Kufikia mwisho wa somo hili, mwanafunzi anapaswa: (1) Kufahamu mwandishi, tarehe, na mazingira ya kihistoria ya injili ya Yohana. (2) Kutofautisha Injili ya Yohana na Injili za Kuona Pamoja. (3) Kutambua dhamira na kusudi la Injili ya Yohana. (4) Kuthamini umuhimu wa vyote viwili uanadamu na uungu wa Yesu. (5) Kuhusianisha ujumbe wa Injili ya Yohana kwa mahitaji ya dunia ya leo. (6) Kutumia yaliyomo ya hili somo katika mazingira ya huduma ya kidini.

► Soma Injili ya Yohana. Unavyosoma, kuwa na shajara ambayo unaitumia kuitikia namna Yesu anavyowasilishwa katika kila sura. (huu ni msisitizo wa kwanza kwa somo hili.) Kwa mfano, katika sura ya kwanza, unaweza kuitikia uwasilishwaji wa Yesu kama “Neno” la Mungu la milele. Hii inamaanisha nini kwako kama mwamini? Ni namna gani asili ya uungu ya Yesu inaathiri imani na ujasiri wako kama mtoto wake?

► Kariri Yohana 20:30-31.

► Wakristo wanaitwa “walioamini.” Hiyo inamaanisha nini kuamini? Kivipi imani ya kweli inaathiri maisha yetu?

Kwa maana jinsi hii Mungu aliupenda ulimwengu, hata akamtoa Mwanawe pekee, ili kila mtu amwaminiye asipotee, bali awe na uzima wa milele. Maana Mungu hakumtuma Mwana ulimwenguni ili auhukumu ulimwengu, bali ulimwengu uokolewe katika yeye. Amwaminiye yeye hahukumiwi; asiyeamini amekwisha kuhukumiwa; kwa sababu hakuliamini jina la Mwana pekee wa Mungu (Yohana 3:16-18).

Haya ni baadhi ya maneno yanayojulikana zaidi katika Maandiko. Yanaahidi kuwa yoyote anayeamini katika Yesu atakuwa na uzima wa milele. Haya ni baadhi ya maneno yanayokiukwa au kutumiwa vibaya mara nyingi zaidi katika Maandiko. Dhana ya imani mara nyingi hufasiriwa vibaya kumaanisha kutambua kiakili (bila ya mabadiliko ya maisha). Injili ya Yohana inaonesha kuwa ni zaidi sana kuliko kukubali kiakili. Maneno “Ninaamini,” yakiongewa toka moyoni, yatabadili maisha yako. Imani ya kweli inabadili mapenzi na tabia ya mtu.

Mwandishi, tarehe, na mahali

Yohana, mwana wa Zebedayo, alikuwa mwandishi wa Injili ya nne. Ignatius wa Antiokia, Justin Martyr, Polycarp, na Irenaeus wote walishuhudia kwamba Yohana ni mwandishi. Ushuhuda wa Polycarp ni wa muhimu sana kwa sababu alikuwa mwanafunzi wa Yohana.

Yohana, pamoja na ndugu zake Yakobo, na Simoni Petro, walikuwa wanafunzi wa karibu zaidi wa Yesu. Hawa walikuwa wanafunzi pekee katika chumba wakati Yesu alipomfufua msichana aliyekufa (Marko 5:37-43). Walikuwa pekee katika mlima wa kugeuka sura kule Gethsemane (Mathayo 17:1-9, Marko 14:32-36).

Yohana alikuwa kiongozi mwenye ushawishi katika kanisa. Paulo pekee aliandika vitabu vingi vya Agano jipya kuliko Yohana. Yohana aliandika Injili ya Yohana, nyaraka tatu, na Ufunuo.

Kulingana na utamaduni, Yohana aliishi Efeso. Wakati wa utawala Domitian, Yohana alihamishwa na kupelekwa Patmo, ambapo aliandika kitabu cha Ufunuo. Baadaye alirudi Efeso na alifia hapo akiwa na takribani miaka 100. Kuna uwezekano kwamba Injili ya Yohana iliandikwa kutokea Efeso. Mara nyingi inaoneshwa kwamba iliandikwa takribani mwaka 85-95 B.K., na hivyo kuifanya kuwa injili ya mwisho.

