambi (Warumi 6)

Sikia furaha ya ushuhuda wa Paulo katika nguvu ya neema, masomaji ni lazima aulize, “Tudumu katika dhambi ili neema izidi kuwa nyingi?” (Warumi 6:1). Mojawapo anaweza kushambulia mafundisho ya Paulo ya neema kwa kulalamika kwamba itapelekea mtu kuendelea kuishi katika mapenzi ya dhambi. Paulo anajibu kwa maisitizo, “Hasha! Sisi tulioifia dhambi tutaishije tena katika dhambi?” (Warumi 6:2). Tulipokuwa tukibatizwa katika Kristo, tuliifia dhambi. Kwa sababu ya neema, hatuishi tena chini ya nguvu ya dhambi. Miili yetu si vyombo vya kutokuwa na haki; kupitia nguvu wokovu, miili yetu imetolewa kwa Mungu kama vyombo vya haki (Warumi 6:18). Haki ya Mungu inafunuliwa katika nguvu zake kutuweka huru kutoka dhambini.

Dhambi na sheria (Warumi 7)

► Soma Warumi 7. Ni nani anaelezwa katika sura hii?

Kwa sababu tulihesabiwa haki bure kupitia neema ya Mungu, sasa tuna “…tumika katika njia mpya ya Roho na si katika njia ya zamani ya andiko” (Warumi 7:6). Msomaji wa kiyahudi anaweza kumuuliza Paulo, “Je! Ni nini Unasema? Je! Sheria ni dhambi?” Katika swali hili, Paulo anajibu, “Hasha!” (Warumi 7:7). Sheria inafafanua dhambi. Katika kufanya hivyo, inatuamsha sisi katika uhalisia wa dhambi na kuamsha mioyo yetu ya uasi kwa shauku ya dhambi. Sheria ambayo Mungu alitupa kwa faida yetu, imegeuka na kuwa chombo cha maovu.

Paulo anaonyeaha kanuni hii katika kifungu ambacho kimekuwa moja ya kipindi cha majadiliano ya Warumi. Kuna tafsiri tatu tofauti za Warumi 7:7-25:

1. Paulo anafafanua maisha ya kawaida ya kikristo. Baadhi wa watoa maoni wanasema kwamba Paulo anaonyesha maadili ya maisha ya waamini ambao wana shauku ya kutunza sheria ya Mungu lakini haiwezekani kufanya hivyo. Ni vigumu, hata hivyo kupatanisha picha ya utukufu ya maisha ya haki yaliyoelezewa katika Warumi 4-6 (Warumi 5:1, Warumi 6:18) na utumwa ulioelezewa katika Warumi 7 (Warumi 7:24).

2. Paulo anafafanua maisha ya waamini ambao hawajajisalimisha kwa Roho Mtakatifu. Tena, Kuna magumu katika kupatanishaa mtazamo huu na picha ya Paulo ya waumini washindi wanaoishi kwa amani na Mungu.

3. Paulo anafafanua maisha ya wanaotenda dhambi wanaomtafuta Mungu. Mababa wa kanisa la Kwanza waliona hii sura kama picha ya hali ya kabla kuokoka kwa Paulo, wakati alipojaribu kutunza sheria katika nguvu zake mwenyewe. Ni picha ya mtenda dhambi ambaye anatambua matendo yake, lakini ambao hawajahesabiwa haki bado kwa neema kwa njia ya imani. Huyu mtu anatafuta haki katika baadhi ya njia lakini Bado hajapata uzoefu wa furaha ya Warumi 8:1: “Sasa, basi, hakuna hukumu ya adhabu juu yao walio katika Kristo Yesu.”

Utakaso: Misha katika Roho (Warumi 8:1-17)

Jibu katika mapambano ya Warumi 7 ni nguvu ya Roho. “Kwa sababu sheria ya Roho wa uzima ule ulio katika Kristo Yesu imeniacha huru, mbali na sheria ya dhambi na mauti” (Warumi 8:2). Badala ya kutamani kujaribu kutunza sheria kwa nguvu zetu, tunawezeshwa na Roho kuyafisha matendo ya mwili (Warumi 8:13). Sauti ya ushindi wa Warumi 8 ni alama tofauti ya mapambano ya Warumi 7. Kwa nini? “Roho mwenyewe hushuhudia pamoja na roho zetu, ya kuwa sisi tu watoto wa Mungu” (Warumi 8:16). Maisha haya ya ushindi yasiyo katika Warumi 7, ni mfano wa Paulo kwa uzoefu wa wakristo.