Kusudi

Injili ya Yohana inatofautiana sana na Injili za Kuona Pamoja. Yohana haina habari zozote za Yesu kutoa mapepo; haina mifano; na, tofauti na Marko, hakuna siri ya Kimasihi.

Wakati waandishi wengi wameorodhesha tofauti kati ya Yohana na Injili za Kuona Pamoja, ni muhimu kuona pia ufanano uliopo. Yohana anawasilisha mtazamo tofauti wa maisha ya Yesu, lakini ujumbe wake ni sawa na Wainjilisti wengine. Yohana anaonesha kuwa Yesu ni Mwana wa Mungu aliyeishi kati yetu, aliteswa kwa ajili ya dhambi zetu, na alifufuka siku ya tatu kutoka kwa wafu.

Kulikuwa imani potofu mbili za awali zinazohusiana na Yesu. Moja ilikana utu wake kamili, ikidai kwamba Yesu alionekana tu kama mtu. Luka alilizungumzia upotofu huu kwa maelezo ya Yesu kama mwanadamu kamili. Imani nyingine potofu ilikana uungu wa Yesu ikidai kwamba Yeye alikuwa mwalimu mkuu sana lakini si Mwana wa Mungu. Yohana anaweka umakini katika uungu wa Yesu kupitia mfululizo wa miujiza ambayo inamfunua Yeye kama Mwana wa Mungu na kupitia matamko yanayomuonesha Yeye kuwa ni Neno aliyefanyika mwili. Yohana anasema aliandikwa kwa sababu hizi: “…ili mpate kuamini ya kwamba Yesu ndiye Kristo, Mwana wa Mungu; na kwa kuamini mwe na uzima kwa jina lake” (Yohana 20:31).

Utangulizi (Yohana 1:1-18)

Kumuwasilisha Yesu mfalme kwa wapokeaji wa Kiyahudi, Mathayo alifuatilia ukoo wa Yesu kupitia Daudi na kurudi nyuma hadi kwa Ibrahimu. Kumuwasilisha Mtumishi Yesu kwa wapokeaji wa Kirumi, Marko hakujumuisha kitabu chochote cha ukoo. Kumuwasilisha mwanadamu Yesu kwa wapokeaji wa Kiyunani, Luka alifuatilia ukoo wa Yesu na kurudi nyuma hadi kwa Adamu, mwanadamu wa kwanza. Kumuwasilisha Yesu mwana wa Mungu, Yohana anaanza na kitu ambacho tungekiita “ukoo wa kiuungu”:

Hapo mwanzo kulikuwako Neno, naye Neno alikuwako kwa Mungu, naye Neno alikuwa Mungu. Huyo mwanzo alikuwako kwa Mungu. Vyote vilifanyika kwa huyo; wala pasipo yeye hakikufanyika cho chote kilichofanyika (Yohana 1:1-3).

Injili ya Yohana inaanza na madai yenye uhankika kwamba Yesu alikuwa Neno la milele la Mungu. Yohana anaandika, “Naye Neno alifanyika mwili, akakaa kwetu; nasi tukauona utukufu wake, utukufu kama wa Mwana pekee atokaye kwa Baba; amejaa neema na kweli” (Yohana 1:14). Sehemi iliyobaki ya Injili inawasilisha ushahidi ili kuthibitisha madai yake.

[1]Kitabu cha Ishara (Yohana 1-12)

Miujiza Saba ya Yesu

Katika nusu ya kwanza ya Injili, Yohana ananakili ishara—saba za Miujiza ya Yesu ambayo inaonesha nguvu zake za kiuungu:

• Kubadilisha maji kuwa divai huko Kana (Yohana 2:1-11).

• Kumponya mtoto wa diwani huko Kapernaumu (Yohana 4:46-54).

• Kumponya mtu aliyekuwa hawezi huko Bethzatha (Yohana 5:1-18).

• Kulisha watu 5,000 (Yohana 6:5-14).[2]

• Kutembea juu ya maji (Yohana 6:16-21).

• Kumponya mtu aliyekuwa kipofu tangu kuzaliwa (Yohana 9:1-7).