Maisha ya ushindi hayaishwi kwa nguvu zetu wenyewe, lakini katika nguvu za Roho Mtakatifu. Roho Mtakatifu anatukomboa sisi kutoka katika utumwa wa dhambi (Warumi 8:2), hutupa uhakika wa wokovu (Warumi 8:15-16), na huongoza maombi yetu (Warumi 8:26). Maisha ya waamini yanaongozwa katika nguvu za Roho Mtakatifu.

Uhakika wa Tumaini (Warumi 8:18-39)

Kilele cha mafundisho ya Paulo juu ya wokovu ni sherehe yake ya utukufu ambao unawasubiri waumini wote. Paulo anaandika “…mateso ya wakati huu wa sasa kuwa si kitu kama utukufu ule utakaofunuliwa kwetu” (Warumi 8:18). Anawatia moyo wasomaji wake na ahadi kwamba, “…katika mambo yote Mungu hufanya kazi pamoja na wale wampendao katika kuwapatia mema, yaani, wale walioitwa kwa kusudi lake” (Warumi 8:28). Na anatukumbusha kwamba tumaini letu linatoka kwa Mungu aliyefanya wokovu wetu kuwezekana: “…Mungu akiwapo upande wetu, ni nani aliye juu yetu?” (Warumi 8:31).

Ni Mungu ambaye anatuhesabia haki; ni Mungu ambaye anatutunza. Paulo anasherekea ujasiri wetu kama watoto wa Mungu:

Kwa maana nimekwisha kujua hakika ya kwamba, wala mauti, wala uzima, wala malaika, wala wenye mamlaka, wala yaliyopo, wala yatakayokuwapo, wala wenye uwezo, wala yaliyo juu, wala yaliyo chini, wala kiumbe kinginecho chote hakitaweza kututenga na upendo wa Mungu ulio katika Kristo Yesu Bwana wetu (Warumi 8:38-39).

Haki ya Mungu inafunuliwa katika Uchaguzi (Warumi 9-11)

Swali lingine ambalo lilitokea baada ya mtu kumsikiliza Paulo akifundisha ni, “vipi kuhusu Israeli? Je! Mungu ameshindwa katika ahadi zake kwa watu wake wateule?” katika Warumi 9-11, Paulo anaeleza kwamba asili kutoka kwa Ibrahimu inatokana na imani, si kwa kabila la asili (Warumi 9:6-8). Mungu hajawaacha Israeli; badala yake, Mungu anafanya kazi kupitia Israeli kubariki mataifa yote. Baraka za mataifa zilitabiriwa kwa Ibrahimu (Mwanzo 12:3) na zikatangazwa na manabii wa Israeli;[3] Na sasa zinatimizwa miongoni mwa mataifa (Warumi 11:11). Baraka za Mungu kwa mataifa si kukataliwa kwa mwisho kwa Israeli. Kusudi lake kwa Israeli litatimizwa.

Warumi 9-11 inashighulikia tatizo la kutokuamini la Israeli kwa kutumia kweli tatu:[4]

1. Ahadi za Mungu mara zote zilikuwa ni kwa ajili ya waamini. Ahadi kwa Israeli hapo zamani zilikuwa ni kwa ajili ya wale wote walioamini (Warumi 9:6-29).

2. Israeli imekuwa ikikataliwa kutokana na kutokuamini kwake. Katika wakati uliopo, Wamataifa wamepokea haki ambayo ni kwa njia ya Imani, wakati Israeli hawajapata haki kwa sababu wameitafuta kupitia matendo ya sheria (Warumi 9:30-10:21).

3. Kukataliwa kwa Israeli ni kwa mudu tu, si mwisho. Mungu hajazisahau ahadi zake. Mbeleni Israeli wataokolewa watakaporudisha Imani yao kwa Mungu (Warumi 11).

Paulo anamalizia sehemu hii ya Warumi na Sifa na kuabudu ambapo anamsifu Mungu kwa Hekima yake isiyochunguzwa, ufahamu, hukumu na njia zake (Warumi 11:33-36). Wakati ambapo hatuelewi kabisa njia za Mungu, tunamsifu Yeye kwa sababu tunaamini wema wake na haki yake. Njia zake zinastahili sifa zetu. “Kwa kuwa vitu vyote vyatoka kwake, viko kwa uweza wake, tena vinarejea kwake. Utukufu una yeye milele. Amina” (Warumi 11:36).

Haki ya Mungu inaonekana katika maisha ya mwamini (Warumi 12:1-15:13)

Theolojia ya Paulo wakati wote ni ya matendo. Baadhi ya barua za Paulo zimegawanyika katika sehemu kuu mbili. Katika sehemu ya kwanza, Paulo anafundisha kile tunachokiamini; katika sehemu ya pili, anafundisha namna gani tunaweza kuishi. Mfano huu unaweza kuonekana katika Warumi:

1. Mafundisho. Paulo anafundisha namna gani mtu anafanya kuwa mwenye haki mbele za Mungu (Warumi 1-11).

2. Kuyaishi. Paulo anafundisha namna gani mtu mwenye haki ataishi (Warumi 12-16).

Warumi 12-15 inatuonyesha namna ambavyo tunaweza kuziishi kanuni za Warumi 1-11 katika maisha ya kila siku. Katika Warumi 12, Paulo anawatia wasomaji wake wajitoe wao wenyewe kama dhabihu hai takatifu kwa Mungu. Haki ya Mungu inaonekana katika kuhesabiwa haki na kutakaswa na kubadilishwa katika maeneo yote ya maisha. Anayetembea katika Roho kuliko mwili ataonyesha haki ya Mungu katika maisha ya kila siku. Paulo anatambua baadhi ya vipengele vya matendo ya njia hii mpya ya kuishi:

• Tunatumia vipawa vyetu vya kiroho kuhudumia wengine (Warumi 12:3-8).

• Tunaingiliana na wengine tukiwa tunafanana na Kristo (Warumi 12:9-21).

• Tunatii mamlaka inayoongoza (Warumi 13:1-7).

• Tunatimiza sheria kwa njia ya upendo (Warumi 13:8-14).

• Hatuwahukumu ndugu zetu (Warumi 14:1-12).

• Hatutumii uhuru wetu katika njia ambayo itasababisha ndugu zetu wadhaifu kuanguka (Warumi 14:13-23).

• Tunafuata mfano wa Kristo (Warumi 15:1-13).

Hitimisho (Warumi 15:14-16:27)

Katika hitimisho lake, Paulo anashirikisha mipango yake kutembelea Rumi njiani kuelekea Spania. Alitumaini kwamba Rumi itakuwa ndio msingi wa misheni yake kwenda Spania. Alituma salamu kwa watendakazi wenzake, na kama ilivyo desturi katika barua za Paulo alihitimisha na Sifa na kuabudu (Warumi 16:25-27). Anamsifu Mungu kwa ajabu ambazo alijifunua: Injili ni kwa ajili ya watu wote. Haki ya Mungu imekwisha kufunuliwa, na wote wanao amini wanaokolewa (Warumi 1:16-17).

Warumi inafundisha kanisa la leo kuhusu umuhimu wa mafundisho sahihi. Kumbuka kwamba Paulo aliandika waraka huu kwa wafuasi wa kwanza wa YESU Kristo. Katika nyakati ambazo waamini wanahudumiwa kama watoto wachanga kiroho ambao hawawezi kula nyama ya kweli ya Biblia, Warumi inaonyesha washirika hao wanaweza kupatiwa mafundisho kwa undani.

Warumi pia inafundisha kanisa la leo kuhusu kuyaishi mafundisho katika maisha ya kila siku. Paulo anaonyesha hakuna mvuto katika kujadili mafundisho kwa kutafuta midahalo ya kiakili tu. Anafundisha mafundisho ili kubadilisha maisha ya waamini.