• Kumfufua Lazaro kutoka kwa wafu (Yohana 11:1-45).

Kila muujiza unamuonesha Yesu kama Mwana wa Mungu. Yohana anatumia neno ishara ili kuelezea Miujiza ya Yesu kwa sababu zilikuwa ni ushahidi wa uungu wake.

Yesu aligeuza maji na kuwa divai katika harusi, alijifunua kwa wanafunzi wake: “Mwanzo huo wa ishara Yesu aliufanya huko Kana ya Galilaya, akaudhihirisha utukufu wake, nao wanafunzi wake wakamwamini” (Yohana 2:11).

Muujiza wa mwisho wa Yesu, kumfufua Lazaro, umeandikwa katika Yohana pekee na ni kilele cha nusu ya kwanza ya Injili. Muujiza huu moja kwa moja ulipelekea mapambano ya moja kwa moja kati ya Yesu na viongozi wa kidini. Kwa sababu Wayahudi wengi walikuwa nwanamgeukia Yesu kama matokeo ya muujiza huu usioweza kuukana, viongozi walitaka kumuua Yesu na Lazaro (Yohana 11:45-53, Yohana 12:9-11).

Matamko Saba Yanayoshuhudia Uungu wake

[3]Kwa nyongeza katika miujiza saba, Yohana ana nakili mfululizo wa matamko saba yaliyotolewa na Yesu ambayo yanathibitisha uungu wake. Wakati Marko anataja nyakati ambazo Yesu aliwazuia wanafunzi wake kushuhudia kwamba alikuwa Masihi, Yohana anaandika nyakati ambazo Yesu alifunua asili yake kwa wengine. Shuhuda zilizoandikwa katika Yohana zinajumuisha:

• Ushuhuda wa Yesu kwa Nikodemo (Yohana 3:1-21).

• Ushuhuda wa Yesu kwa mwanamke Msamaria (Yohana 4:1-42).[4]

• Ushuhuda wa Yesu baada ya kumponya mtu katika Bethzatha (Yohana 5:17-18).

• Ushuhuda wa Yesu baada ya kulisha watu 5,000 (Yohana 6:24-59).

• Ushuhuda wa Yesu katika sikukuu ya vibanda (Yohana 7:14-44).

• Ushuhuda wa Yesu kwamba “…Yeye Ibrahimu asijakuwako, mimi niko” (Yohana 8:52-59).

• Ushuhuda wa Yesu katika Sikukuu ya Kutabaruku (Yohana 10:22-38).

Wapingaji wamekuwa wakidai kwamba Yesu hakudai kuwa yeye ni Mungu. Yohana anaonesha kwamba kwa kurudia rudia Yesu ameshuhudia kuhusu uungu wake. Hadhira ya Yesu ilifahamu fika alicho kimaanisha aliposema, “…Yeye Ibrahimu asijakuwako, mimi niko” (Yohana 8:58). Haya ni maneno ambayo Mungu aliyatumia kujifunua kwa Musa: “MIMI NIKO AMBAYE NIKO” (Kutoka 3:14). Wale waliomsikia Yesu walifahamu alimaanisha nini; walijaribu kumpiga kwa mawe, adhabu kwa ajili ya kukufuru (Yohana 8:59). Viongozi wa Kiyahudi hawakutaka kumuua Yesu kwa sababu alikuwa mwalimu mkuu na mponyaji; walitaka kumuua kwa sababu alidai kuwa Mungu. Watu wanaweza kutataa madai ya Yesu ya uungu, lakini ni upuuzi kukataa kwamba yeye alitoa madai hayo.

Kitabu cha Utukufu (Yohana 13-20)

Katika Yesu, tunaona “…utukufu kama wa Mwana pekee atokaye kwa Baba; amejaa neema na kweli” (Yohana 1:14). Wakati wa wiki ya mwisho ya huduma ya Yesu duniani, utukufu wake ulifunuliwa katika namna ya tofauti na vile ambavyo wanafunzi walitegemea. Wanafunzi walitegemea utukufu wa Yesu katika namna ya ushindi wa kijeshi, kisiasa, na umashuhuri na umaarufu katika huduma ya nje. Badala yake, Yesu anaonesha kwamba utukufu wake unahusisha msalaba na kujitoa.

Katika chakula chake cha mwisho, Yesu alitoa kielelezo cha unyenyekevu ambapo wanafunzi wake wanatakiwa kuhudumiana (Yohana 13:1-17). Katika mafundisho yake ya mwisho, Yesu alifundisha kuhusiana na Msaidizi ambaye atakuwa pamoja nao siku zote (Yohana 14:16). Kwa kutumia kielelezo cha mzabibu na matawi, alifundisha kuhusiana na umuhimu wa kuendelea kukaa ndani yake: “Mtu asipokaa ndani yangu, hutupwa nje kama tawi na kunyauka …” (Yohana 15:6). Mifano hii ilikuwa kinyume cha ngvu ya kisiasa na kijeshi; njia ya Yesu ni ile ya kujitoa mwenyewe na unyenyekevu.

Katika maombi yake ya kuhani mkuu, aliyaombea mambo yale yaliyokuwa ndani kabisa ya moyo wake. Akiukabili msalaba, Yesu aliomba:

• Kwa ajili yake mwenyewe: kwamba atukuzwe kupitia Baba (Yohana 17:1-5).

• Kwa ajili ya wanafunzi wake: kwamba walindwe na kutakaswa (Yohana 17:6-19).

• Kwa ajili ya waamini wote: kwamba umoja wao uwe ushuhuda kwa ulimwengu (Yohana 17:20-26).

Yohana anaandika kukamatwa, mashitaka, kusulubiwa, na kufufuka kwa Yesu. Mwanzoni kwa Injili ya Yohana, Yesu anamwambia Nikodemo, “…vile Musa alivyomwinua yule nyoka jangwani, vivyo hivyo Mwana wa Adamu hana budi kuinuliwa; ili kila mtu aaminiye awe na uzima wa milele katika yeye” (Yohana 3:14-15). Baadae, anazungumza namna ya kifo chake: “Nami nikiinuliwa juu ya nchi, nitawavuta wote kwangu” (Yohana 12:32). Juu ya msalaba, Mwana wa Adamu aliinuliwa ili kuwaleta watu kwake, ili kwamba wasipotee bali wawe na uzima wa milele. Hili lilikuwa lengo ambalo kwa hilo maisha yote ya Yesu yalielekezwa. Hata kusulubiwa kwake kunaitwa saa ya kutukuzwa kwake (Yohana 12:23). Huu ulikuwa utukufu ambao kwa ajili ya huo alikuja ulimwenguni.

Yohana anahitimisha sehemu hii kwa ushuhuda wa Tomaso baada ya ufufuo: “Bwana wangu na Mungu wangu!” (Yohana 20:28). Nguvu ya Yesu ya kubadilisha inaonekana katika maisha ya baadae ya Tomaso, aliuawa kama mfia imani wakati akihubiri huko India.

Hitimisho (Yohana 21)

Sura ya mwisho ya Yohana inaripoti Yesu kuonekana baada ya ufufuo kwa kundi la wanafunzi katika bahari ya Galilaya (Yohana 21:1).[5] Yohana anahitimisha Injili yake kwa kuthibitisha ukweli wa maelezo yake: “Huyu ndiye yule mwanafunzi ayashuhudiaye haya, na aliyeyaandika haya: nasi twajua ya kuwa ushuhuda wake ni kweli” (Yohana 21:24).

Kwa waamini wapya, Yohana anafunua asili ya Yesu ya Uungu. Kwa sababu ya uwasilishaji wake rahisi na unaoeleweka kuhusiana na Yesu, mara nyingi wachungaji huwatia moyo waamini wapya kusoma Injili ya Yohana. Katika Yohana, tunamuona Yesu kama mkate wa uzima (Yohana 6:35); nuru ya ulimwengu (Yohana 8:12); mchungaji mwema (Yohana 10:11); ufufuo na uzima (Yohana 11:25); na njia, kweli, na uzima (Yohana 14:6).