Baada ya kweli kuu za Warumi 1-11, Paulo anaendelea, “Basi...nawasihi…” (Warumi 12:1). Neno basi linaunganisha kile alicho kiandaa kusema na kile alichokwisha kusema. Tungeliweza Kufupisha: “kwa sababu ya kweli hizi (haki, utakaso na uchaguzi), ninakutaka wewe ujitoe kama dhabihu hai kwa Mungu ambaye amekupa baraka hizi. Hivi ndivyo mabadiliko haya yatakavyo onekana katika maisha yako ya kila siku.” Paulo anaendelea na kuyaishi kwa vitendo mabadiliko haya katika Warumi 12-15. Haitoshi tu kuwa na mafundisho sahihi; tunapaswa kuyaishi mafundisho hayo katika maisha yetu ya kila siku.

Jumatano ya, mei 24, 1738, John Wesley alihudhuria mkutano wa wamoroviani katika mtaa wa Aldersgate huko uingereza. Wesley alisumbuka kwa miaka, kutafuta uhakika wa wokovu. Kama wengi wakati huo, wakiamini kwamba haki ililenga uwezo wa mtu kuishi maisha ya haki. Alipokuwa akimsikiliza William Holland alisoma kutokea kwenye “utangulizi kwa Warumi,” kutoka kwa Martin Luther Wesley Alibadilishwa. Wesley baadae akaandika:

Wakati wa jioni, nilikwenda kwenye kusanyiko pasipo kutaka ambapo mmoja alikuwa akisoma utangulizi wa Luther wa waraka wa Warumi. kuhusu [8:45 pm], wakati wasomaji walipokuwa wakielezea mabadiliko ambayo Mungu alikuwa akiyafanyia kazi ndani ya mioyo kupitia Imani katika Kristo, nilihisi joto moyoni mwangu. Nilihisi natakiwa kuamini katika Kristo tu kupata wokovu; na uhakika nilioupata ni kwamba ameondoa dhambi zote, hata zangu, na ameniokoa kutoka katika sheria ya dhambi na mauti.[1]

Usiku huo, John Wesley alielewa ukweli wa Warumi 1:17, “Mwenye haki ataishi kwa imani.” Ukweli huu mkubwa ulileta uamsho ambao ulisambaa kupitia Uingereza na ulimwengu kote.

(1) Chagua moja katika ya mazoezi yafuatayo:

• Andaa ujumbe au somo la Biblia juu wa kuhesabiwa haki kwa imani kutoka katika kitabu cha Warumi. Unaweza kuwasilisha hii ama katika maandishi (kurasa 5-6) au wasilisha rekodi ukiwa unahubiri au kufundisha.

• Andika muhtasari wa ukurasa mmoja wa kitabu cha Warumi ambacho kinaonesha vyote viwili mafundisho ya Warumi 1-11 na matumizi ya Warumi 12-16. Huu unatakiwa kuwa muhtasari wako binafsi, sio ule uliochukuliwa kutoka kitabu cha mafafanuzi au kujifunza Biblia.

(2) Mwanzoni mwa somo linalofuata, utafanya jaribio kulingana na somo hili. Soma maswali ya jaribio kwa umakini katika maandalizi.

(1) Orodhesha makusudi matatu ya Paulo kuandika Warumi.

(2) Orodhesha kweli nne kuhusiana na Injili zinazopatikana katika utangulizi wa Warumi.

(3) Orodhesha makundi matatu ambayo yanahukumiwa katika Warumi 1-3.

(4) Katika Warumi 6, mwitikio wa Paulo ni nini kwa mtu ambaye atauliza kama tutaendelea kutenda dhambi ili neema izidi kuwa nyingi?

(5) Katika sentensi moja, orodhesha tafsiri tatu za Warumi 7:7-25.

(6) Paulo anaitikia tatizo la kutokuamini la Israeli kwa kutumia kweli tatu. Orodhesha kweli hizo.

(7) Kutoka Warumi 12-15, orodhesha vipengere vya kivitendo vya kuiishi haki ya Mungu.

(8) Andika Warumi 1:16-17 kutoka katika kumbukumbu