Kwa ulimwengu wenye mashaka, Yohana anatoa picha ya Yesu kama mwana wa Mungu. Miujiza katika Yohana inazungumza na wale wanaotafuta ishara yenye nguvu ili kuthibitisha madai ya Yesu ya uungu. Kupitia miujiza, Yesu anaonesha kwamba madai yake ya kuwa MIMI NIKO yaliungwa mkono na nguvu zake za kiuungu (Yohana 8:58).

Kwa kanisa la leo linalohubiri neema ya bei rahisi pasipo wito wowote wa uanafunzi^,[1] Injili ya Yohana inaonesha maana halisi ya imani. Imani ya kweli inabadilisha maisha ya mwamini. Baada ya kusikia Yesu alifafanua Mkate wa uzima, “…wengi miongoni mwa wanafunzi wake wakarejea nyuma, wasiandamane naye tena” (Yohana 6:66). Wafuasi hawa walidai kumwamini Yesu. Walimfuata, walifurahia mikate na samaki, lakini kiukweli hakauamini. Hawakuiishi imani waliyoikiri kwa utii endelevu kwa matakwa ya Yesu. Injili ya Yohana inafundisha maana ya imani ya kweli.

Injili ya Yohana inaonesha kwamba imani ya kweli hubadilisha maisha ya mwamini; hata kugharimu maisha yake. Dietrich Bonhoeffer alitofautisha kile alichokiita “neema ya beo rahisi” na “neema yenye gharama.” Aliandika, “Yesu anapomuita mtu, anammtaka kuja na kufa.”[1] Aina hii ya imani inaonekana katika maisha ya mfia imani wa karne ya pili, Polycarp.

Polycarp, mwanafunzi wa Yohana, alimsikiliza Yohana akifundisha na alisikia mkusanyiko wa habari za maisha ya Yesu aliokusanya Yohana. Katika umri wa miaka 86, Polycarp alikamatwa. Maafisa hawakutaka kumuua mzee aliyeheshimiwa na wakatoa nafasi ya kuokoa maisha yake kwa kutangaza na kwa kuapa kwamba “Kaisari ni bwana.” Hakimu alisema, “Apa kiapo, na nitakuachia huru.” Mwitikio wa Polycarp ulisikika katika karne nyingi kama shahidi kwa maana halisi ya imani ya kweli: “miaka 86 nimekuwa mtumishi wake, na hajawahi kunitendea ubaya wowote. Inakuwaje basi mimi nimkane mfalme wangu aliyeniokoa?”[2] Polycarp alijifunza masomo yaliyofundishwa na mwalimu wake, Yohana. Alifahamu kwamba imani ya kweli inambadilidha mwamini, hata katika kifo.

(1) (Yatakamilishwa katika maandalizi kwa ajili ya Somo la 3.) unaposoma Injili ya Yohana, kuwa na shajara ambayo unaitumia kuitikia namna Yesu anavyowasilishwa katika kila sura. Kwa mfano, katika sura ya 1, unaweza kuitikia kwa Yesu kuwasilishwa kama Neno la Milele. Hilo lina maana gani kwako wewe kama mfuasi wa Kristo? Ni kwa namna gani asili ya Yesu ya uungu inaathiri maisha yako na ujasiri wako kama mtoto wake?

(2) Mwanzoni mwa somo linalofuata, utafanya jaribio kulingana na somo hili. Soma maswali ya jaribio kwa umakini katika maandalizi.

(1) Kwa nini Ushuhuda wa Polycarp kuhusiana na uandisho wa Yohana ni wa umuhimu mkubwa sana?

(2) Injili ya Yohana inaanza na madai yenye uhankika kwamba Yesu alikuwa Neno la milele la Mungu.

(3) Katika Yohana 1-12, ni mambo gani na ni aina gani ya ushahidi ambayo inatolewa ili kuunga mkono madai yake?

(4) Orodhesha ishara zinazoelezewa katika Yohana 1-12.

(5) Toa mifano mitatu ya ushuhuda wa Yesu kwa uungu wake.

(6) Nini ulikuwa mwitikio wa viongozi wa Kiyahudi kuhusiana na Ushuhuda wa Yesu wa uungu?

(7) Katika maombi ya kuhani mkuu ya Yesu, aliombea mambo gani matatu?

(8) Andika Yohana 20:30-31 kutoka katika kumbukumbu.